Bỏ qua điều hướng

Nồng độ phần trăm là gì?

Minh hoạ Nồng độ phần trăm là gì?

Nồng độ phần trăm khối lượng (C%) cho biết khối lượng một chất tan chiếm bao nhiêu phần trăm khối lượng dung dịch. Dung dịch muối 5% theo khối lượng có nghĩa là cứ 100 g dung dịch chứa 5 g muối, còn 95 g là những thành phần khác (nếu chỉ có nước và muối thì là 95 g nước).

Hiểu 5% khối lượng qua 100g dung dịch

Hòa tan 5 g NaCl vào 95 g nước, giả sử muối tan hoàn toàn và không thất thoát, khối lượng dung dịch cuối là 5 + 95 = 100 g. Phần trăm khối lượng NaCl bằng 5/100 × 100% = 5%.

Đây là tỉ lệ khối lượng; không có nghĩa 100 mL dung dịch chứa đúng 5 g NaCl. Muốn suy từ gam sang mililít phải có dữ kiện về khối lượng riêng hoặc phép đo thể tích thực tế. Nếu lượng muối vượt khả năng hòa tan ở điều kiện xét, phần chưa tan không được tính vào lượng chất tan của dung dịch.

Mẫu số là dung dịch, không phải dung môi

Với một chất tan, công thức là C% = mct/mdd × 100%. Ký hiệu mct là khối lượng chất tan, mdd là khối lượng toàn bộ dung dịch; hai khối lượng phải cùng đơn vị. Nếu chỉ có chất tan và dung môi, không có phản ứng hay phần tách khỏi hệ thì mdd = mct + mdm.

Chẳng hạn 10 g muối trong 90 g nước cho 100 g dung dịch và nồng độ 10%. Sai lầm thường gặp là lấy 10/90, tức lấy khối lượng dung môi làm mẫu số. Cách tìm đầy đủ khối lượng trước khi tính nồng độ phần trăm được giải theo từng trường hợp riêng.

Phân biệt % khối lượng, % thể tích và khối lượng/thể tích

Không phải mọi ký hiệu “%” trên nhãn đều có cùng mẫu số. Bảng dưới đây minh họa ba cách biểu diễn cần phân biệt:

Ký hiệu Ý nghĩa Ví dụ diễn giải
% m/m hoặc w/w g chất trên 100 g dung dịch 5% m/m NaCl: 5 g/100 g dung dịch
% v/v mL cấu tử trên 100 mL dung dịch 10% v/v ethanol: 10 mL/100 mL dung dịch
% m/v hoặc w/v g chất trên 100 mL dung dịch 0,9% m/v NaCl: 0,9 g/100 mL dung dịch

Với loại % v/v, tử số là thể tích cấu tử theo quy ước đo, mẫu số là thể tích dung dịch sau pha. Các dạng nồng độ dung dịch phải được phân biệt trước khi so sánh hai giá trị phần trăm.

Đọc một nhãn nồng độ có đủ đơn vị

Giả sử một nhãn chỉ ghi “0,9% NaCl”. Không thể tự kết luận 0,9 g NaCl trong 100 g dung dịch nếu nhãn chưa ghi cách định nghĩa phần trăm. Trong ngữ cảnh dung dịch muối sinh lý, tài liệu chuyên ngành thường sử dụng 0,9% m/v, tức 0,9 g NaCl cho 100 mL dung dịch, nhưng khi đọc nhãn cụ thể phải theo quy định và thông tin được in trên sản phẩm.

Khi cần so hai dung dịch, đọc cả tên chất, kiểu nồng độ, đơn vị (g, mL, mol/L) và nhiệt độ nếu thể tích có vai trò. Đặc biệt không thay khối lượng nước bằng thể tích nước rồi mặc nhiên cho là tương đương nếu đề không cho phép.

Liên hệ với việc thêm nước hoặc chất tan

Nếu có 100 g dung dịch NaCl 5% (chứa 5 g NaCl) và thêm 45 g nước, giả sử không mất muối, ta có 145 g dung dịch với 5 g NaCl: C% mới = 5/145 × 100% ≈ 3,45%. Thêm dung môi làm nồng độ giảm vì lượng chất tan không đổi nhưng mẫu số tăng.

Ngược lại, nếu hòa tan thêm 5 g NaCl vào chính 100 g dung dịch ban đầu, giả sử tan hết, khối lượng chất tan là 10 g và khối lượng dung dịch là 105 g: C% ≈ 9,52%, không phải 10%. Khi bài toán có bay hơi, kết tinh hoặc phản ứng, phải xác định lại khối lượng chất còn thực sự hòa tan trước khi áp dụng công thức.

Tài liệu tham khảo

Hồ sơ chuyên môn

Hồng Anh

Hồng Anh có bằng Cử nhân Sư phạm Hoá học và 5 năm kinh nghiệm giảng dạy Hoá học THPT tại các trung tâm gia sư. Từng theo học chuyên Hoá ở bậc phổ thông, Hồng Anh có nền tảng chuyên môn và kinh nghiệm hỗ trợ học sinh củng cố kiến thức, nhận diện lỗi thường gặp và luyện tập cách giải.

Hồ sơ này giới thiệu nền tảng chuyên môn của Hồng Anh. Thông tin về nguồn nội dung, việc sử dụng AI và phạm vi rà soát bài viết trên BTH được công bố tại trang Chính sách nội dung.

313 bài viết đã xuất bản