Iodine
Tên tiếng Việt: Iot · I
Iodine (iot) là halogen có ký hiệu I và số hiệu nguyên tử 53. Đây là nguyên tố quen thuộc vì liên quan đến muối iodine, tuyến giáp, sát trùng và phản ứng nhận biết tinh bột. Iodine là halogen rắn ở điều kiện thường, khác với Chlorine và Fluorine là khí.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử Iodine trung hoà có 53 proton và 53 electron. Cấu hình tham khảo: [Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p⁵. Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 18, 7.
[Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p⁵Tính chất vật lý
I₂ là chất rắn sẫm màu ở điều kiện thường, có thể tạo hơi tím. Iodine có thể nóng chảy và sôi ở áp suất phù hợp; quan sát hơi không chứng minh chất không có pha lỏng. Độ tan tăng trong dung dịch iodide liên quan đến sự tạo các dạng như I₃⁻.
Tính chất hoá học
Iodine có tính oxi hoá nhưng yếu hơn Chlorine và Bromine. Nó phản ứng với kim loại tạo muối iodide và tham gia nhiều phản ứng oxi hoá - khử. Một phản ứng quen thuộc là Iodine tạo màu xanh tím với hồ tinh bột, thường dùng để nhận biết tinh bột.
Ứng dụng
Muối thực phẩm có thể được bổ sung iodine bằng các hợp chất thích hợp như iodide hoặc iodate, không phải đơn giản trộn I₂ nguyên chất. Các chế phẩm sát khuẩn có công thức và hướng dẫn riêng. Vai trò trong hormone tuyến giáp không phải chỉ định tự uống hoá chất iodine.
Nguyên tử khối và đồng vị
Nguyên tử khối chuẩn: 126.904 47(3). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 53.
Phân bố trong tự nhiên
Iodine có trong các nguồn nước muối và khoáng chứa iodate, đồng thời được sinh vật biển tích luỹ. Thu hồi công nghiệp không chỉ dựa vào rong biển như trong lịch sử. I⁻, iodate và I₂ là các dạng hoá học khác nhau.
Lịch sử phát hiện
Courtois quan sát chất mới năm 1811 khi xử lý nguyên liệu từ rong biển. Các nghiên cứu sau đó của những nhà hoá học khác góp phần xác nhận đây là nguyên tố iodine.
Lưu ý an toàn
Iodine cần cho hormone tuyến giáp nhưng dùng quá mức có thể gây hại. Không uống dung dịch sát khuẩn hoặc tự dùng chất bổ sung theo mô tả ứng dụng nguyên tố. Hoá chất I₂, muối thực phẩm bổ sung iodine và dược chất cần được phân biệt.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Iodine |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Iot |
| Ký hiệu | I |
| Số hiệu nguyên tử | 53 |
| Nguyên tử khối chuẩn | 126.904 47(3) |
| Nhóm | 17 |
| Chu kỳ | 5 |
| Khối | p |
| Cấu hình electron tham khảo | [Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p⁵ |
| Trạng thái ở 20 °C | Chất rắn |
| Nhiệt độ nóng chảy | 113.7 °C |
| Nhiệt độ sôi | 184.4 °C |
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.