Potassium
Tên tiếng Việt: Kali · K
Potassium (kali) là kim loại kiềm có ký hiệu K, số hiệu nguyên tử 19. Kali rất hoạt động, thường tạo ion K⁺ và có vai trò quan trọng trong sinh học, phân bón và nhiều hợp chất vô cơ.
Tra cứu đồng vị
Số neutron bằng số khối A trừ số hiệu nguyên tử Z. Khối lượng của một đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn của nguyên tố.
| Đồng vị | Neutron | Khối lượng (u) | Tỉ phần nguyên tử (0–1) |
|---|---|---|---|
| K-39 | 20 | 38.9637064864(49) | 0.932 581(44) |
| K-40 | 21 | 39.963998166(60) | 0.000 117(1) |
| K-41 | 22 | 40.9618252579(41) | 0.067 302(44) |
Nguồn: CIAAW 2024 (tỉ phần), NIST (khối lượng). Tỉ phần 0.01 tương ứng 1%. Số trong ngoặc thể hiện độ không đảm bảo ở các chữ số cuối; khoảng giá trị phản ánh biến thiên tự nhiên.
Tính số hạt
19 proton · 20 neutron · 19 electron
Bộ tính áp dụng e = Z − q. Mô hình 3D phía trên minh họa nguyên tử trung hòa.
Hoá trị, số oxi hoá và ion
Ba khái niệm này có cách dùng khác nhau. Các ví dụ dưới đây gắn với từng hợp chất, không phải danh sách đầy đủ cho mọi điều kiện.
Hoá trị trong ví dụ
I trong KCl
Số oxi hoá
Trong đơn chất: 0.
+1 trong KCl
Ion đơn nguyên tử
K⁺ · 18 electron
Ký hiệu dùng trong mô hình ion; trong dung dịch, ion có thể hydrat hoá hoặc tạo phức.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử Kali trung hoà có 19 proton và 19 electron. Cấu hình tham khảo: [Ar] 4s¹. Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 8, 1.
[Ar] 4s¹Tính chất vật lý
Kali là kim loại mềm, màu trắng bạc, có ánh kim và dẫn điện. Kali có khối lượng riêng tương đối thấp và rất dễ bị oxi hoá khi tiếp xúc với không khí. Vì hoạt động mạnh, Kali thường được bảo quản trong dầu khoáng để tránh tiếp xúc với nước và không khí ẩm.
Tính chất hoá học
Kali thường tạo hợp chất có số oxi hoá +1 và có tính khử mạnh. Kim loại phản ứng với nước tạo KOH và H₂; phản ứng có thể gây cháy. Không dùng một quy luật tăng hoạt tính từ trên xuống nhóm để đồng nhất tốc độ phản ứng, nhiệt động học và tính khử trong mọi môi trường.
Ứng dụng
Hợp chất Kali có vai trò quan trọng trong phân bón, xà phòng mềm, hoá chất và sinh học. Ion K⁺ cần thiết cho hoạt động thần kinh, cơ bắp và cân bằng điện giải trong cơ thể. Trong nông nghiệp, kali là một trong ba nguyên tố dinh dưỡng đa lượng quan trọng của cây trồng.
Nguyên tử khối và đồng vị
Nguyên tử khối chuẩn: 39.0983(1). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 19.
Phân bố trong tự nhiên
Kali có trong các muối và khoáng vật như sylvite, carnallite. Muối kali là nguyên liệu quan trọng của phân bón. K⁺ trong mô sống khác với kim loại kali tự do; không được dùng vai trò sinh học của ion để suy ra an toàn của kim loại.
Lịch sử phát hiện
Humphry Davy phân lập kali năm 1807 bằng phương pháp điện hoá. Các muối kali đã được sử dụng trước đó trong nhiều ngành nghề; việc sử dụng hợp chất diễn ra sớm hơn việc thu được kim loại.
Lưu ý an toàn
Kim loại kali phản ứng mạnh với nước và không khí ẩm, có nguy cơ cháy. Không tự mở vật chứa cũ, cắt hoặc thử phản ứng tại nhà. Đánh giá an toàn cần phân biệt kim loại, muối kali và dạng sản phẩm cụ thể.
Hợp chất và phản ứng minh họa
Potassium chloride
Potassium hydroxide
Potassium nitrate
Potassium dichromate
Potassium permanganate
Potassium bromide
Potassium bromate
Potassium iodide
Potassium iodate
Pb(NO₃)₂ (aq) + 2 KI (aq) → PbI₂ (s) + 2 KNO₃ (aq)
Điều kiện: Dung dịch đủ nồng độ tạo kết tủa; độ tan phụ thuộc nhiệt độ.
Hiện tượng: Kết tủa PbI2 vàng.
Ký hiệu trạng thái: s — rắn, l — lỏng, g — khí, aq — dung dịch nước. Đây là ví dụ để đọc phương trình, không phải hướng dẫn tự thực hiện thí nghiệm.
Đọc thêm: Danh pháp hợp chất và phân loại phản ứng — OpenStax Chemistry 2e.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Potassium |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Kali |
| Ký hiệu | K |
| Số hiệu nguyên tử | 19 |
| Nguyên tử khối chuẩn | 39.0983(1) |
| Nhóm | 1 |
| Chu kỳ | 4 |
| Khối | s |
| Cấu hình electron tham khảo | [Ar] 4s¹ |
| Trạng thái ở 20 °C | Chất rắn |
| Nhiệt độ nóng chảy | 63.5 °C |
| Nhiệt độ sôi | 759 °C |
Dữ liệu nguyên tử nâng cao
| Năng lượng ion hoá thứ nhất (eV) | 4.34066373 ± 0.00000009 |
|---|
Giá trị theo đánh giá dữ liệu NIST; xem ký hiệu và độ không đảm bảo trong nguồn. NIST Atomic Spectra Database.
| Độ âm điện (Pauling) | 0.82 |
|---|---|
| Khối lượng riêng (g/cm³) | 0.89 |
| Bán kính cộng hoá trị — Cordero (pm) | 203 |
| Bán kính van der Waals (pm) | 275 |
| Nhiệt dung mol (J/mol/K) | 29.6 |
| Độ dẫn nhiệt (W/m/K) | 79 |
| Enthalpy nóng chảy (kJ/mol) | 102.5 |
Đây là số liệu tổng hợp, không đồng nghĩa mọi giá trị đều đã được đo trực tiếp. Bán kính phụ thuộc cách định nghĩa. Khối lượng riêng của chất rắn/lỏng tham khảo gần nhiệt độ phòng; khí theo mô hình khí lý tưởng ở 25 °C và 101325 Pa. Nhiệt dung và độ dẫn nhiệt tham khảo ở 298.15 K; nhiệt dung theo mol chất tham chiếu, không mặc định theo mol nguyên tử. Cần kiểm tra pha, áp suất và chất tham chiếu trước khi tính toán chuyên sâu.
Nguồn và tài liệu gốc: Mendeleev — dữ liệu và trích dẫn. Điều kiện và tài liệu riêng của một số giá trị dẫn nhiệt, nóng chảy chưa được xác định đầy đủ.
Số electron lớp ngoài cùng được suy từ cấu hình tham khảo; hoá trị trong hợp chất cần xét riêng.
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.