Oganesson
Tên tiếng Việt: Oganesson · Og
Oganesson (oganesson) (Og) là nguyên tố nhân tạo, phóng xạ, có số hiệu nguyên tử 118, thuộc nhóm 18, chu kỳ 7 và khối p. Nhóm 18 thường được gọi là nhóm khí hiếm; tên nhóm không xác định trạng thái vật lý của oganesson. Cấu trúc electron của nguyên tố chịu ảnh hưởng mạnh của hiệu ứng tương đối tính.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử oganesson trung hoà có 118 proton và 118 electron. Cấu hình dự đoán tham khảo: [Rn] 5f¹⁴ 6d¹⁰ 7s² 7p⁶. Phân bố electron theo lớp tương ứng: 2, 8, 18, 32, 32, 18, 8. Biểu diễn này là mô hình cấu trúc electron, không đồng nghĩa toàn bộ cấu hình đã được đo trực tiếp.
[Rn] 5f¹⁴ 6d¹⁰ 7s² 7p⁶Tính chất vật lý
Chưa có mẫu oganesson vĩ mô để đo trực tiếp trạng thái pha hoặc nhiệt độ chuyển pha. Một nghiên cứu tính toán năm 2020 dự đoán vật liệu oganesson khối là chất rắn ở điều kiện thường, với nhiệt độ nóng chảy khoảng 325 K. Đây là dự đoán từ mô hình có xét hiệu ứng tương đối tính, không phải giá trị nóng chảy đã đo thực nghiệm. Các phép đo phân rã của nguyên tử được tổng hợp không xác nhận trực tiếp dự đoán vật liệu này.
Tính chất hoá học
Các tính toán cấu trúc electron dự đoán oganesson dễ bị phân cực hơn những khí hiếm nhẹ hơn. Tương tác spin–quỹ đạo mạnh làm thay đổi cách electron phân bố ở vùng ngoài nguyên tử, nên phép ngoại suy đơn giản từ neon hoặc argon có thể không phù hợp. Khả năng tạo liên kết và các hợp chất được đề xuất vẫn cần phân biệt với chất đã điều chế thực nghiệm; vị trí nhóm 18 không chứng minh oganesson hoàn toàn trơ.
Ứng dụng
Oganesson được dùng trong nghiên cứu sự hình thành, phân rã và giới hạn độ bền của hạt nhân siêu nặng. Các tính toán nguyên tử và vật liệu của nó kiểm tra giới hạn của quy luật tuần hoàn. Nguyên tố chưa có ứng dụng đời sống hoặc công nghiệp được xác lập.
Nguyên tử khối và đồng vị
Oganesson không có nguyên tử khối chuẩn. Bảng CIAAW về nguyên tố phóng xạ, dựa trên NUBASE2020, liệt kê Og-294 trong tập đồng vị được xem xét về thời gian sống. Đây không phải danh sách đầy đủ mọi đồng vị hoặc bảng đánh giá cập nhật cho tất cả nghiên cứu sau năm 2020. Với đồng vị có số khối A, số neutron bằng A − 118; số khối trong ngoặc vuông trên bảng tuần hoàn không phải nguyên tử khối chuẩn.
Phân bố trong tự nhiên
Oganesson được tạo bằng phản ứng hạt nhân trong máy gia tốc và nhận diện qua tín hiệu phân rã. Những nghiên cứu tổng hợp nguyên tố 118 sử dụng Ca-48 và bia chứa Cf-249. Chưa có nguồn tự nhiên được xác nhận hoặc mẫu vật liệu khối để khảo sát trực tiếp.
Lịch sử phát hiện
Hợp tác JINR–Lawrence Livermore công bố nghiên cứu nhận diện nguyên tố 118 năm 2006. Tên oganesson vinh danh nhà vật lý Yuri Oganessian và được IUPAC phê chuẩn năm 2016. Mốc công bố thí nghiệm khác với mốc phê chuẩn tên chính thức.
Lưu ý an toàn
Oganesson là nguyên tố phóng xạ chỉ được tạo và khảo sát trong cơ sở chuyên ngành. Thuộc nhóm khí hiếm không có nghĩa nguyên tố có thể được xử lý như khí trơ dùng trong công nghiệp. Đặc tính nguồn hạt nhân và điều kiện thiết bị quyết định yêu cầu kiểm soát bức xạ.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Oganesson |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Oganesson |
| Ký hiệu | Og |
| Số hiệu nguyên tử | 118 |
| Nguyên tử khối chuẩn | Không có nguyên tử khối chuẩn |
| Nhóm | 18 |
| Chu kỳ | 7 |
| Khối | p |
| Cấu hình electron tham khảo | [Rn] 5f¹⁴ 6d¹⁰ 7s² 7p⁶ |
| Trạng thái ở 20 °C | Chưa xác định thực nghiệm trên mẫu vĩ mô; dự đoán: chất rắn |
| Nhiệt độ nóng chảy | Chưa có giá trị cho điều kiện xác định |
| Nhiệt độ sôi | Chưa có giá trị cho điều kiện xác định |
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.
- CIAAW — Nguyên tử khối chuẩn
- Royal Society of Chemistry — oganesson
- CIAAW — Đồng vị chọn lọc theo NUBASE2020
- IUPAC — Phê chuẩn tên các nguyên tố năm 2016
- Oganessian và cộng sự — Tổng hợp nguyên tố 118 và 116 (2006)
- Smits và cộng sự — Dự đoán vật liệu oganesson (2020)
- Jerabek và cộng sự — Cấu trúc electron oganesson