Bảng công thức hoá học thường gặp giúp tra đúng tên chất, ký hiệu và nhóm chất khi làm bài tập. H2O là nước, CO2 là carbon dioxide, NaCl là sodium chloride (muối ăn), CaCO3 là calcium carbonate. Bảng này tập trung tên – công thức – loại chất, không thay cho bảng công thức tính số mol hay nồng độ dung dịch.
Bảng đơn chất và hợp chất thường dùng
| Chất | Công thức | Phân loại / ghi chú |
|---|---|---|
| Hydrogen | H2 | Đơn chất phân tử |
| Oxygen | O2 | Đơn chất phân tử |
| Nitrogen | N2 | Đơn chất phân tử |
| Chlorine | Cl2 | Đơn chất phân tử |
| Iron (sắt) | Fe | Đơn chất kim loại, mạng kim loại |
| Copper (đồng) | Cu | Đơn chất kim loại, mạng kim loại |
| Nước | H2O | Hợp chất phân tử |
| Carbon dioxide | CO2 | Hợp chất phân tử |
| Ammonia | NH3 | Hợp chất phân tử |
| Sodium chloride | NaCl | Hợp chất ion, công thức đơn vị |
| Calcium carbonate | CaCO3 | Hợp chất ion, công thức đơn vị |
Đơn chất chỉ chứa một nguyên tố, nhưng không nhất thiết là một phân tử riêng. Sắt và đồng rắn là chất kim loại; O2 và N2 là các chất phân tử. Trong các hợp chất ion như NaCl, công thức biểu thị tỉ lệ ion đơn giản nhất trong mạng.
Công thức của acid, base, muối và oxide
| Nhóm chất | Tên | Công thức |
|---|---|---|
| Acid | Hydrochloric acid (axit clohiđric) | HCl (trong dung dịch nước) |
| Acid | Sulfuric acid (axit sulfuric) | H2SO4 |
| Acid | Nitric acid (axit nitric) | HNO3 |
| Acid | Carbonic acid (axit carbonic) | H2CO3 (trong dung dịch) |
| Base | Sodium hydroxide | NaOH |
| Base | Calcium hydroxide | Ca(OH)2 |
| Base | Potassium hydroxide | KOH |
| Muối | Sodium carbonate | Na2CO3 |
| Muối | Sodium hydrogen carbonate | NaHCO3 |
| Muối | Copper(II) sulfate | CuSO4 |
| Muối | Calcium chloride | CaCl2 |
| Oxide | Calcium oxide | CaO |
| Oxide | Carbon monoxide | CO |
| Oxide | Carbon dioxide | CO2 |
| Oxide | Iron(III) oxide | Fe2O3 |
Phân nhóm là công cụ tra nhanh theo ngữ cảnh phổ thông. Một chất có thể được phân loại chi tiết hơn trong hoá học nâng cao; không nên chỉ nhìn thấy H ở đầu rồi kết luận mọi chất đều là acid trong mọi môi trường. Với HCl, phân biệt khí hydrogen chloride HCl và hydrochloric acid khi HCl hoà tan vào nước.
Đọc chỉ số, ngoặc và điện tích
Chỉ số nhỏ ngay sau ký hiệu cho biết số nguyên tử: CO2 gồm 1 C, 2 O; H2SO4 gồm 2 H, 1 S, 4 O. Trong Ca(OH)2, chỉ số 2 sau ngoặc nhân cả nhóm OH, nên có 1 Ca, 2 O và 2 H. Dấu ngoặc biểu thị nhóm được lặp lại, không thể tự bỏ hoặc chuyển vị trí chỉ số.
Điện tích ion ghi phía trên, ví dụ Ca2+, OH−, SO42−. Trong muối trung hoà, điện tích được cân bằng theo tỉ lệ ion; công thức CaSO4 biểu thị 1 Ca2+ và 1 SO42−. Việc tra bảng không thay thế thao tác tự lập công thức và kiểm tổng điện tích khi đề cho ion.
Những cặp tên hoặc công thức dễ nhầm
| Cặp công thức | Khác biệt quan trọng |
|---|---|
| HCl / HClO | HCl là hydrogen chloride hoặc dung dịch acid hydrochloric; HClO là hypochlorous acid (axit hipoclorơ), có thêm O và hoá học khác |
| Na2CO3 / NaHCO3 | Sodium carbonate / sodium hydrogen carbonate (bicarbonate); số Na và sự có mặt H khác nhau |
| H2O / H2O2 | Nước / hydrogen peroxide; tăng thêm một O tạo chất khác |
| CO / CO2 | Carbon monoxide / carbon dioxide; khí CO độc, không thể xem là CO₂ |
| FeO / Fe2O3 | Iron(II) oxide / iron(III) oxide, khác hóa trị/điện tích hình thức của Fe |
| CaO / Ca(OH)2 | Calcium oxide / calcium hydroxide, khác lớp oxide và base |
Nếu chỉ nhớ tên gần giống, bạn rất dễ viết nhầm chỉ số rồi làm sai toàn bộ bài. Hãy kiểm cả tên chất, số nguyên tử và nhóm ion thay vì sửa chỉ số theo thói quen. Với chất có nhiều tên thông dụng, ưu tiên tên thống nhất trong đề hoặc tài liệu đang học.
Dùng bảng tra để viết đúng chất trong phương trình
Trước khi cân bằng một phương trình hoá học, phải viết đúng công thức các chất. Ví dụ phản ứng trung hoà giữa hydrochloric acid và sodium hydroxide được biểu diễn: HCl + NaOH → NaCl + H2O. Đếm hai vế đều có 1 Na, 1 Cl, 1 O và 2 H; hệ số đều bằng 1.
Một ví dụ khác: CaCO3 + 2HCl → CaCl2 + CO2 + H2O. Công thức CaCO3 là carbonate, CaCl2 là chloride; hệ số 2 trước HCl điều chỉnh số nguyên tử của vế trái mà không thay đổi chỉ số trong HCl.
Bảng tra không thay cho điều kiện phản ứng và bằng chứng thực nghiệm. Không phải cứ ghép hai công thức theo quy tắc là chất sẽ phản ứng; khi cần sản phẩm, phải xét bản chất và điều kiện hoá học.



