Bỏ qua điều hướng
Khí hiếmNGUYÊN TỐ 010

Neon

Tên tiếng Việt: Neon · Ne

Neon là khí hiếm có ký hiệu Ne, số hiệu nguyên tử 10. Neon nổi tiếng với ánh sáng đỏ cam trong đèn quảng cáo và là ví dụ điển hình về nguyên tố rất kém phản ứng hoá học.

Chất khíNhóm 18Chu kỳ 2
Hoá trị trong ví dụChưa có ví dụXem hợp chất cụ thể bên dưới
Số oxi hoá trong ví dụChưa có ví dụTrong đơn chất: 0
Ion đơn nguyên tửChưa có ví dụĐiện tích khác với hoá trị
Nguyên tử khối chuẩn20.1797(6)Ví dụ quy ước bài tập: 20. Ưu tiên số liệu đề bài.

Tra cứu đồng vị

Số neutron bằng số khối A trừ số hiệu nguyên tử Z. Khối lượng của một đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn của nguyên tố.

Thành phần đồng vị đại diện trong vật liệu tự nhiên trên Trái Đất
Đồng vịNeutronKhối lượng (u)Tỉ phần nguyên tử (0–1)
Ne-201019.9924401762(17)0.9048(3)
Ne-211120.993846685(41)0.0027(1)
Ne-221221.991385114(18)0.0925(3)

Nguồn: CIAAW 2024 (tỉ phần), NIST (khối lượng). Tỉ phần 0.01 tương ứng 1%. Số trong ngoặc thể hiện độ không đảm bảo ở các chữ số cuối; khoảng giá trị phản ánh biến thiên tự nhiên.

Tính số hạt

10 proton · 10 neutron · 10 electron

Bộ tính áp dụng e = Z − q. Mô hình 3D phía trên minh họa nguyên tử trung hòa.

Hoá trị, số oxi hoá và ion

Ba khái niệm này có cách dùng khác nhau. Các ví dụ dưới đây gắn với từng hợp chất, không phải danh sách đầy đủ cho mọi điều kiện.

Hoá trị trong ví dụ

Chưa có ví dụ hoá trị trong bảng tra này.

Số oxi hoá

Trong đơn chất: 0.

Ion đơn nguyên tử

Chưa chọn được ví dụ ion đơn nguyên tử phù hợp trong bảng tra này.

Cấu tạo nguyên tử

Nguyên tử Neon trung hoà có 10 proton và 10 electron. Cấu hình tham khảo: [He] 2s² 2p⁶. Phân bố electron theo lớp: 2, 8.

10Proton
10Electron · nguyên tử trung hoà
2Lớp electron có electron
CẤU HÌNH ELECTRON[He] 2s² 2p⁶
K2electron
L8electron

Tính chất vật lý

Neon là khí không màu, không mùi, tồn tại chủ yếu dưới dạng nguyên tử riêng lẻ ở điều kiện thường. Phóng điện qua khí tạo ánh sáng đỏ cam đặc trưng. Các biển hiệu thường được gọi chung là đèn neon nhưng không phải mọi màu đèn đều do neon tinh khiết tạo ra.

Tính chất hoá học

Neon gần như không phản ứng hoá học trong điều kiện thường do lớp electron ngoài cùng đã bão hoà. Neon không dễ tạo ion hay hợp chất thông thường. Khi học Neon, điểm trọng tâm là hiểu vì sao cấu hình electron bền làm nguyên tố này có tính trơ và thuộc nhóm khí hiếm.

Ứng dụng

Neon được dùng trong đèn quảng cáo, đèn chỉ thị, thiết bị phóng điện và một số ứng dụng lạnh sâu. Ánh sáng phát ra từ Neon giúp người học dễ liên hệ giữa tính chất vật lý và ứng dụng thực tế. Trong hoá học phổ thông, Neon là ví dụ tốt để giải thích cấu hình electron bền của khí hiếm.

Nguyên tử khối và đồng vị

Nguyên tử khối chuẩn: 20.1797(6). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 10.

Phân bố trong tự nhiên

Neon có mặt với lượng nhỏ trong khí quyển và được thu hồi trong quá trình tách không khí ở nhiệt độ thấp. Tính hiếm trong không khí Trái Đất không đồng nghĩa neon hiếm theo cùng mức độ trong vũ trụ.

Lịch sử phát hiện

William Ramsay và Morris Travers nhận diện neon năm 1898 khi nghiên cứu các phần khí tách từ không khí lỏng. Ánh sáng đỏ cam trong phóng điện là dấu hiệu nổi bật giúp nhận biết nguyên tố mới.

Lưu ý an toàn

Neon không duy trì hô hấp; khí tích tụ có thể làm thiếu oxygen. Bình khí nén cần được quản lý theo yêu cầu thiết bị áp lực. Thiết bị đèn phóng điện còn có nguy cơ điện cao áp, khác với tính trơ hoá học của khí.

Hợp chất và phản ứng minh họa

Chưa có ví dụ hợp chất được chọn cho nguyên tố này.

Đọc thêm: Danh pháp hợp chất và phân loại phản ứng — OpenStax Chemistry 2e.

Bảng dữ liệu nguyên tố

Định danh và tính chất cơ bản
Tên quốc tếNeon
Tên tiếng ViệtNeon
Ký hiệuNe
Số hiệu nguyên tử10
Nguyên tử khối chuẩn20.1797(6)
Nhóm18
Chu kỳ2
Khốip
Cấu hình electron tham khảo[He] 2s² 2p⁶
Trạng thái ở 20 °CChất khí
Nhiệt độ nóng chảy-248.59 °C
Nhiệt độ sôi-246.046 °C
Dữ liệu nguyên tử nâng cao
Năng lượng ion hoá của nguyên tử trung hòa ở trạng thái cơ bản
Năng lượng ion hoá thứ nhất (eV)21.564541 ± 0.000007

Giá trị theo đánh giá dữ liệu NIST; xem ký hiệu và độ không đảm bảo trong nguồn. NIST Atomic Spectra Database.

Tính chất tham khảo theo bảng tổng hợp Mendeleev
Độ âm điện (Pauling)Chưa có dữ liệu
Khối lượng riêng (g/cm³)0.000825
Bán kính cộng hoá trị — Cordero (pm)58
Bán kính van der Waals (pm)154
Nhiệt dung mol (J/mol/K)20.786
Độ dẫn nhiệt (W/m/K)Chưa có dữ liệu
Enthalpy nóng chảy (kJ/mol)Chưa có dữ liệu

Đây là số liệu tổng hợp, không đồng nghĩa mọi giá trị đều đã được đo trực tiếp. Bán kính phụ thuộc cách định nghĩa. Khối lượng riêng của chất rắn/lỏng tham khảo gần nhiệt độ phòng; khí theo mô hình khí lý tưởng ở 25 °C và 101325 Pa. Nhiệt dung và độ dẫn nhiệt tham khảo ở 298.15 K; nhiệt dung theo mol chất tham chiếu, không mặc định theo mol nguyên tử. Cần kiểm tra pha, áp suất và chất tham chiếu trước khi tính toán chuyên sâu.

Nguồn và tài liệu gốc: Mendeleev — dữ liệu và trích dẫn. Điều kiện và tài liệu riêng của một số giá trị dẫn nhiệt, nóng chảy chưa được xác định đầy đủ.

Số electron lớp ngoài cùng được suy từ cấu hình tham khảo; hoá trị trong hợp chất cần xét riêng.

Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.

Tham khảo thêm

Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.