Bỏ qua điều hướng

Cách tính nồng độ mol

Minh hoạ Cách tính nồng độ mol

Muốn tính nồng độ mol CM, hãy xác định số mol chất đang xét trong dung dịch cuối, đổi thể tích dung dịch sang lít, rồi lấy số mol chia cho thể tích: CM = n/V. Nếu các chất phản ứng với nhau, không thể dùng số mol ban đầu một cách máy móc.

Bước xác định số mol chất tan

Bước đầu tiên là nhận ra chất tan cần tính. Nếu đề cho trực tiếp n mol, sử dụng số đó với điều kiện chất không bị phản ứng hay mất khỏi dung dịch. Nếu đề cho khối lượng m gam, tính n = m/Mmol, trong đó Mmol là khối lượng mol (g/mol).

Ví dụ, với NaCl có Mmol ≈ 58,5 g/mol (dùng Na = 23 và Cl = 35,5), 5,85 g NaCl tương ứng n = 5,85/58,5 = 0,100 mol. Việc dùng m và Mmol cùng đơn vị làm kết quả ra mol. Nếu chất tan đã phản ứng, bước này chỉ cho lượng ban đầu, cần tính tiếp lượng còn sau phản ứng.

Đổi thể tích dung dịch sang lít

Chia cho thể tích của toàn bộ dung dịch cuối, không chia cho thể tích nước ban đầu. Quy đổi 1 L = 1000 mL; 500 mL = 0,500 L và 75 mL = 0,075 L. Ý nghĩa nồng độ mol luôn gắn số mol với một lít dung dịch.

Nếu đề chỉ cho 500 mL nước rồi cho muối vào nhưng không nói thể tích dung dịch cuối, bạn không được tự lấy V = 0,500 L trong phép tính chính xác. Bài tập phổ thông có thể cho giả thiết thể tích đổi không đáng kể; khi đó cần nêu rõ giả thiết.

Tính trực tiếp CM từ m hoặc n

Ví dụ 1: Hòa tan 5,85 g NaCl và thêm nước để thu đúng 500 mL dung dịch. Tính CM.

  1. Tính số mol: n(NaCl) = 5,85/58,5 = 0,100 mol.
  2. Đổi thể tích: V = 500/1000 = 0,500 L.
  3. Thay số: CM = 0,100/0,500 = 0,20 mol/L.

Kiểm ngược: 0,20 mol/L × 0,500 L = 0,100 mol NaCl, đúng dữ kiện. Ví dụ 2: 0,30 mol KOH trong 600 mL dung dịch thì CM = 0,30/0,600 = 0,50 M; không cần tính lại khối lượng khi đã có n.

Dung dịch sau pha loãng và sau trộn

Pha loãng không phản ứng: Khi thêm dung môi và lượng chất tan được bảo toàn, n1 = n2, nên C1V1 = C2V2. Ví dụ lấy 100 mL dung dịch NaCl 0,50 M rồi thêm nước đến thể tích cuối 250 mL: C2 = 0,50 × 100/250 = 0,20 M. Đây là thể tích cuối 250 mL, không phải thêm 250 mL nước.

Trộn cùng chất tan, không phản ứng: Trộn 100 mL NaCl 0,20 M với 100 mL NaCl 0,40 M. Nếu giả định thể tích cộng được, tổng mol là 0,020 + 0,040 = 0,060 mol, thể tích là 0,200 L; CM = 0,30 M. Bảng công thức nồng độ trình bày rõ khi nào có thể áp dụng bảo toàn mol như trên.

Sau phản ứng phải tìm chất còn lại trước

Ví dụ trộn 100 mL HCl 0,20 M và 100 mL NaOH 0,10 M, giả định phản ứng hoàn toàn và thể tích cuối bằng 200 mL. Phương trình: HCl(aq) + NaOH(aq) → NaCl(aq) + H2O(l).

  1. Số mol ban đầu: n(HCl) = 0,100 × 0,20 = 0,020 mol; n(NaOH) = 0,100 × 0,10 = 0,010 mol.
  2. Tỉ lệ phản ứng 1:1 nên NaOH phản ứng hết, HCl dư 0,010 mol; NaCl tạo thành 0,010 mol.
  3. Trong 0,200 L cuối: C(HCl dư) = 0,010/0,200 = 0,050 M; nồng độ phân tích NaCl tạo thành là 0,050 M.

Không lấy 0,020 mol HCl ban đầu chia cho thể tích cuối, vì một nửa đã phản ứng. Bài này tính lượng HCl còn về mặt hình thức; khi giải thích nồng độ ion thực tế cần xét điện li.

Kiểm tra sai số do cộng thể tích theo giả thiết

Trong phép trộn hai dung dịch, thể tích cuối thực tế không luôn bằng tổng hai thể tích trước trộn; nhiệt độ và thành phần có thể khiến thể tích co hoặc giãn. Do đó công thức cộng V chỉ được dùng khi đề cho phép coi các thể tích cộng được, hoặc đã đo chính xác thể tích cuối.

Trước khi kết luận, kiểm bốn điểm: số mol đúng chất sau phản ứng, V của dung dịch cuối, đổi mL → L, và đơn vị cuối mol/L. Nồng độ mol không thể âm; nếu kết quả lớn bất thường, hãy kiểm tra phép đổi đơn vị và chất phản ứng hết trước.

Tài liệu tham khảo

Hồ sơ chuyên môn

Hồng Anh

Hồng Anh có bằng Cử nhân Sư phạm Hoá học và 5 năm kinh nghiệm giảng dạy Hoá học THPT tại các trung tâm gia sư. Từng theo học chuyên Hoá ở bậc phổ thông, Hồng Anh có nền tảng chuyên môn và kinh nghiệm hỗ trợ học sinh củng cố kiến thức, nhận diện lỗi thường gặp và luyện tập cách giải.

Hồ sơ này giới thiệu nền tảng chuyên môn của Hồng Anh. Thông tin về nguồn nội dung, việc sử dụng AI và phạm vi rà soát bài viết trên BTH được công bố tại trang Chính sách nội dung.

313 bài viết đã xuất bản