Bỏ qua điều hướng
Khí hiếmNGUYÊN TỐ 002

Helium

Tên tiếng Việt: Heli · He

Helium (heli) là khí hiếm có ký hiệu He, số hiệu nguyên tử 2 và là nguyên tố nhẹ thứ hai trong bảng tuần hoàn. Helium rất kém phản ứng hoá học, có nhiệt độ sôi rất thấp và thường được nhắc đến trong bóng bay, khí cầu, làm lạnh sâu và nghiên cứu khoa học.

Chất khíNhóm 18Chu kỳ 1
Hoá trị trong ví dụChưa có ví dụXem hợp chất cụ thể bên dưới
Số oxi hoá trong ví dụChưa có ví dụTrong đơn chất: 0
Ion đơn nguyên tửChưa có ví dụĐiện tích khác với hoá trị
Nguyên tử khối chuẩn4.002 602(2)Ví dụ quy ước bài tập: 4. Ưu tiên số liệu đề bài.

Tra cứu đồng vị

Số neutron bằng số khối A trừ số hiệu nguyên tử Z. Khối lượng của một đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn của nguyên tố.

Thành phần đồng vị đại diện trong vật liệu tự nhiên trên Trái Đất
Đồng vịNeutronKhối lượng (u)Tỉ phần nguyên tử (0–1)
He-313.0160293201(25)0.000 002(2)
He-424.00260325413(6)0.999 998(2)

Nguồn: CIAAW 2024 (tỉ phần), NIST (khối lượng). Tỉ phần 0.01 tương ứng 1%. Số trong ngoặc thể hiện độ không đảm bảo ở các chữ số cuối; khoảng giá trị phản ánh biến thiên tự nhiên.

Tính số hạt

2 proton · 1 neutron · 2 electron

Bộ tính áp dụng e = Z − q. Mô hình 3D phía trên minh họa nguyên tử trung hòa.

Hoá trị, số oxi hoá và ion

Ba khái niệm này có cách dùng khác nhau. Các ví dụ dưới đây gắn với từng hợp chất, không phải danh sách đầy đủ cho mọi điều kiện.

Hoá trị trong ví dụ

Chưa có ví dụ hoá trị trong bảng tra này.

Số oxi hoá

Trong đơn chất: 0.

Ion đơn nguyên tử

Chưa chọn được ví dụ ion đơn nguyên tử phù hợp trong bảng tra này.

Cấu tạo nguyên tử

Nguyên tử Helium trung hoà có 2 proton và 2 electron. Cấu hình tham khảo: 1s². Phân bố electron theo lớp: 2.

2Proton
2Electron · nguyên tử trung hoà
1Lớp electron có electron
CẤU HÌNH ELECTRON1s²
K2electron

Tính chất vật lý

Ở điều kiện thường, Helium là chất khí không màu, không mùi, không vị và nhẹ hơn không khí. Helium có nhiệt độ sôi rất thấp, vì vậy được dùng trong các hệ thống làm lạnh sâu. Do không cháy và rất trơ, Helium an toàn hơn Hydrogen trong nhiều ứng dụng cần khí nhẹ. Tính chất vật lý quan trọng nhất của Helium là nhẹ, trơ và có khả năng hoá lỏng ở nhiệt độ rất thấp.

Tính chất hoá học

Helium gần như không phản ứng hoá học trong điều kiện thường do cấu hình electron 1s² rất bền. Helium không dễ tạo ion, không dễ tạo hợp chất thông thường và không duy trì sự cháy. Khi học Helium, điểm cần nhớ là tính trơ hoá học của nó xuất phát trực tiếp từ lớp electron ngoài cùng đã bão hoà.

Ứng dụng

Helium được dùng để bơm bóng bay, khí cầu, tạo môi trường trơ, làm lạnh nam châm siêu dẫn trong thiết bị y tế và nghiên cứu vật lý. Trong công nghiệp, Helium còn được dùng trong hàn, kiểm tra rò rỉ và các hệ thống cần khí không phản ứng. Nhờ nhẹ và không cháy, Helium có nhiều ứng dụng an toàn hơn Hydrogen trong một số trường hợp.

