Bỏ qua điều hướng

Công thức hoá học thường gặp

Minh hoạ Công thức hoá học thường gặp

Bảng công thức hoá học thường gặp giúp tra đúng tên chất, ký hiệu và nhóm chất khi làm bài tập. H2O là nước, CO2 là carbon dioxide, NaCl là sodium chloride (muối ăn), CaCO3 là calcium carbonate. Bảng này tập trung tên – công thức – loại chất, không thay cho bảng công thức tính số mol hay nồng độ dung dịch.

Bảng đơn chất và hợp chất thường dùng

Chất Công thức Phân loại / ghi chú
Hydrogen H2 Đơn chất phân tử
Oxygen O2 Đơn chất phân tử
Nitrogen N2 Đơn chất phân tử
Chlorine Cl2 Đơn chất phân tử
Iron (sắt) Fe Đơn chất kim loại, mạng kim loại
Copper (đồng) Cu Đơn chất kim loại, mạng kim loại
Nước H2O Hợp chất phân tử
Carbon dioxide CO2 Hợp chất phân tử
Ammonia NH3 Hợp chất phân tử
Sodium chloride NaCl Hợp chất ion, công thức đơn vị
Calcium carbonate CaCO3 Hợp chất ion, công thức đơn vị

Đơn chất chỉ chứa một nguyên tố, nhưng không nhất thiết là một phân tử riêng. Sắt và đồng rắn là chất kim loại; O2 và N2 là các chất phân tử. Trong các hợp chất ion như NaCl, công thức biểu thị tỉ lệ ion đơn giản nhất trong mạng.

Công thức của acid, base, muối và oxide

Nhóm chất Tên Công thức
Acid Hydrochloric acid (axit clohiđric) HCl (trong dung dịch nước)
Acid Sulfuric acid (axit sulfuric) H2SO4
Acid Nitric acid (axit nitric) HNO3
Acid Carbonic acid (axit carbonic) H2CO3 (trong dung dịch)
Base Sodium hydroxide NaOH
Base Calcium hydroxide Ca(OH)2
Base Potassium hydroxide KOH
Muối Sodium carbonate Na2CO3
Muối Sodium hydrogen carbonate NaHCO3
Muối Copper(II) sulfate CuSO4
Muối Calcium chloride CaCl2
Oxide Calcium oxide CaO
Oxide Carbon monoxide CO
Oxide Carbon dioxide CO2
Oxide Iron(III) oxide Fe2O3

Phân nhóm là công cụ tra nhanh theo ngữ cảnh phổ thông. Một chất có thể được phân loại chi tiết hơn trong hoá học nâng cao; không nên chỉ nhìn thấy H ở đầu rồi kết luận mọi chất đều là acid trong mọi môi trường. Với HCl, phân biệt khí hydrogen chloride HCl và hydrochloric acid khi HCl hoà tan vào nước.

Đọc chỉ số, ngoặc và điện tích

Chỉ số nhỏ ngay sau ký hiệu cho biết số nguyên tử: CO2 gồm 1 C, 2 O; H2SO4 gồm 2 H, 1 S, 4 O. Trong Ca(OH)2, chỉ số 2 sau ngoặc nhân cả nhóm OH, nên có 1 Ca, 2 O và 2 H. Dấu ngoặc biểu thị nhóm được lặp lại, không thể tự bỏ hoặc chuyển vị trí chỉ số.

Điện tích ion ghi phía trên, ví dụ Ca2+, OH−, SO42−. Trong muối trung hoà, điện tích được cân bằng theo tỉ lệ ion; công thức CaSO4 biểu thị 1 Ca2+ và 1 SO42−. Việc tra bảng không thay thế thao tác tự lập công thức và kiểm tổng điện tích khi đề cho ion.

Những cặp tên hoặc công thức dễ nhầm

Cặp công thức Khác biệt quan trọng
HCl / HClO HCl là hydrogen chloride hoặc dung dịch acid hydrochloric; HClO là hypochlorous acid (axit hipoclorơ), có thêm O và hoá học khác
Na2CO3 / NaHCO3 Sodium carbonate / sodium hydrogen carbonate (bicarbonate); số Na và sự có mặt H khác nhau
H2O / H2O2 Nước / hydrogen peroxide; tăng thêm một O tạo chất khác
CO / CO2 Carbon monoxide / carbon dioxide; khí CO độc, không thể xem là CO₂
FeO / Fe2O3 Iron(II) oxide / iron(III) oxide, khác hóa trị/điện tích hình thức của Fe
CaO / Ca(OH)2 Calcium oxide / calcium hydroxide, khác lớp oxide và base

Nếu chỉ nhớ tên gần giống, bạn rất dễ viết nhầm chỉ số rồi làm sai toàn bộ bài. Hãy kiểm cả tên chất, số nguyên tử và nhóm ion thay vì sửa chỉ số theo thói quen. Với chất có nhiều tên thông dụng, ưu tiên tên thống nhất trong đề hoặc tài liệu đang học.

Dùng bảng tra để viết đúng chất trong phương trình

Trước khi cân bằng một phương trình hoá học, phải viết đúng công thức các chất. Ví dụ phản ứng trung hoà giữa hydrochloric acid và sodium hydroxide được biểu diễn: HCl + NaOH → NaCl + H2O. Đếm hai vế đều có 1 Na, 1 Cl, 1 O và 2 H; hệ số đều bằng 1.

Một ví dụ khác: CaCO3 + 2HCl → CaCl2 + CO2 + H2O. Công thức CaCO3 là carbonate, CaCl2 là chloride; hệ số 2 trước HCl điều chỉnh số nguyên tử của vế trái mà không thay đổi chỉ số trong HCl.

Bảng tra không thay cho điều kiện phản ứng và bằng chứng thực nghiệm. Không phải cứ ghép hai công thức theo quy tắc là chất sẽ phản ứng; khi cần sản phẩm, phải xét bản chất và điều kiện hoá học.

Tài liệu tham khảo

Hồ sơ chuyên môn

Hồng Anh

Hồng Anh có bằng Cử nhân Sư phạm Hoá học và 5 năm kinh nghiệm giảng dạy Hoá học THPT tại các trung tâm gia sư. Từng theo học chuyên Hoá ở bậc phổ thông, Hồng Anh có nền tảng chuyên môn và kinh nghiệm hỗ trợ học sinh củng cố kiến thức, nhận diện lỗi thường gặp và luyện tập cách giải.

Hồ sơ này giới thiệu nền tảng chuyên môn của Hồng Anh. Thông tin về nguồn nội dung, việc sử dụng AI và phạm vi rà soát bài viết trên BTH được công bố tại trang Chính sách nội dung.

313 bài viết đã xuất bản