Francium
Tên tiếng Việt: Franxi · Fr
Francium (franxi) là kim loại kiềm có ký hiệu Fr và số hiệu nguyên tử 87. Đây là nguyên tố rất hiếm và phóng xạ, nằm ở cuối nhóm 1 trong bảng tuần hoàn. Francium thường được học để minh hoạ xu hướng tăng tính kim loại khi đi xuống nhóm kim loại kiềm, dù thực tế ít được nghiên cứu trực tiếp do chu kỳ bán rã ngắn.
Tra cứu đồng vị
Số neutron bằng số khối A trừ số hiệu nguyên tử Z. Khối lượng của một đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn của nguyên tố.
Không có thành phần đồng vị tự nhiên đại diện trong bảng CIAAW đang sử dụng. Điều này không có nghĩa nguyên tố không có đồng vị.
Hoá trị, số oxi hoá và ion
Ba khái niệm này có cách dùng khác nhau. Các ví dụ dưới đây gắn với từng hợp chất, không phải danh sách đầy đủ cho mọi điều kiện.
Hoá trị trong ví dụ
Chưa có ví dụ hoá trị trong bảng tra này.
Số oxi hoá
Trong đơn chất: 0.
Ion đơn nguyên tử
Chưa chọn được ví dụ ion đơn nguyên tử phù hợp trong bảng tra này.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử Francium trung hoà có 87 proton và 87 electron. Cấu hình tham khảo: [Rn] 7s¹. Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 32, 18, 8, 1.
[Rn] 7s¹Tính chất vật lý
Lượng francium tồn tại tại một thời điểm rất nhỏ và các đồng vị phân rã nhanh. Nhiều tính chất vật liệu khối là dự đoán, khác với các phép đo nguyên tử hoặc nghiên cứu lượng vết. Không nên mô tả độ mềm, khối lượng riêng hay nhiệt độ chuyển pha như đã quan sát trên một mẫu kim loại thông thường.
Tính chất hoá học
Francium thuộc nhóm 1 và thường được xét qua dạng Fr⁺ trong hoá học lượng vết. Không suy rằng nó chắc chắn có phản ứng với nước mãnh liệt nhất từ một xu hướng nhóm đơn giản. Các kết luận phải phân biệt dữ liệu đo với ngoại suy lý thuyết.
Ứng dụng
Francium gần như không có ứng dụng thực tế phổ biến do quá hiếm và phóng xạ. Giá trị chính của Francium nằm ở nghiên cứu vật lý nguyên tử, phóng xạ và kiểm chứng các mô hình lý thuyết. Trong học tập, Francium giúp hoàn thiện hiểu biết về nhóm kim loại kiềm.
Nguyên tử khối và đồng vị
Nguyên tử khối chuẩn: Không có nguyên tử khối chuẩn. Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 87. Các đồng vị được bảng CIAAW dựa trên NUBASE2020 liệt kê: Fr-223.
Phân bố trong tự nhiên
Francium có thể xuất hiện với lượng vết trong chuỗi phân rã, đặc biệt liên quan đến actinium. Do không có đồng vị bền và thời gian tồn tại ngắn, không có nguồn kim loại khối tự nhiên tương tự các kim loại kiềm quen thuộc.
Lịch sử phát hiện
Marguerite Perey phát hiện francium năm 1939 khi nghiên cứu actinium. Việc nhận diện qua sản phẩm phân rã khác với quan sát một mẫu kim loại khối trong điều kiện thường.
Lưu ý an toàn
Francium chỉ được nghiên cứu trong điều kiện kiểm soát phóng xạ. Không suy từ vị trí nhóm 1 ra cách thử phản ứng với nước hoặc biện pháp bảo quản tại nhà. Hoạt độ và đồng vị phải được xem xét khi đánh giá nguy cơ.
Hợp chất và phản ứng minh họa
Chưa có ví dụ hợp chất được chọn cho nguyên tố này.
Đọc thêm: Danh pháp hợp chất và phân loại phản ứng — OpenStax Chemistry 2e.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Francium |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Franxi |
| Ký hiệu | Fr |
| Số hiệu nguyên tử | 87 |
| Nguyên tử khối chuẩn | Không có nguyên tử khối chuẩn |
| Nhóm | 1 |
| Chu kỳ | 7 |
| Khối | s |
| Cấu hình electron tham khảo | [Rn] 7s¹ |
| Trạng thái ở 20 °C | Chất rắn |
| Nhiệt độ nóng chảy | 21 °C |
| Nhiệt độ sôi | 650 °C |
Dữ liệu nguyên tử nâng cao
| Năng lượng ion hoá thứ nhất (eV) | 4.0727411 ± 0.0000011 |
|---|
Giá trị theo đánh giá dữ liệu NIST; xem ký hiệu và độ không đảm bảo trong nguồn. NIST Atomic Spectra Database.
| Độ âm điện (Pauling) | 0.7 |
|---|---|
| Khối lượng riêng (g/cm³) | 1.87 |
| Bán kính cộng hoá trị — Cordero (pm) | 260 |
| Bán kính van der Waals (pm) | 348 |
| Nhiệt dung mol (J/mol/K) | Chưa có dữ liệu |
| Độ dẫn nhiệt (W/m/K) | Chưa có dữ liệu |
| Enthalpy nóng chảy (kJ/mol) | 15 |
Đây là số liệu tổng hợp, không đồng nghĩa mọi giá trị đều đã được đo trực tiếp. Bán kính phụ thuộc cách định nghĩa. Khối lượng riêng của chất rắn/lỏng tham khảo gần nhiệt độ phòng; khí theo mô hình khí lý tưởng ở 25 °C và 101325 Pa. Nhiệt dung và độ dẫn nhiệt tham khảo ở 298.15 K; nhiệt dung theo mol chất tham chiếu, không mặc định theo mol nguyên tử. Cần kiểm tra pha, áp suất và chất tham chiếu trước khi tính toán chuyên sâu.
Nguồn và tài liệu gốc: Mendeleev — dữ liệu và trích dẫn. Điều kiện và tài liệu riêng của một số giá trị dẫn nhiệt, nóng chảy chưa được xác định đầy đủ.
Số electron lớp ngoài cùng được suy từ cấu hình tham khảo; hoá trị trong hợp chất cần xét riêng.
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.