Tennessine
Tên tiếng Việt: Tennessine · Ts
Tennessine (tennessine) (Ts) là nguyên tố nhân tạo, phóng xạ, có số hiệu nguyên tử 117. Nó thuộc nhóm 17, chu kỳ 7 và khối p. Vị trí trong nhóm halogen không có nghĩa mọi tính chất của nguyên tố đều giống fluor hoặc chlor.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử tennessine trung hoà có 117 proton và 117 electron. Cấu hình dự đoán tham khảo: [Rn] 5f¹⁴ 6d¹⁰ 7s² 7p⁵. Phân bố electron theo lớp tương ứng: 2, 8, 18, 32, 32, 18, 7. Biểu diễn này là mô hình cấu trúc electron, không đồng nghĩa toàn bộ cấu hình đã được đo trực tiếp.
[Rn] 5f¹⁴ 6d¹⁰ 7s² 7p⁵Tính chất vật lý
Tennessine chỉ được tạo với lượng nguyên tử rất nhỏ; chưa có mẫu vĩ mô để quan sát màu sắc hoặc đo đầy đủ nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi và khối lượng riêng. Các mô tả trạng thái vật liệu trong mô hình lý thuyết là dự đoán. Những phép đo phân rã của từng đồng vị là bằng chứng hạt nhân riêng biệt.
Tính chất hoá học
Cấu trúc electron của tennessine chịu ảnh hưởng mạnh của hiệu ứng tương đối tính và tương tác spin–quỹ đạo. Nghiên cứu lý thuyết năm 2025 tính các tính chất nguyên tử như năng lượng ion hoá, ái lực electron và độ phân cực của Ts. Các dự đoán này giúp đánh giá sự khác biệt với halogen nhẹ hơn, nhưng không xác nhận nguyên tố đã có đầy đủ phản ứng tạo muối hay hợp chất tương tự chlor. Cấu hình có bảy electron lớp ngoài cùng cũng chưa đủ để kết luận một phản ứng cụ thể đã được quan sát.
Ứng dụng
Tennessine có vai trò trong nghiên cứu hạt nhân siêu nặng và kiểm tra mô hình cấu trúc nguyên tử ở cuối chu kỳ 7. Sự tạo thành và phân rã của các đồng vị giúp khảo sát xu hướng độ bền hạt nhân. Nguyên tố chưa có ứng dụng thương mại hoặc đời sống được xác lập.
Nguyên tử khối và đồng vị
Tennessine không có nguyên tử khối chuẩn. Bảng CIAAW về nguyên tố phóng xạ, dựa trên NUBASE2020, liệt kê Ts-294 trong tập đồng vị được xem xét về thời gian sống. Đây không phải danh sách đầy đủ mọi đồng vị hoặc bảng đánh giá cập nhật cho tất cả nghiên cứu sau năm 2020. Với đồng vị có số khối A, số neutron bằng A − 117; số khối trong ngoặc vuông trên bảng tuần hoàn không phải nguyên tử khối chuẩn.
Phân bố trong tự nhiên
Tennessine được tổng hợp trong máy gia tốc, với số nguyên tử rất nhỏ. Thí nghiệm phát hiện dùng bia chứa Bk-249 do ORNL sản xuất và phân tách, cùng chùm ion Ca-48 tại Dubna. Nguyên tố không phải nguyên liệu có thể khai thác hoặc cung cấp như các halogen thông thường.
Lịch sử phát hiện
Một nhóm hợp tác quốc tế công bố việc tạo nguyên tố 117 năm 2010. Đóng góp về vật liệu bia và nghiên cứu của các cơ sở tại Tennessee là cơ sở cho tên tennessine. IUPAC phê chuẩn tên và ký hiệu Ts năm 2016.
Lưu ý an toàn
Tennessine chỉ được tạo và nghiên cứu trong cơ sở chuyên dụng có kiểm soát bức xạ. Các mô hình hoá học nhóm 17 chưa cung cấp dữ liệu phơi nhiễm hoặc cách bảo quản vật liệu. Không có ứng dụng dân dụng được xác lập để từ đó suy ra điều kiện sử dụng thông thường.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Tennessine |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Tennessine |
| Ký hiệu | Ts |
| Số hiệu nguyên tử | 117 |
| Nguyên tử khối chuẩn | Không có nguyên tử khối chuẩn |
| Nhóm | 17 |
| Chu kỳ | 7 |
| Khối | p |
| Cấu hình electron tham khảo | [Rn] 5f¹⁴ 6d¹⁰ 7s² 7p⁵ |
| Trạng thái ở 20 °C | Chưa xác định thực nghiệm trên mẫu vĩ mô |
| Nhiệt độ nóng chảy | Chưa có giá trị cho điều kiện xác định |
| Nhiệt độ sôi | Chưa có giá trị cho điều kiện xác định |
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.