Nguyên tử khối và đồng vị

Nguyên tử khối chuẩn: 4.002 602(2). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 2.

Phân bố trong tự nhiên

Helium được tạo ra trong các quá trình hạt nhân, trong đó có phân rã alpha của những nguyên tố phóng xạ trong lòng đất. Một phần tích tụ cùng khí thiên nhiên và có thể được thu hồi công nghiệp. Không nên hiểu ứng dụng của helium là việc khai thác nó từ Mặt Trời.

Lịch sử phát hiện

Năm 1868, một vạch phổ lạ được quan sát trong ánh sáng Mặt Trời, mở đường cho nhận diện helium trước khi nó được xác nhận trên Trái Đất. Năm 1895 đánh dấu việc phân lập và nhận diện helium từ mẫu khoáng vật trên Trái Đất. Vì vậy, cần phân biệt phát hiện quang phổ với phân lập nguyên tố.

Lưu ý an toàn

Helium không duy trì hô hấp. Hít helium từ bóng hoặc bình khí có thể làm giảm lượng oxygen được hít vào; bình nén còn gây nguy cơ áp suất. Helium lỏng cần thiết bị chuyên dụng vì nhiệt độ rất thấp. Tính trơ hoá học không đồng nghĩa mọi cách sử dụng đều an toàn.

Hợp chất và phản ứng minh họa

Chưa có ví dụ hợp chất được chọn cho nguyên tố này.

Đọc thêm: Danh pháp hợp chất và phân loại phản ứng — OpenStax Chemistry 2e.

Bảng dữ liệu nguyên tố

Định danh và tính chất cơ bản
Tên quốc tếHelium
Tên tiếng ViệtHeli
Ký hiệuHe
Số hiệu nguyên tử2
Nguyên tử khối chuẩn4.002 602(2)
Nhóm18
Chu kỳ1
Khốis
Cấu hình electron tham khảo1s²
Trạng thái ở 20 °CChất khí
Nhiệt độ nóng chảyChưa có giá trị cho điều kiện xác định
Nhiệt độ sôi-268.928 °C
Dữ liệu nguyên tử nâng cao
Năng lượng ion hoá của nguyên tử trung hòa ở trạng thái cơ bản
Năng lượng ion hoá thứ nhất (eV)24.587389011 ± 0.000000025

Giá trị theo đánh giá dữ liệu NIST; xem ký hiệu và độ không đảm bảo trong nguồn. NIST Atomic Spectra Database.

Tính chất tham khảo theo bảng tổng hợp Mendeleev
Độ âm điện (Pauling)Chưa có dữ liệu
Khối lượng riêng (g/cm³)0.000164
Bán kính cộng hoá trị — Cordero (pm)28
Bán kính van der Waals (pm)140
Nhiệt dung mol (J/mol/K)20.786
Độ dẫn nhiệt (W/m/K)0.152
Enthalpy nóng chảy (kJ/mol)Chưa có dữ liệu

Đây là số liệu tổng hợp, không đồng nghĩa mọi giá trị đều đã được đo trực tiếp. Bán kính phụ thuộc cách định nghĩa. Khối lượng riêng của chất rắn/lỏng tham khảo gần nhiệt độ phòng; khí theo mô hình khí lý tưởng ở 25 °C và 101325 Pa. Nhiệt dung và độ dẫn nhiệt tham khảo ở 298.15 K; nhiệt dung theo mol chất tham chiếu, không mặc định theo mol nguyên tử. Cần kiểm tra pha, áp suất và chất tham chiếu trước khi tính toán chuyên sâu.

Nguồn và tài liệu gốc: Mendeleev — dữ liệu và trích dẫn. Điều kiện và tài liệu riêng của một số giá trị dẫn nhiệt, nóng chảy chưa được xác định đầy đủ.

Số electron lớp ngoài cùng được suy từ cấu hình tham khảo; hoá trị trong hợp chất cần xét riêng.

Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.

Tham khảo thêm

Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.