Neon
Tên tiếng Việt: Neon · Ne
Neon là khí hiếm có ký hiệu Ne, số hiệu nguyên tử 10. Neon nổi tiếng với ánh sáng đỏ cam trong đèn quảng cáo và là ví dụ điển hình về nguyên tố rất kém phản ứng hoá học.
Tra cứu đồng vị
Số neutron bằng số khối A trừ số hiệu nguyên tử Z. Khối lượng của một đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn của nguyên tố.
| Đồng vị | Neutron | Khối lượng (u) | Tỉ phần nguyên tử (0–1) |
|---|---|---|---|
| Ne-20 | 10 | 19.9924401762(17) | 0.9048(3) |
| Ne-21 | 11 | 20.993846685(41) | 0.0027(1) |
| Ne-22 | 12 | 21.991385114(18) | 0.0925(3) |
Nguồn: CIAAW 2024 (tỉ phần), NIST (khối lượng). Tỉ phần 0.01 tương ứng 1%. Số trong ngoặc thể hiện độ không đảm bảo ở các chữ số cuối; khoảng giá trị phản ánh biến thiên tự nhiên.
Tính số hạt
10 proton · 10 neutron · 10 electron
Bộ tính áp dụng e = Z − q. Mô hình 3D phía trên minh họa nguyên tử trung hòa.
Hoá trị, số oxi hoá và ion
Ba khái niệm này có cách dùng khác nhau. Các ví dụ dưới đây gắn với từng hợp chất, không phải danh sách đầy đủ cho mọi điều kiện.
Hoá trị trong ví dụ
Chưa có ví dụ hoá trị trong bảng tra này.
Số oxi hoá
Trong đơn chất: 0.
Ion đơn nguyên tử
Chưa chọn được ví dụ ion đơn nguyên tử phù hợp trong bảng tra này.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử Neon trung hoà có 10 proton và 10 electron. Cấu hình tham khảo: [He] 2s² 2p⁶. Phân bố electron theo lớp: 2, 8.
[He] 2s² 2p⁶Tính chất vật lý
Neon là khí không màu, không mùi, tồn tại chủ yếu dưới dạng nguyên tử riêng lẻ ở điều kiện thường. Phóng điện qua khí tạo ánh sáng đỏ cam đặc trưng. Các biển hiệu thường được gọi chung là đèn neon nhưng không phải mọi màu đèn đều do neon tinh khiết tạo ra.
Tính chất hoá học
Neon gần như không phản ứng hoá học trong điều kiện thường do lớp electron ngoài cùng đã bão hoà. Neon không dễ tạo ion hay hợp chất thông thường. Khi học Neon, điểm trọng tâm là hiểu vì sao cấu hình electron bền làm nguyên tố này có tính trơ và thuộc nhóm khí hiếm.
Ứng dụng
Neon được dùng trong đèn quảng cáo, đèn chỉ thị, thiết bị phóng điện và một số ứng dụng lạnh sâu. Ánh sáng phát ra từ Neon giúp người học dễ liên hệ giữa tính chất vật lý và ứng dụng thực tế. Trong hoá học phổ thông, Neon là ví dụ tốt để giải thích cấu hình electron bền của khí hiếm.
Nguyên tử khối và đồng vị
Nguyên tử khối chuẩn: 20.1797(6). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 10.
Phân bố trong tự nhiên
Neon có mặt với lượng nhỏ trong khí quyển và được thu hồi trong quá trình tách không khí ở nhiệt độ thấp. Tính hiếm trong không khí Trái Đất không đồng nghĩa neon hiếm theo cùng mức độ trong vũ trụ.
Lịch sử phát hiện
William Ramsay và Morris Travers nhận diện neon năm 1898 khi nghiên cứu các phần khí tách từ không khí lỏng. Ánh sáng đỏ cam trong phóng điện là dấu hiệu nổi bật giúp nhận biết nguyên tố mới.
Lưu ý an toàn
Neon không duy trì hô hấp; khí tích tụ có thể làm thiếu oxygen. Bình khí nén cần được quản lý theo yêu cầu thiết bị áp lực. Thiết bị đèn phóng điện còn có nguy cơ điện cao áp, khác với tính trơ hoá học của khí.
Hợp chất và phản ứng minh họa
Chưa có ví dụ hợp chất được chọn cho nguyên tố này.
Đọc thêm: Danh pháp hợp chất và phân loại phản ứng — OpenStax Chemistry 2e.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Neon |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Neon |
| Ký hiệu | Ne |
| Số hiệu nguyên tử | 10 |
| Nguyên tử khối chuẩn | 20.1797(6) |
| Nhóm | 18 |
| Chu kỳ | 2 |
| Khối | p |
| Cấu hình electron tham khảo | [He] 2s² 2p⁶ |
| Trạng thái ở 20 °C | Chất khí |
| Nhiệt độ nóng chảy | -248.59 °C |
| Nhiệt độ sôi | -246.046 °C |
Dữ liệu nguyên tử nâng cao
| Năng lượng ion hoá thứ nhất (eV) | 21.564541 ± 0.000007 |
|---|
Giá trị theo đánh giá dữ liệu NIST; xem ký hiệu và độ không đảm bảo trong nguồn. NIST Atomic Spectra Database.
| Độ âm điện (Pauling) | Chưa có dữ liệu |
|---|---|
| Khối lượng riêng (g/cm³) | 0.000825 |
| Bán kính cộng hoá trị — Cordero (pm) | 58 |
| Bán kính van der Waals (pm) | 154 |
| Nhiệt dung mol (J/mol/K) | 20.786 |
| Độ dẫn nhiệt (W/m/K) | Chưa có dữ liệu |
| Enthalpy nóng chảy (kJ/mol) | Chưa có dữ liệu |
Đây là số liệu tổng hợp, không đồng nghĩa mọi giá trị đều đã được đo trực tiếp. Bán kính phụ thuộc cách định nghĩa. Khối lượng riêng của chất rắn/lỏng tham khảo gần nhiệt độ phòng; khí theo mô hình khí lý tưởng ở 25 °C và 101325 Pa. Nhiệt dung và độ dẫn nhiệt tham khảo ở 298.15 K; nhiệt dung theo mol chất tham chiếu, không mặc định theo mol nguyên tử. Cần kiểm tra pha, áp suất và chất tham chiếu trước khi tính toán chuyên sâu.
Nguồn và tài liệu gốc: Mendeleev — dữ liệu và trích dẫn. Điều kiện và tài liệu riêng của một số giá trị dẫn nhiệt, nóng chảy chưa được xác định đầy đủ.
Số electron lớp ngoài cùng được suy từ cấu hình tham khảo; hoá trị trong hợp chất cần xét riêng.
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.