Bảng phân tử khối thường gặp dùng để tra nhanh các giá trị tương đối tính từ công thức và nguyên tử khối làm tròn trong bài học. Theo bộ số H = 1, C = 12, O = 16, Ca = 40: H2O có Mr = 18, CO2 có Mr = 44; còn CaCO3 là chất ion, nên ghi khối lượng công thức tương đối = 100 thay vì hàm ý có phân tử CaCO3 riêng trong tinh thể.
Bảng chất phân tử thông dụng
Bộ giá trị dùng xuyên suốt bảng: H = 1; C = 12; N = 14; O = 16; Na = 23; Mg = 24; Al = 27; P = 31; S = 32; Cl = 35,5; K = 39; Ca = 40; Fe = 56; Cu = 64. Đây là giá trị nguyên tử khối tương đối làm tròn phục vụ tính nhẩm và bài tập, không phải bộ số đo chính xác nhất.
| Chất phân tử | Công thức | Mᵣ tương đối (không đơn vị) |
|---|---|---|
| Hydrogen | H2 | 2 |
| Oxygen | O2 | 32 |
| Nitrogen | N2 | 28 |
| Nước | H2O | 18 |
| Hydrogen peroxide | H2O2 | 34 |
| Carbon monoxide | CO | 28 |
| Carbon dioxide | CO2 | 44 |
| Ammonia | NH3 | 17 |
| Methane | CH4 | 16 |
| Hydrogen chloride (khí) | HCl | 36,5 |
| Sulfur dioxide | SO2 | 64 |
| Sulfuric acid (công thức phân tử) | H2SO4 | 98 |
Các giá trị cột cuối đều không có đơn vị vì là khối lượng tương đối. Khi tính khối lượng mol M (g/mol), trị số gần bằng những giá trị tương đối này trong hệ đơn vị và mức làm tròn đang dùng.
Bảng khối lượng công thức của hợp chất ion
Trong mạng tinh thể NaCl, CaCO3, MgO, các ion sắp xếp theo tỉ lệ cố định, không tạo thành những phân tử riêng tương ứng với mỗi đơn vị viết. Vì vậy cột dưới đây mang tên khối lượng công thức tương đối.
| Hợp chất ion | Công thức | Khối lượng công thức tương đối (không đơn vị) |
|---|---|---|
| Sodium chloride | NaCl | 58,5 |
| Potassium chloride | KCl | 74,5 |
| Calcium oxide | CaO | 56 |
| Magnesium oxide | MgO | 40 |
| Sodium oxide | Na2O | 62 |
| Calcium carbonate | CaCO3 | 100 |
| Sodium carbonate | Na2CO3 | 106 |
| Sodium hydrogen carbonate | NaHCO3 | 84 |
| Copper(II) sulfate, khan | CuSO4 | 160 |
| Iron(III) oxide | Fe2O3 | 160 |
Ví dụ NaCl = 23 + 35,5 = 58,5. Nếu dùng Cl = 35 thì sẽ được 58 thay vì 58,5; đó là hệ quả của bộ giá trị khác nhau, không phải NaCl đổi công thức. Cần chọn bộ số đề cho.
Bảng hợp chất có nhóm nguyên tử
| Chất / nhóm | Công thức | Giá trị tương đối (không đơn vị) |
|---|---|---|
| Calcium hydroxide | Ca(OH)2 | 74 |
| Sodium hydroxide | NaOH | 40 |
| Potassium hydroxide | KOH | 56 |
| Calcium nitrate | Ca(NO3)2 | 164 |
| Sodium sulfate | Na2SO4 | 142 |
| Aluminum sulfate | Al2(SO4)3 | 342 |
| Ammonium chloride | NH4Cl | 53,5 |
| Calcium phosphate | Ca3(PO4)2 | 310 |
| Copper(II) sulfate ngậm 5 nước | CuSO4·5H2O | 250 |
Chỉ số ngoài ngoặc nhân toàn bộ nhóm: Ca(NO3)2 có một Ca, hai N và sáu O. Công thức ngậm nước có dấu chấm được cộng thêm khối lượng của số phân tử nước tương ứng; không xem dấu chấm là dấu phẩy thập phân.
Cách kiểm một hàng bằng phép cộng
Kiểm H2O: 2 × 1 + 16 = 18. Kiểm CO2: 12 + 2 × 16 = 44. Kiểm CaCO3: 40 + 12 + 3 × 16 = 100. Kiểm Ca(OH)2: 40 + 2 × (16 + 1) = 74.
Kiểm CuSO4·5H2O: (64 + 32 + 4 × 16) + 5 × (2 × 1 + 16) = 160 + 90 = 250. Tự phân rã công thức thành hai phần CuSO4 và nước kết tinh sẽ tránh lỗi quên số 5.
Khi muốn tính một công thức chưa có trong bảng, làm theo cách tính phân tử khối từ số nguyên tử, không suy bằng tên hoặc loại chất. Nếu số bảng khác phép tính, kiểm đơn vị, bộ nguyên tử khối và chỉ số trước khi sửa công thức.
Phân biệt bảng tương đối với M tính bằng g/mol
Mr của phân tử và khối lượng công thức tương đối của đơn vị công thức là tỉ số, không có đơn vị. Ví dụ H2O có Mr = 18; CaCO3 có khối lượng công thức tương đối = 100 theo giá trị làm tròn.
M là khối lượng mol, tính bằng g/mol hoặc kg/mol. Với cùng bộ số, M(H2O) ≈ 18 g/mol, M(CaCO3) ≈ 100 g/mol. Nếu có 0,20 mol CaCO3, khối lượng gần đúng là m = nM = 0,20 mol × 100 g/mol = 20 g; kiểm ngược n = 20/100 = 0,20 mol.
Ghi rõ tên cột giúp người đọc không tưởng “bảng phân tử khối” là bảng của mọi chất ở dạng phân tử hoặc mọi con số đều mang đơn vị g/mol. Các nguyên tử khối làm tròn hỗ trợ giải nhanh; với phép đo đòi hỏi độ chính xác cao phải dùng dữ liệu nguyên tử khối phù hợp yêu cầu.



