Bỏ qua điều hướng

Nồng độ mol là gì?

Minh hoạ Nồng độ mol là gì?

Nồng độ mol cho biết số mol của một chất tan có trong 1 lít dung dịch, thường ký hiệu CM và có đơn vị mol/L (cũng viết M). Nói dung dịch NaCl 0,10 M tức là trong mỗi lít dung dịch có lượng NaCl tương ứng 0,10 mol; không phải có 0,10 mol trong 1 lít nước dùng làm dung môi.

Diễn giải dung dịch 0,10mol/L

Giả sử chuẩn bị hai mẫu dung dịch riêng biệt: một mẫu NaCl 0,10 mol/L, mẫu còn lại CaCl2 0,10 mol/L. Ở cả hai mẫu, cứ 1 L dung dịch chứa lượng công thức chất tan ban đầu tương ứng 0,10 mol. Nhưng hai muối có số ion tạo thành khác nhau; cùng nồng độ mol của muối không đồng nghĩa nồng độ mọi ion đều giống nhau.

Ký hiệu “0,10 M” là cách viết ngắn của 0,10 mol/L; đây là nồng độ của chất được nêu ngay trước ký hiệu. Muốn so sánh các dung dịch phải nói rõ chất tan, dạng nồng độ và đơn vị. Một dung dịch 0,10 M HCl không có nghĩa khối lượng HCl bằng khối lượng NaCl của dung dịch 0,10 M NaCl.

Công thức CM=n/V và thể tích dung dịch

Công thức định nghĩa là CM = n/V, trong đó n là số mol chất tan (mol) và V là thể tích của dung dịch (L). Đổi 250 mL thành 0,250 L rồi mới thay số. Chẳng hạn nếu có 0,15 mol chất tan trong 750 mL dung dịch thì CM = 0,15/0,750 = 0,20 mol/L.

Thể tích 750 mL trong ví dụ là thể tích dung dịch thu được sau cùng, không phải lượng nước rót ban đầu. Khi cần rèn cách đọc dữ kiện, cách tính nồng độ mol đi từ lượng chất tan đến thể tích cuối rồi mới chia.

Đảo công thức cho n = CM × V và V = n/CM (khi CM khác 0). Trong phép nhân CM (mol/L) × V (L), đơn vị L triệt tiêu để được mol.

Khối lượng chất tan liên hệ CM qua M

Nếu đề cho khối lượng m (g) thay vì số mol, dùng n = m/Mmol, với Mmol là khối lượng mol của chất, đơn vị g/mol. Ký hiệu Mr dành cho khối lượng tương đối không có đơn vị. Khi đó CM = m/(Mmol × V).

Ví dụ dùng NaCl với Mmol ≈ 58,5 g/mol (Na = 23, Cl = 35,5). Nếu hòa tan 5,85 g NaCl rồi thêm nước để thu được 500 mL dung dịch, số mol là 5,85/58,5 = 0,100 mol; nồng độ mol là 0,100/0,500 = 0,20 M. Kiểm ngược: 0,20 mol/L × 0,500 L × 58,5 g/mol = 5,85 g.

Nồng độ chất tan khác nồng độ từng ion

Trong nước và với giả thiết điện li hoàn toàn, NaCl(aq) tạo Na+ và Cl− theo tỉ lệ 1 : 1, còn CaCl2(aq) tạo Ca2+ và Cl− theo tỉ lệ 1 : 2. Khi đó, dung dịch 0,10 M NaCl có [Na+] ≈ 0,10 M và [Cl−] ≈ 0,10 M; dung dịch 0,10 M CaCl2 có [Ca2+] ≈ 0,10 M và [Cl−] ≈ 0,20 M.

Các con số này là nồng độ phân tích theo tỉ lệ phân li, chưa xét sự tạo phức, phản ứng phụ hay độ không lý tưởng. Nếu các ion có phản ứng tiếp theo, cần tính lại theo cân bằng và trạng thái hệ. Cách viết các tỉ lệ ion có thể xem qua phương trình điện li của từng chất.

Vì sao nhiệt độ có thể ảnh hưởng nồng độ mol

Nồng độ mol dùng thể tích dung dịch ở mẫu số. Khi nhiệt độ tăng hoặc giảm, thể tích của cùng một lượng dung dịch có thể thay đổi vì giãn nở/co lại; nếu không có bay hơi hay phản ứng làm mất chất tan, số mol chất tan vẫn như cũ nhưng CM có thể đổi nhẹ.

Vì thế, khi so sánh phép đo chính xác phải xét nhiệt độ đo và thể tích cuối. Không được tự kết luận “thêm nước 100 mL làm dung dịch tăng đúng 100 mL” trong mọi trường hợp trộn chất lỏng. Trong bài tập phổ thông, nếu đề giả định thể tích cộng được, hãy ghi giả thiết đó rõ ràng.

Tài liệu tham khảo

Hồ sơ chuyên môn

Hồng Anh

Hồng Anh có bằng Cử nhân Sư phạm Hoá học và 5 năm kinh nghiệm giảng dạy Hoá học THPT tại các trung tâm gia sư. Từng theo học chuyên Hoá ở bậc phổ thông, Hồng Anh có nền tảng chuyên môn và kinh nghiệm hỗ trợ học sinh củng cố kiến thức, nhận diện lỗi thường gặp và luyện tập cách giải.

Hồ sơ này giới thiệu nền tảng chuyên môn của Hồng Anh. Thông tin về nguồn nội dung, việc sử dụng AI và phạm vi rà soát bài viết trên BTH được công bố tại trang Chính sách nội dung.

313 bài viết đã xuất bản