Bỏ qua điều hướng

Cách tính nồng độ phần trăm

Minh hoạ Cách tính nồng độ phần trăm

Cách tính nồng độ phần trăm khối lượng là dùng C% = mct/mdd × 100%, với mct là khối lượng chất tan còn trong dung dịch và mdd là khối lượng dung dịch đang xét. Điểm quan trọng nhất của bài tập không phải phép chia mà là xác định đúng tử số và mẫu số sau mọi thay đổi.

Tìm khối lượng chất tan thực sự trong dung dịch

Trước hết xác định chất đang được yêu cầu tính nồng độ: NaCl, đường hay một sản phẩm tạo thành sau phản ứng. Chỉ phần đã hòa tan trong pha dung dịch mới được dùng làm mct. Nếu đề cho 10 g NaCl hòa tan hết trong 90 g nước thì mct = 10 g, không phải 90 g.

Đối với một dung dịch có nhiều chất tan, phải ghi rõ nồng độ khối lượng của chất nào. Không cộng mọi chất thành một “chất tan” nếu bài yêu cầu riêng NaCl. Khi có kết tủa, phần rắn đã tách khỏi dung dịch không thuộc chất tan trong dung dịch cuối.

Lập khối lượng dung dịch trước khi chia

Ở trường hợp đơn giản không thất thoát và không phản ứng, mdd = mchất tan + mdung môi. Ví dụ 10 g NaCl + 90 g nước → 100 g dung dịch; C% = 10/100 × 100% = 10%.

Đừng thay mdd bằng 90 g nước. Muốn dùng đúng nồng độ phần trăm khối lượng, trước tiên phải thống nhất khối lượng các cấu tử và loại % mà đề yêu cầu. Có thể đảo công thức: mct = (C%/100) × mdd; khi C% > 0, mdd = 100mct/C%.

Tính khi thêm nước hoặc hoà tan thêm chất

Thêm nước: Với 100 g dung dịch NaCl 10%, lượng muối là 10 g. Thêm 100 g nước, giả sử không phản ứng hoặc thất thoát, khối lượng dung dịch thành 200 g nên C% = 10/200 × 100% = 5%. Lượng chất tan không đổi trong bước thêm nước.

Hòa tan thêm muối: Thêm 5 g NaCl vào 100 g dung dịch ban đầu, giả sử toàn bộ tan, mct = 15 g, mdd = 105 g, nên C% = 15/105 × 100% ≈ 14,29%. Không được dùng 15/100 vì khối lượng dung dịch cũng tăng. Nếu muối thêm vào không tan hết thì phải chỉ tính phần thực sự hòa tan.

Cô cạn một phần và bài có khí thoát

Nước bay hơi, chất tan không mất

Từ 100 g dung dịch NaCl 10% (10 g NaCl, 90 g nước), cho bay hơi 20 g nước, giả sử NaCl không mất và vẫn tan hoàn toàn. Khối lượng dung dịch còn 80 g, muối còn 10 g, nên C% = 10/80 × 100% = 12,5%. Đây là kết quả có điều kiện; nếu muối kết tinh thì phải tính lại chất tan.

Khí sinh ra thoát khỏi hệ

Ví dụ trên số liệu bài tập: Cho 10,0 g CaCO3 tinh khiết phản ứng vừa đủ với 100 g dung dịch HCl 7,30% theo phương trình CaCO3(s) + 2HCl(aq) → CaCl2(aq) + CO2(g) + H2O(l). Lấy M(CaCO3) = 100, M(HCl) = 36,5, M(CaCl2) = 111, M(CO2) = 44 g/mol.

  1. n(CaCO3) = 10/100 = 0,100 mol; n(HCl) = 7,30/36,5 = 0,200 mol, vừa đủ theo tỉ lệ 1:2.
  2. n(CaCl2) = n(CO2) = 0,100 mol; m(CaCl2) = 11,1 g, m(CO2) = 4,4 g.
  3. Khí thoát ra ngoài nên mdd cuối = 10 + 100 − 4,4 = 105,6 g, giả sử không có phần rắn hay hơi nước thất thoát khác.
  4. C%(CaCl2) = 11,1/105,6 × 100% ≈ 10,51%.

Nếu dùng 110 g làm mẫu số, bài giải đã tính cả khí CO2 không còn nằm trong dung dịch.

Phân biệt chất kết tinh với chất còn tan

Khi làm nguội hoặc cô đặc đến mức có chất rắn kết tinh, chất tan trong dung dịch giảm. Ví dụ giả định ban đầu có 20 g chất tan hòa tan trong 80 g nước (100 g dung dịch); sau đó 4 g chất rắn kết tinh và được tách riêng, không bay hơi nước: dung dịch còn 16 g chất tan và 80 g nước, tổng 96 g. Khi ấy C% = 16/96 × 100% ≈ 16,67%, không còn 20%.

Khả năng kết tinh phụ thuộc dung dịch bão hòa và độ tan tại điều kiện đang xét. Không tự giả thiết toàn bộ chất vẫn tan khi làm lạnh hoặc làm bay hơi dung môi; phải có dữ kiện về lượng kết tinh hay độ tan.

Kiểm lại khoảng giá trị C%

Vì là tỉ số giữa khối lượng chất tan với khối lượng dung dịch chứa nó, trong một dung dịch thông thường 0% ≤ C% < 100% đối với một chất tan cụ thể. Nếu tính ra số âm hoặc trên 100%, gần như chắc chắn đã chọn nhầm dữ kiện, đơn vị hoặc phần chất không còn ở trong dung dịch.

Kiểm ngược với ví dụ cô đặc: 12,5% × 80 g/100 = 10 g muối, đúng khối lượng muối ban đầu. Với ví dụ khí thoát: 105,6 + 4,4 = 110 g, đúng tổng khối lượng các chất cho vào trước khi khí rời hệ. Phép kiểm cân bằng khối lượng giúp phát hiện lỗi trước khi chốt đáp số.

Tài liệu tham khảo

Hồ sơ chuyên môn

Hồng Anh

Hồng Anh có bằng Cử nhân Sư phạm Hoá học và 5 năm kinh nghiệm giảng dạy Hoá học THPT tại các trung tâm gia sư. Từng theo học chuyên Hoá ở bậc phổ thông, Hồng Anh có nền tảng chuyên môn và kinh nghiệm hỗ trợ học sinh củng cố kiến thức, nhận diện lỗi thường gặp và luyện tập cách giải.

Hồ sơ này giới thiệu nền tảng chuyên môn của Hồng Anh. Thông tin về nguồn nội dung, việc sử dụng AI và phạm vi rà soát bài viết trên BTH được công bố tại trang Chính sách nội dung.

313 bài viết đã xuất bản