Bỏ qua điều hướng
Khí hiếmNGUYÊN TỐ 054

Xenon

Tên tiếng Việt: Xenon · Xe

Xenon là khí hiếm có ký hiệu Xe và số hiệu nguyên tử 54. Đây là nguyên tố khí hiếm nặng, ít phản ứng trong điều kiện thường nhưng có thể tạo một số hợp chất trong điều kiện đặc biệt. Xenon được ứng dụng trong đèn, y học và nghiên cứu khoa học.

Chất khíNhóm 18Chu kỳ 5
Số hiệu nguyên tử54Proton trong hạt nhân
Nguyên tử khối chuẩn131.293(6)Nguyên tử khối chuẩn
Nhóm18Cột trong bảng tuần hoàn
Chu kỳ5Hàng trong bảng tuần hoàn

Cấu tạo nguyên tử

Nguyên tử Xenon trung hoà có 54 proton và 54 electron. Cấu hình tham khảo: [Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p⁶. Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 18, 8.

54Proton
54Electron · nguyên tử trung hoà
5Lớp electron có electron
CẤU HÌNH ELECTRON[Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p⁶
K2electron
L8electron
M18electron
N18electron
O8electron

Tính chất vật lý

Xenon là khí không màu, không mùi, nặng hơn không khí và phát sáng khi được kích thích điện. Do là khí hiếm, Xenon tồn tại chủ yếu ở dạng nguyên tử đơn lẻ. Tính phát quang làm Xenon hữu ích trong các loại đèn đặc biệt.

Tính chất hoá học

Xenon kém phản ứng ở điều kiện thường nhưng có các hợp chất đã biết, chẳng hạn fluoride của xenon. Khí hiếm không đồng nghĩa không thể có hợp chất. Điều kiện tạo và nguy cơ của hợp chất cần được xét riêng với khí xenon.

Ứng dụng

Xenon có ứng dụng trong một số đèn, hệ quang học, động cơ điện dùng trong không gian và nghiên cứu. Những sử dụng y tế thuộc các chế phẩm và quy trình được quản lý, không có nghĩa khí xenon thông thường có thể tự dùng để gây mê.

Nguyên tử khối và đồng vị

Nguyên tử khối chuẩn: 131.293(6). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 54.

Phân bố trong tự nhiên

Xenon có trong khí quyển ở hàm lượng nhỏ và được thu hồi khi tách không khí ở nhiệt độ thấp. Nguồn sử dụng kỹ thuật cần được tinh chế; xenon tự nhiên và một mẫu đồng vị chuyên dụng không có cùng thành phần đồng vị.

Lịch sử phát hiện

Ramsay và Travers phát hiện xenon năm 1898 khi nghiên cứu phần khí còn lại sau các bước tách những khí khác. Quang phổ giúp xác định đây là nguyên tố riêng trong nhóm khi đó được gọi là khí trơ.

Lưu ý an toàn

Xenon không duy trì hô hấp; việc thay thế oxygen trong không gian kín có thể gây ngạt. Những sử dụng trong gây mê thuộc thực hành y tế có kiểm soát, không phải hướng dẫn tự hít khí. Bình nén và khí hoá lỏng còn có nguy cơ riêng.

Bảng dữ liệu nguyên tố

Tên quốc tếXenon
Tên tiếng ViệtXenon
Ký hiệuXe
Số hiệu nguyên tử54
Nguyên tử khối chuẩn131.293(6)
Nhóm18
Chu kỳ5
Khốip
Cấu hình electron tham khảo[Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p⁶
Trạng thái ở 20 °CChất khí
Nhiệt độ nóng chảy-111.75 °C
Nhiệt độ sôi-108.099 °C

Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.

Tham khảo thêm

Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.