Polonium
Tên tiếng Việt: Poloni · Po
Polonium (poloni) là nguyên tố có ký hiệu Po và số hiệu nguyên tử 84. Đây là nguyên tố phóng xạ, thuộc nhóm 16 nhưng thể hiện tính kim loại rõ hơn Oxygen, Lưu huỳnh hay Selenium. Polonium không phải nguyên tố phổ thông trong thí nghiệm học sinh và cần được xem là chất nguy hiểm do tính phóng xạ cao.
Tra cứu đồng vị
Số neutron bằng số khối A trừ số hiệu nguyên tử Z. Khối lượng của một đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn của nguyên tố.
Không có thành phần đồng vị tự nhiên đại diện trong bảng CIAAW đang sử dụng. Điều này không có nghĩa nguyên tố không có đồng vị.
Hoá trị, số oxi hoá và ion
Ba khái niệm này có cách dùng khác nhau. Các ví dụ dưới đây gắn với từng hợp chất, không phải danh sách đầy đủ cho mọi điều kiện.
Hoá trị trong ví dụ
Chưa có ví dụ hoá trị trong bảng tra này.
Số oxi hoá
Trong đơn chất: 0.
Ion đơn nguyên tử
Chưa chọn được ví dụ ion đơn nguyên tử phù hợp trong bảng tra này.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử Polonium trung hoà có 84 proton và 84 electron. Cấu hình tham khảo: [Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s² 6p⁴. Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 32, 18, 6.
[Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s² 6p⁴Tính chất vật lý
Polonium là nguyên tố kim loại phóng xạ. Hoạt độ, nhiệt sinh ra và mức nguy cơ phụ thuộc đồng vị và lượng mẫu; không dùng một nhãn “rất mạnh” làm thông số cho mọi mẫu. Dữ liệu vật liệu khối và dữ liệu hạt nhân cần được trình bày riêng.
Tính chất hoá học
Polonium có thể tạo hợp chất với nhiều nguyên tố và thể hiện một số trạng thái oxi hoá. Tuy nhiên, do tính phóng xạ, nghiên cứu và sử dụng Polonium bị giới hạn trong môi trường chuyên biệt. Khi học Polonium, trọng tâm nên là vị trí trong nhóm 16, tính kim loại tăng khi đi xuống nhóm và lưu ý về phóng xạ.
Ứng dụng
Polonium có một số ứng dụng rất hạn chế trong nguồn nhiệt hoặc nguồn bức xạ đặc biệt, nhưng do nguy hiểm cao, việc sử dụng được kiểm soát nghiêm ngặt. Đối với học sinh, Polonium chủ yếu có giá trị khi tìm hiểu bảng tuần hoàn, phóng xạ và lịch sử khám phá nguyên tố.
Nguyên tử khối và đồng vị
Nguyên tử khối chuẩn: Không có nguyên tử khối chuẩn. Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 84. Các đồng vị được bảng CIAAW dựa trên NUBASE2020 liệt kê: Po-209.
Phân bố trong tự nhiên
Polonium có thể xuất hiện với lượng vết trong các nguồn chứa chuỗi phân rã phóng xạ. Sự hiện diện tự nhiên không đồng nghĩa có thể thu gom hoặc sử dụng an toàn. Mô tả theo đồng vị phải kèm nguồn riêng, không gán một chu kỳ bán rã cho toàn nguyên tố.
Lịch sử phát hiện
Marie và Pierre Curie công bố phát hiện polonium năm 1898 từ nghiên cứu quặng uranium. Không nên suy rằng những nghiên cứu đầu tiên đã thu được kim loại hoàn toàn tinh khiết hoặc xác định sẵn mọi đồng vị theo hiểu biết hiện đại.
Lưu ý an toàn
Nguy cơ phụ thuộc đồng vị, hoạt độ và đường phơi nhiễm; polonium đi vào cơ thể có thể đặc biệt nguy hiểm. Không tự mở nguồn bức xạ hoặc xử lý vật liệu nghi chứa polonium. Việc dùng nguồn chuyên dụng thuộc cơ sở có quản lý bức xạ.
Hợp chất và phản ứng minh họa
Chưa có ví dụ hợp chất được chọn cho nguyên tố này.
Đọc thêm: Danh pháp hợp chất và phân loại phản ứng — OpenStax Chemistry 2e.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Polonium |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Poloni |
| Ký hiệu | Po |
| Số hiệu nguyên tử | 84 |
| Nguyên tử khối chuẩn | Không có nguyên tử khối chuẩn |
| Nhóm | 16 |
| Chu kỳ | 6 |
| Khối | p |
| Cấu hình electron tham khảo | [Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s² 6p⁴ |
| Trạng thái ở 20 °C | Chất rắn |
| Nhiệt độ nóng chảy | 254 °C |
| Nhiệt độ sôi | 962 °C |
Dữ liệu nguyên tử nâng cao
| Năng lượng ion hoá thứ nhất (eV) | 8.418070 ± 0.000004 |
|---|
Giá trị theo đánh giá dữ liệu NIST; xem ký hiệu và độ không đảm bảo trong nguồn. NIST Atomic Spectra Database.
| Độ âm điện (Pauling) | 2 |
|---|---|
| Khối lượng riêng (g/cm³) | 9.2 |
| Bán kính cộng hoá trị — Cordero (pm) | 140 |
| Bán kính van der Waals (pm) | 197 |
| Nhiệt dung mol (J/mol/K) | Chưa có dữ liệu |
| Độ dẫn nhiệt (W/m/K) | Chưa có dữ liệu |
| Enthalpy nóng chảy (kJ/mol) | 10 |
Đây là số liệu tổng hợp, không đồng nghĩa mọi giá trị đều đã được đo trực tiếp. Bán kính phụ thuộc cách định nghĩa. Khối lượng riêng của chất rắn/lỏng tham khảo gần nhiệt độ phòng; khí theo mô hình khí lý tưởng ở 25 °C và 101325 Pa. Nhiệt dung và độ dẫn nhiệt tham khảo ở 298.15 K; nhiệt dung theo mol chất tham chiếu, không mặc định theo mol nguyên tử. Cần kiểm tra pha, áp suất và chất tham chiếu trước khi tính toán chuyên sâu.
Nguồn và tài liệu gốc: Mendeleev — dữ liệu và trích dẫn. Điều kiện và tài liệu riêng của một số giá trị dẫn nhiệt, nóng chảy chưa được xác định đầy đủ.
Số electron lớp ngoài cùng được suy từ cấu hình tham khảo; hoá trị trong hợp chất cần xét riêng.
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.