Astatine
Tên tiếng Việt: Astatin · At
Astatine (astatin) là nguyên tố halogen có ký hiệu At và số hiệu nguyên tử 85. Đây là một trong những nguyên tố hiếm nhất trong tự nhiên và có tính phóng xạ. Astatine thuộc nhóm 17 nhưng khác với Fluorine, Chlorine, Bromine hay Iodine ở chỗ nó rất nặng, kém bền và ít được gặp trong hoá học phổ thông.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử Astatine trung hoà có 85 proton và 85 electron. Cấu hình tham khảo: [Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s² 6p⁵. Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 32, 18, 7.
[Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s² 6p⁵Tính chất vật lý
Astatine là nguyên tố phóng xạ, rất hiếm và được dự đoán có tính chất gần với halogen nặng. Do lượng tồn tại rất nhỏ, nhiều tính chất vật lý của Astatine được nghiên cứu gián tiếp hoặc trong điều kiện đặc biệt. Đây không phải nguyên tố có thể quan sát hoặc thí nghiệm trong môi trường học sinh.
Tính chất hoá học
Hoá học astatine đã được nghiên cứu ở lượng vết. Vị trí nhóm 17 gợi một số quan hệ với halogen nhưng không đủ để kết luận mọi phản ứng giống iodine hoặc chỉ “yếu hơn”. Nhiều dữ kiện của mẫu khối còn hạn chế; cần phân biệt quan sát hoá học lượng vết với dự đoán tính chất vật liệu.
Ứng dụng
Do rất hiếm và phóng xạ, Astatine có ứng dụng hạn chế. Một số đồng vị của Astatine được nghiên cứu trong y học hạt nhân, đặc biệt là liệu pháp nhắm trúng đích bằng bức xạ alpha. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực chuyên sâu và cần kiểm soát nghiêm ngặt.
Nguyên tử khối và đồng vị
Nguyên tử khối chuẩn: Không có nguyên tử khối chuẩn. Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 85. Các đồng vị được bảng CIAAW dựa trên NUBASE2020 liệt kê: At-210.
Phân bố trong tự nhiên
Astatine có thể hình thành với lượng rất nhỏ trong những quá trình phân rã tự nhiên. Các mẫu nghiên cứu được tạo ra trong cơ sở chuyên dụng. Không đồng nhất nguồn tự nhiên cực nhỏ với một mỏ nguyên liệu thông thường.
Lịch sử phát hiện
Corson, MacKenzie và Segrè nhận diện astatine năm 1940 qua nghiên cứu sản phẩm tạo ra bằng máy gia tốc. Những tuyên bố trước đó cần được phân biệt với kết quả được xác nhận.
Lưu ý an toàn
Mọi đồng vị astatine đều phóng xạ. Những nghiên cứu y học dùng đồng vị như At-211 phải kiểm soát hoạt độ và dạng dược chất; không coi tên nguyên tố là chỉ định điều trị hoặc cho phép tự sử dụng.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Astatine |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Astatin |
| Ký hiệu | At |
| Số hiệu nguyên tử | 85 |
| Nguyên tử khối chuẩn | Không có nguyên tử khối chuẩn |
| Nhóm | 17 |
| Chu kỳ | 6 |
| Khối | p |
| Cấu hình electron tham khảo | [Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s² 6p⁵ |
| Trạng thái ở 20 °C | Chất rắn |
| Nhiệt độ nóng chảy | 300 °C |
| Nhiệt độ sôi | 350 °C |
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.