Caesium
Tên tiếng Việt: Xesi · Cs
Caesium (xesi) (Cs) là kim loại kiềm, số hiệu nguyên tử 55, thường có số oxi hoá +1 trong hợp chất. Tính chất hoá học của kim loại cần phân biệt với tính chất bức xạ của từng đồng vị. Vị trí nhóm giúp nhận ra điểm tương đồng, không thay thế việc xét điều kiện phản ứng cụ thể.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử Caesium trung hoà có 55 proton và 55 electron. Cấu hình tham khảo: [Xe] 6s¹. Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 18, 8, 1.
[Xe] 6s¹Tính chất vật lý
Caesium là kim loại mềm, màu vàng ánh bạc nhạt, có nhiệt độ nóng chảy thấp so với nhiều kim loại khác. Do rất hoạt động, Caesium không tồn tại tự do bền vững trong tự nhiên mà thường gặp trong hợp chất. Tính mềm, dễ nóng chảy và khả năng phản ứng mạnh là những đặc điểm giúp Caesium thể hiện rõ tính chất của kim loại kiềm nặng.
Tính chất hoá học
Caesium kim loại phản ứng mạnh với nước, oxygen và halogen. So sánh hoạt tính giữa các kim loại kiềm cần xét môi trường, dạng mẫu và đại lượng đang so sánh. Không đồng nhất năng lượng ion hoá, thế điện cực và mức mãnh liệt của một phản ứng nhìn thấy.
Ứng dụng
Định nghĩa giây SI hiện dựa vào tần số chuyển mức siêu tinh tế của nguyên tử Cs-133. Đồng hồ caesium là một ứng dụng đo lường quan trọng, nhưng không phải mọi đồng hồ nguyên tử đều dùng caesium hoặc có cùng độ chính xác. Caesium còn được dùng trong nghiên cứu và thiết bị chuyên dụng.
Nguyên tử khối và đồng vị
Nguyên tử khối chuẩn: 132.905 451 96(6). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 55.
Phân bố trong tự nhiên
Caesium có trong pollucite và một số khoáng chứa kim loại kiềm. Nguyên liệu khoáng và kim loại caesium tinh khiết cần được phân biệt. Các đồng vị có thể có nguồn gốc và tính phóng xạ khác nhau.
Lịch sử phát hiện
Bunsen và Kirchhoff nhận diện caesium năm 1860 qua các vạch phổ trong mẫu nước khoáng. Nhận diện nguyên tố bằng quang phổ có trước việc thu được mẫu kim loại tinh khiết.
Lưu ý an toàn
Caesium kim loại phản ứng mạnh với nước và không khí ẩm. Cs-133 dùng làm cơ sở định nghĩa giây là đồng vị bền, khác Cs-137 phóng xạ. Không gán nguy cơ bức xạ của một đồng vị cho mọi mẫu caesium, cũng không bỏ qua nguy cơ hoá học của kim loại.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Caesium |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Xesi |
| Ký hiệu | Cs |
| Số hiệu nguyên tử | 55 |
| Nguyên tử khối chuẩn | 132.905 451 96(6) |
| Nhóm | 1 |
| Chu kỳ | 6 |
| Khối | s |
| Cấu hình electron tham khảo | [Xe] 6s¹ |
| Trạng thái ở 20 °C | Chất rắn |
| Nhiệt độ nóng chảy | 28.5 °C |
| Nhiệt độ sôi | 671 °C |
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.