Bismuth
Tên tiếng Việt: Bitmut · Bi
Bismuth (bitmut) là kim loại sau chuyển tiếp có ký hiệu Bi và số hiệu nguyên tử 83. Bismuth nổi bật vì là kim loại nặng nhưng ít độc hơn nhiều kim loại nặng khác như chì hoặc thuỷ ngân. Nguyên tố này được dùng trong hợp kim, vật liệu dễ nóng chảy và một số hợp chất y dược.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử Bismuth trung hoà có 83 proton và 83 electron. Cấu hình tham khảo: [Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s² 6p³. Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 32, 18, 5.
[Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s² 6p³Tính chất vật lý
Bismuth là kim loại rắn, màu trắng bạc hơi ánh hồng, giòn và có khối lượng riêng lớn. Bismuth có nhiệt độ nóng chảy tương đối thấp so với nhiều kim loại nặng và có thể tạo tinh thể nhiều màu rất đẹp do lớp oxide mỏng trên bề mặt. Đây là một đặc điểm khiến Bismuth dễ nhận biết trong hình ảnh minh hoạ.
Tính chất hoá học
Bismuth có tính kim loại và thường tạo hợp chất ở trạng thái oxi hoá +3. So với nhiều kim loại hoạt động, Bismuth kém phản ứng hơn và không dễ bị oxi hoá mạnh trong điều kiện thường. Các hợp chất của Bismuth có tính chất riêng và một số được dùng trong y dược. Khi học Bismuth, cần chú ý xu hướng của nguyên tố nặng nhóm 15.
Ứng dụng
Bismuth được dùng trong một số hợp kim nóng chảy thấp và vật liệu thay chì khi đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Những hợp chất bismuth có ứng dụng dược phẩm hoặc mỹ phẩm thuộc sản phẩm cụ thể. Mức độ độc phụ thuộc dạng chất và điều kiện phơi nhiễm; không phải mọi dạng bismuth đều không độc.
Nguyên tử khối và đồng vị
Nguyên tử khối chuẩn của bismuth: 208.980 40(1). Bi-209 có chu kỳ bán rã cực dài nhưng đã được quan sát phân rã alpha; vì vậy đây không phải đồng vị bền tuyệt đối. Có nguyên tử khối chuẩn không đồng nghĩa nguyên tố phải có đồng vị bền. Khi biết số khối A, số neutron bằng A − 83.
Phân bố trong tự nhiên
Bismuth có thể gặp ở dạng tự sinh và các khoáng như bismuthinite. Nguồn thương mại có thể đi cùng chế biến nhiều kim loại khác. Bismuth kim loại, hợp kim và dược chất là các dạng vật liệu khác nhau.
Lịch sử phát hiện
Bismuth từng bị nhầm với chì và thiếc. Công trình của Claude François Geoffroy năm 1753 giúp chứng minh sự khác biệt; các sử dụng trước đó không đồng nghĩa nguyên tố đã được nhận diện theo tiêu chuẩn hiện đại.
Lưu ý an toàn
Một số sản phẩm chứa bismuth có ứng dụng y tế theo công thức và hướng dẫn cụ thể. Không suy từ việc thay chì trong một hợp kim rằng mọi hợp chất bismuth đều vô hại hoặc dùng được đường uống. Cần đánh giá đúng sản phẩm và đường phơi nhiễm.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Bismuth |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Bitmut |
| Ký hiệu | Bi |
| Số hiệu nguyên tử | 83 |
| Nguyên tử khối chuẩn | 208.980 40(1) |
| Nhóm | 15 |
| Chu kỳ | 6 |
| Khối | p |
| Cấu hình electron tham khảo | [Xe] 4f¹⁴ 5d¹⁰ 6s² 6p³ |
| Trạng thái ở 20 °C | Chất rắn |
| Nhiệt độ nóng chảy | 271.406 °C |
| Nhiệt độ sôi | 1564 °C |
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.