Bỏ qua điều hướng

Bảng phân tử khối thường gặp: Cách tính nhanh, ví dụ và bài tập hoá học

Minh hoạ Bảng phân tử khối thường gặp: Cách tính nhanh, ví dụ và bài tập hoá học

Bảng phân tử khối thường gặp dùng để tra nhanh các giá trị tương đối tính từ công thức và nguyên tử khối làm tròn trong bài học. Theo bộ số H = 1, C = 12, O = 16, Ca = 40: H2O có Mr = 18, CO2 có Mr = 44; còn CaCO3 là chất ion, nên ghi khối lượng công thức tương đối = 100 thay vì hàm ý có phân tử CaCO3 riêng trong tinh thể.

Bảng chất phân tử thông dụng

Bộ giá trị dùng xuyên suốt bảng: H = 1; C = 12; N = 14; O = 16; Na = 23; Mg = 24; Al = 27; P = 31; S = 32; Cl = 35,5; K = 39; Ca = 40; Fe = 56; Cu = 64. Đây là giá trị nguyên tử khối tương đối làm tròn phục vụ tính nhẩm và bài tập, không phải bộ số đo chính xác nhất.

Chất phân tử Công thức Mᵣ tương đối (không đơn vị)
Hydrogen H2 2
Oxygen O2 32
Nitrogen N2 28
Nước H2O 18
Hydrogen peroxide H2O2 34
Carbon monoxide CO 28
Carbon dioxide CO2 44
Ammonia NH3 17
Methane CH4 16
Hydrogen chloride (khí) HCl 36,5
Sulfur dioxide SO2 64
Sulfuric acid (công thức phân tử) H2SO4 98

Các giá trị cột cuối đều không có đơn vị vì là khối lượng tương đối. Khi tính khối lượng mol M (g/mol), trị số gần bằng những giá trị tương đối này trong hệ đơn vị và mức làm tròn đang dùng.

Bảng khối lượng công thức của hợp chất ion

Trong mạng tinh thể NaCl, CaCO3, MgO, các ion sắp xếp theo tỉ lệ cố định, không tạo thành những phân tử riêng tương ứng với mỗi đơn vị viết. Vì vậy cột dưới đây mang tên khối lượng công thức tương đối.

Hợp chất ion Công thức Khối lượng công thức tương đối (không đơn vị)
Sodium chloride NaCl 58,5
Potassium chloride KCl 74,5
Calcium oxide CaO 56
Magnesium oxide MgO 40
Sodium oxide Na2O 62
Calcium carbonate CaCO3 100
Sodium carbonate Na2CO3 106
Sodium hydrogen carbonate NaHCO3 84
Copper(II) sulfate, khan CuSO4 160
Iron(III) oxide Fe2O3 160

Ví dụ NaCl = 23 + 35,5 = 58,5. Nếu dùng Cl = 35 thì sẽ được 58 thay vì 58,5; đó là hệ quả của bộ giá trị khác nhau, không phải NaCl đổi công thức. Cần chọn bộ số đề cho.

Bảng hợp chất có nhóm nguyên tử

Chất / nhóm Công thức Giá trị tương đối (không đơn vị)
Calcium hydroxide Ca(OH)2 74
Sodium hydroxide NaOH 40
Potassium hydroxide KOH 56
Calcium nitrate Ca(NO3)2 164
Sodium sulfate Na2SO4 142
Aluminum sulfate Al2(SO4)3 342
Ammonium chloride NH4Cl 53,5
Calcium phosphate Ca3(PO4)2 310
Copper(II) sulfate ngậm 5 nước CuSO4·5H2O 250

Chỉ số ngoài ngoặc nhân toàn bộ nhóm: Ca(NO3)2 có một Ca, hai N và sáu O. Công thức ngậm nước có dấu chấm được cộng thêm khối lượng của số phân tử nước tương ứng; không xem dấu chấm là dấu phẩy thập phân.

Cách kiểm một hàng bằng phép cộng

Kiểm H2O: 2 × 1 + 16 = 18. Kiểm CO2: 12 + 2 × 16 = 44. Kiểm CaCO3: 40 + 12 + 3 × 16 = 100. Kiểm Ca(OH)2: 40 + 2 × (16 + 1) = 74.

Kiểm CuSO4·5H2O: (64 + 32 + 4 × 16) + 5 × (2 × 1 + 16) = 160 + 90 = 250. Tự phân rã công thức thành hai phần CuSO4 và nước kết tinh sẽ tránh lỗi quên số 5.

Khi muốn tính một công thức chưa có trong bảng, làm theo cách tính phân tử khối từ số nguyên tử, không suy bằng tên hoặc loại chất. Nếu số bảng khác phép tính, kiểm đơn vị, bộ nguyên tử khối và chỉ số trước khi sửa công thức.

Phân biệt bảng tương đối với M tính bằng g/mol

Mr của phân tử và khối lượng công thức tương đối của đơn vị công thức là tỉ số, không có đơn vị. Ví dụ H2O có Mr = 18; CaCO3 có khối lượng công thức tương đối = 100 theo giá trị làm tròn.

M là khối lượng mol, tính bằng g/mol hoặc kg/mol. Với cùng bộ số, M(H2O) ≈ 18 g/mol, M(CaCO3) ≈ 100 g/mol. Nếu có 0,20 mol CaCO3, khối lượng gần đúng là m = nM = 0,20 mol × 100 g/mol = 20 g; kiểm ngược n = 20/100 = 0,20 mol.

Ghi rõ tên cột giúp người đọc không tưởng “bảng phân tử khối” là bảng của mọi chất ở dạng phân tử hoặc mọi con số đều mang đơn vị g/mol. Các nguyên tử khối làm tròn hỗ trợ giải nhanh; với phép đo đòi hỏi độ chính xác cao phải dùng dữ liệu nguyên tử khối phù hợp yêu cầu.

Tài liệu tham khảo

Hồ sơ chuyên môn

Hồng Anh

Hồng Anh có bằng Cử nhân Sư phạm Hoá học và 5 năm kinh nghiệm giảng dạy Hoá học THPT tại các trung tâm gia sư. Từng theo học chuyên Hoá ở bậc phổ thông, Hồng Anh có nền tảng chuyên môn và kinh nghiệm hỗ trợ học sinh củng cố kiến thức, nhận diện lỗi thường gặp và luyện tập cách giải.

Hồ sơ này giới thiệu nền tảng chuyên môn của Hồng Anh. Thông tin về nguồn nội dung, việc sử dụng AI và phạm vi rà soát bài viết trên BTH được công bố tại trang Chính sách nội dung.

313 bài viết đã xuất bản