Bỏ qua điều hướng

Dung dịch là gì?

Minh hoạ Dung dịch là gì?

Dung dịch là hỗn hợp đồng nhất của từ hai chất trở lên, trong đó các hạt của một hay nhiều chất tan phân bố ở quy mô phân tử hoặc ion trong dung môi. Nước muối trong suốt là ví dụ quen thuộc; trái lại, nước lẫn cát không phải dung dịch vì các hạt cát không hòa tan và có thể lắng xuống.

Dung môi và chất tan phân bố ra sao

Trong nước muối, nước đóng vai trò dung môi, còn NaCl là chất được hòa tan. Các ion Na+ và Cl− được các phân tử nước bao quanh và phân bố trong pha lỏng. Không phải các hạt muối biến mất: chúng chuyển từ mạng tinh thể sang trạng thái phân tán ở mức ion.

Thông thường, dung môi là thành phần tạo môi trường liên tục của dung dịch, còn chất tan là thành phần được phân tán trong đó. Vai trò này dựa trên cách mô tả hệ, không nhất thiết phụ thuộc vào trạng thái rắn hay lỏng. Dung môi được xác định theo hệ dung dịch cụ thể; chẳng hạn nước là dung môi của nước đường.

Một cốc có phần nước muối đồng nhất ở phía trên nhưng còn tinh thể muối ở đáy là hỗn hợp gồm dung dịch và phần rắn dư. Không coi phần muối ở đáy là thành phần đã tan của dung dịch.

Dung dịch không nhất thiết không màu hoặc là chất lỏng

Dung dịch không bắt buộc phải không màu. Dung dịch CuSO4 trong nước thường có màu xanh nhưng vẫn đồng nhất nếu đã hòa tan hoàn toàn, không có hạt rắn lơ lửng. Màu sắc không quyết định một hệ có phải dung dịch hay không; phải xét sự phân bố các cấu tử.

Dung dịch cũng không nhất thiết ở thể lỏng. Không khí sạch được xem là hỗn hợp khí đồng nhất; một số hợp kim như đồng thau có thể được mô tả là dung dịch rắn. Trong dung dịch lỏng, ngoài chất rắn như đường, cả chất lỏng như ethanol và chất khí như CO2 cũng có thể là chất tan.

Ngược lại, nước và dầu ăn khi lắc có thể phân tán thành giọt nhỏ, nhưng không trở thành dung dịch đồng nhất ở mức phân tử.

Muối và đường tan tạo các hạt khác nhau

Đường sucrose hòa tan chủ yếu dưới dạng các phân tử đường phân tán trong nước; NaCl hòa tan tạo ion Na+ và Cl− chuyển động trong dung dịch. Hai hệ có thể đều trong suốt nhưng khác nhau ở loại hạt chất tan và khả năng dẫn điện.

Chính các ion linh động khiến dung dịch NaCl dẫn điện rõ rệt hơn nước tinh khiết, còn dung dịch đường thông thường dẫn điện rất kém. Không suy ra rằng mọi chất có liên kết cộng hóa trị đều không cho dung dịch dẫn điện: HCl phản ứng với nước tạo ion và dung dịch dẫn điện tốt.

Phân biệt dung dịch với huyền phù, nhũ tương

Hệ Các hạt trong hệ Cách nhận biết về bản chất
Nước đường đã tan hết Phân tử đường phân tán Dung dịch đồng nhất, không lắng
Nước có cát Hạt rắn lớn Huyền phù, hạt có thể lắng và được lọc
Sữa Giọt mỡ và các hạt keo phân tán Hệ keo/nhũ tương, không phải dung dịch phân tử đơn giản

Huyền phù là hệ không đồng nhất có hạt rắn có thể lắng; nhũ tương là hệ trong đó các giọt chất lỏng nhỏ phân tán trong một chất lỏng khác, thường cần chất ổn định. Nhìn trong hay đục chỉ là dấu hiệu gợi ý: để phân loại chính xác phải xét quy mô hạt và sự phân bố.

Bão hoà và nồng độ mô tả hai khía cạnh khác nhau

Bão hòa trả lời câu hỏi đã đạt giới hạn hòa tan của một chất tại điều kiện đó chưa?; nồng độ trả lời có bao nhiêu chất tan trong một lượng dung dịch nhất định?. Một dung dịch có thể đậm đặc nhưng chưa bão hòa, hoặc bão hòa dù nồng độ tuyệt đối thấp nếu chất đó chỉ tan rất ít.

Giới hạn này được biểu diễn qua độ tan ở nhiệt độ, áp suất và dung môi xác định. Không dùng một con số nồng độ để khẳng định bão hòa khi chưa biết độ tan của chính chất đó trong điều kiện đang xét.

Tài liệu tham khảo

Hồ sơ chuyên môn

Hồng Anh

Hồng Anh có bằng Cử nhân Sư phạm Hoá học và 5 năm kinh nghiệm giảng dạy Hoá học THPT tại các trung tâm gia sư. Từng theo học chuyên Hoá ở bậc phổ thông, Hồng Anh có nền tảng chuyên môn và kinh nghiệm hỗ trợ học sinh củng cố kiến thức, nhận diện lỗi thường gặp và luyện tập cách giải.

Hồ sơ này giới thiệu nền tảng chuyên môn của Hồng Anh. Thông tin về nguồn nội dung, việc sử dụng AI và phạm vi rà soát bài viết trên BTH được công bố tại trang Chính sách nội dung.

313 bài viết đã xuất bản