Bỏ qua điều hướng
HalogenNGUYÊN TỐ 009

Fluorine

Tên tiếng Việt: Flo · F

Fluorine (flo) là halogen có ký hiệu F, số hiệu nguyên tử 9 và là một trong những phi kim hoạt động mạnh nhất. Fluorine thường được học trong nhóm halogen, nơi các nguyên tố có xu hướng nhận 1 electron để tạo ion halogenua.

Chất khíNhóm 17Chu kỳ 2
Hoá trị trong ví dụIXem hợp chất cụ thể bên dưới
Số oxi hoá trong ví dụ-1Trong đơn chất: 0
Ion đơn nguyên tửF⁻Điện tích khác với hoá trị
Nguyên tử khối chuẩn18.998 403 162(5)Ví dụ quy ước bài tập: 19. Ưu tiên số liệu đề bài.

Tra cứu đồng vị

Số neutron bằng số khối A trừ số hiệu nguyên tử Z. Khối lượng của một đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn của nguyên tố.

Thành phần đồng vị đại diện trong vật liệu tự nhiên trên Trái Đất
Đồng vịNeutronKhối lượng (u)Tỉ phần nguyên tử (0–1)
F-191018.99840316273(92)1

Nguồn: CIAAW 2024 (tỉ phần), NIST (khối lượng). Tỉ phần 0.01 tương ứng 1%. Số trong ngoặc thể hiện độ không đảm bảo ở các chữ số cuối; khoảng giá trị phản ánh biến thiên tự nhiên.

Tính số hạt

9 proton · 10 neutron · 9 electron

Bộ tính áp dụng e = Z − q. Mô hình 3D phía trên minh họa nguyên tử trung hòa.

Hoá trị, số oxi hoá và ion

Ba khái niệm này có cách dùng khác nhau. Các ví dụ dưới đây gắn với từng hợp chất, không phải danh sách đầy đủ cho mọi điều kiện.

Hoá trị trong ví dụ

I trong HF

Số oxi hoá

Trong đơn chất: 0.

-1 trong HF

Ion đơn nguyên tử

F⁻ · 10 electron

Ký hiệu dùng trong mô hình ion; trong dung dịch, ion có thể hydrat hoá hoặc tạo phức.

Cấu tạo nguyên tử

Nguyên tử Fluorine trung hoà có 9 proton và 9 electron. Cấu hình tham khảo: [He] 2s² 2p⁵. Phân bố electron theo lớp: 2, 7.

9Proton
9Electron · nguyên tử trung hoà
2Lớp electron có electron
CẤU HÌNH ELECTRON[He] 2s² 2p⁵
K2electron
L7electron

Tính chất vật lý

Ở điều kiện thường, Fluorine là khí màu vàng nhạt, có mùi hắc và rất độc. Fluorine là phi kim nên không có ánh kim, dẫn điện kém và tồn tại dạng phân tử F₂. Do hoạt tính mạnh, Fluorine cần được xử lý rất cẩn thận trong thực tế và thường được học chủ yếu qua hợp chất của nó.

Tính chất hoá học

F₂ là chất oxi hoá rất mạnh. Trong các hợp chất thông thường, fluorine có số oxi hoá −1; trong đơn chất F₂, số oxi hoá bằng 0. Cần phân biệt độ âm điện của nguyên tử với tốc độ phản ứng của một mẫu chất; không giải thích mọi phản ứng chỉ bằng bán kính nhỏ.

Ứng dụng

Các hợp chất của Fluorine có vai trò trong kem đánh răng, vật liệu chống dính, chất làm lạnh, dược phẩm và hoá học vật liệu. Ion florua được nhắc đến nhiều trong bảo vệ men răng, nhưng việc sử dụng phải đúng liều lượng. Fluorine cũng xuất hiện trong nhiều hợp chất hữu cơ đặc biệt có tính chất bền và ứng dụng kỹ thuật cao.

Nguyên tử khối và đồng vị

Nguyên tử khối chuẩn: 18.998 403 162(5). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 9.

Phân bố trong tự nhiên

Fluorine có trong các khoáng florua như fluorite và cryolite. Do hoạt tính cao, F₂ không phải dạng dự trữ thông thường trong tự nhiên. Fluorine trong hợp chất không có cùng tính chất với khí fluorine nguyên tố.

Lịch sử phát hiện

Henri Moissan phân lập fluorine năm 1886 sau nhiều nỗ lực trước đó chưa thành công. Khả năng phản ứng mạnh và tính nguy hiểm của hệ hoá chất liên quan khiến việc phân lập nguyên tố đặc biệt khó khăn.

Lưu ý an toàn

F₂ là khí độc và có tính phản ứng mạnh, chỉ được xử lý trong hệ thống chuyên dụng. HF cũng là chất nguy hiểm nhưng là hợp chất khác. Không suy rằng florua trong sản phẩm được quản lý có cùng nguy cơ với khí F₂, hoặc khí F₂ an toàn như các sản phẩm đó.

Hợp chất và phản ứng minh họa

HF

Hydrogen fluoride

OF₂

Oxygen difluoride

XeF₂

Xenon difluoride

XeF₄

Xenon tetrafluoride

XeF₆

Xenon hexafluoride

Đọc thêm: Danh pháp hợp chất và phân loại phản ứng — OpenStax Chemistry 2e.

Bảng dữ liệu nguyên tố

Định danh và tính chất cơ bản
Tên quốc tếFluorine
Tên tiếng ViệtFlo
Ký hiệuF
Số hiệu nguyên tử9
Nguyên tử khối chuẩn18.998 403 162(5)
Nhóm17
Chu kỳ2
Khốip
Cấu hình electron tham khảo[He] 2s² 2p⁵
Trạng thái ở 20 °CChất khí
Nhiệt độ nóng chảy-219.67 °C
Nhiệt độ sôi-188.11 °C
Dữ liệu nguyên tử nâng cao
Năng lượng ion hoá của nguyên tử trung hòa ở trạng thái cơ bản
Năng lượng ion hoá thứ nhất (eV)17.42282 ± 0.00005

Giá trị theo đánh giá dữ liệu NIST; xem ký hiệu và độ không đảm bảo trong nguồn. NIST Atomic Spectra Database.

Tính chất tham khảo theo bảng tổng hợp Mendeleev
Độ âm điện (Pauling)3.98
Khối lượng riêng (g/cm³)0.001553
Bán kính cộng hoá trị — Cordero (pm)57
Bán kính van der Waals (pm)147
Nhiệt dung mol (J/mol/K)31.304
Độ dẫn nhiệt (W/m/K)0.028
Enthalpy nóng chảy (kJ/mol)0.51

Đây là số liệu tổng hợp, không đồng nghĩa mọi giá trị đều đã được đo trực tiếp. Bán kính phụ thuộc cách định nghĩa. Khối lượng riêng của chất rắn/lỏng tham khảo gần nhiệt độ phòng; khí theo mô hình khí lý tưởng ở 25 °C và 101325 Pa. Nhiệt dung và độ dẫn nhiệt tham khảo ở 298.15 K; nhiệt dung theo mol chất tham chiếu, không mặc định theo mol nguyên tử. Cần kiểm tra pha, áp suất và chất tham chiếu trước khi tính toán chuyên sâu.

Nguồn và tài liệu gốc: Mendeleev — dữ liệu và trích dẫn. Điều kiện và tài liệu riêng của một số giá trị dẫn nhiệt, nóng chảy chưa được xác định đầy đủ.

Số electron lớp ngoài cùng được suy từ cấu hình tham khảo; hoá trị trong hợp chất cần xét riêng.

Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.

Tham khảo thêm

Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.