Bảng base thường gặp gồm các hydroxide kim loại như NaOH, KOH, Ca(OH)2, Cu(OH)2 và một số base phân tử như NH3. Khi tra bảng phải phân biệt: hydroxide là cách gọi theo công thức, base theo khả năng nhận proton; không phải mọi base đều chứa nhóm OH.
Bảng hydroxide kim loại theo tên và công thức
Bảng phân loại định tính theo nước ở nhiệt độ thường; độ tan thực tế phụ thuộc nhiệt độ và dung dịch xung quanh.
| Công thức | Tên | Tan trong nước (định tính) | Hiện tượng/ghi chú |
|---|---|---|---|
| NaOH | Natri hydroxide | Tan tốt | Dung dịch không màu; base mạnh |
| KOH | Kali hydroxide | Tan tốt | Dung dịch không màu; base mạnh |
| Ca(OH)2 | Calci hydroxide | Ít tan | Nước vôi trong là phần đã hòa tan |
| Ba(OH)2 | Bari hydroxide | Tan ở mức đáng kể | Cần thận trọng với muối bari độc |
| Cu(OH)2 | Đồng(II) hydroxide | Rất ít tan | Kết tủa xanh |
| Fe(OH)3 | Sắt(III) hydroxide | Rất ít tan | Kết tủa nâu đỏ |
| Al(OH)3 | Nhôm hydroxide | Rất ít tan | Hydroxide lưỡng tính; kết tủa trắng dạng keo |
Phân biệt kiềm với base không tan
Kiềm thường được dạy là base tan trong nước. NaOH và KOH là kiềm; Ca(OH)2 ít tan nhưng phần tan đủ tạo nước vôi trong có tính kiềm. Trong khi đó Cu(OH)2, Fe(OH)3 thường quan sát ở dạng rắn kết tủa.
Không dùng khả năng tạo kết tủa để kết luận base “yếu” hoặc “mạnh”. Cần tách phép đo độ tan, lượng chất hòa tan và cân bằng acid–base.
NH3 là base theo cách nhận proton
NH3 không phải hydroxide kim loại. Trong nước, NH3 + H2O ⇌ NH4+ + OH−: ammonia nhận proton của nước nên được xếp là base theo Brønsted–Lowry. Dung dịch ammonia có tính base, nhưng không vì vậy phải giả định tồn tại phân tử NH4OH bền độc lập với hàm lượng đáng kể.
Tham khảo định nghĩa base để hiểu lý do NH3 là base dù công thức không có OH.
Độ tan khác độ mạnh base
NaOH mạnh do phân li gần như hoàn toàn khi hòa tan, còn NH3 là base yếu vì phản ứng nhận proton với nước là cân bằng. Ca(OH)2 ít tan, nhưng phần tan phân li thành ion; không nhầm “ít tan” với “base yếu”. Đồng thời NaOH dung dịch rất loãng không thể được gọi là “đậm đặc” chỉ vì là base mạnh.
Bảng base mạnh và base yếu đi sâu vào mức điện li/nhận proton trong từng môi trường; các màu kết tủa trong bảng này không thay thế dữ liệu hóa học định lượng.
Phản ứng minh hoạ với acid và muối
Base với acid: Cu(OH)2 + 2HCl → CuCl2 + 2H2O. Kiềm với muối để tạo kết tủa: CuSO4 + 2NaOH → Cu(OH)2↓ + Na2SO4. Với ammonia: NH3 + HCl → NH4Cl, tạo muối ammonium.
Nhận biết phản ứng phụ thuộc trạng thái/độ tan và chất tham gia; không phải cứ trộn một base bất kỳ với mọi muối là có hiện tượng. Tránh làm thí nghiệm với base mạnh hoặc muối kim loại khi không có thiết bị bảo hộ và hướng dẫn.



