Bỏ qua điều hướng

Bảng acid thường gặp trong hoá học: Công thức, tên gọi, phân loại và tính chất

Minh hoạ Bảng acid thường gặp trong hoá học: Công thức, tên gọi, phân loại và tính chất

Bảng acid thường gặp giúp đối chiếu công thức, tên, số proton acid trong mô hình phổ thông và tính chất cần nhớ. Không đếm tất cả nguyên tử H trong công thức thành số nấc: CH3COOH có bốn H tổng cộng nhưng chỉ một proton trong nhóm –COOH thường được tính là proton acid khi phân li trong nước.

Bảng acid vô cơ thường gặp

Các phân loại “mạnh/yếu” dưới đây áp dụng cho dung dịch nước trong điều kiện phổ thông; với acid nhiều nấc, độ mạnh của từng nấc phải xét riêng.

Công thức Tên thường dùng Proton acid theo mô hình phổ thông Ghi nhớ
HCl Acid hydrochloric 1 Acid mạnh
HNO3 Acid nitric 1 Acid mạnh; có tính oxi hóa
H2SO4 Acid sulfuric 2 Nấc một mạnh; nấc hai không coi luôn hoàn toàn
H3PO4 Acid phosphoric 3 Acid yếu nhiều nấc
H2CO3 Acid carbonic 2 Hệ CO2 hòa tan / carbonic; cân bằng phức tạp
HBr Acid hydrobromic 1 Acid mạnh
HF Acid hydrofluoric 1 Acid yếu nhưng rất nguy hiểm

Một số acid hữu cơ gần gũi

Acid hữu cơ phổ biến trong đời sống thường mang nhóm –COOH; một số acid khác cũng cho proton, nhưng phải xét nhóm chức cụ thể. Bảng nêu ví dụ điển hình, không nhằm đầy đủ mọi phân tử hữu cơ.

Công thức Tên Proton acid chính ở điều kiện phổ thông Chú ý
CH3COOH Acid acetic (ethanoic) 1 (–COOH) Có trong giấm ăn theo nồng độ thực phẩm
HCOOH Acid formic (methanoic) 1 (–COOH) Có tính ăn mòn khi đậm đặc
C6H8O7 Acid citric 3 (ba –COOH) Phổ biến trong thực phẩm; độ acid phụ thuộc môi trường

Số proton có thể phân li và acid nhiều nấc

Đếm đúng số nhóm có thể cho proton theo mô hình acid–base được dạy: HCl cho một, H2SO4 có hai nấc, H3PO4 có ba. Nấc một không quyết định nấc sau cũng hoàn toàn; ví dụ HSO4− ⇌ H+ + SO42− còn có cân bằng phụ thuộc nồng độ.

Riêng CH3COOH: công thức có 4 H nhưng chỉ nhóm –COOH điện li theo CH3COOH + H2O ⇌ CH3COO− + H3O+. Nếu chưa rõ tại sao một acid cho proton, xem khái niệm acid theo proton.

Độ mạnh khác mức nguy hiểm và nồng độ

“Acid mạnh” mô tả xu hướng điện li trong nước, không là thước đo trực tiếp nồng độ, tính ăn mòn hay độc tính. HF là ví dụ đặc biệt: acid yếu xét theo cân bằng trong nước nhưng tiếp xúc vẫn rất nguy hiểm; không được dùng như ví dụ thực hành thông thường. HCl loãng vẫn là acid mạnh về bản chất điện li.

Bảng acid mạnh và acid yếu so các nhóm acid theo nấc và điều kiện, giúp tránh nhầm số nấc với cường độ acid. Không chỉ nhìn chỉ số 2 hoặc 3 trong công thức để suy tác hại.

Cặp phản ứng minh hoạ có đủ điều kiện

Với dung dịch HCl loãng và kim loại Zn phù hợp: Zn + 2HCl → ZnCl2 + H2↑. Với base: HNO3 + KOH → KNO3 + H2O. Với carbonate: 2HCl + Na2CO3 → 2NaCl + H2O + CO2↑. Các ví dụ minh họa cân bằng nguyên tố; sản phẩm thực tế còn phụ thuộc nồng độ, điều kiện và chất phản ứng.

Không áp phương trình kim loại + acid sinh H2 cho acid có tính oxi hóa mạnh như HNO3 một cách máy móc. Đối với khí và thuốc thử, chỉ nghiên cứu dưới sự giám sát phù hợp, không tự pha hóa chất.

Tài liệu tham khảo

Hồ sơ chuyên môn

Hồng Anh

Hồng Anh có bằng Cử nhân Sư phạm Hoá học và 5 năm kinh nghiệm giảng dạy Hoá học THPT tại các trung tâm gia sư. Từng theo học chuyên Hoá ở bậc phổ thông, Hồng Anh có nền tảng chuyên môn và kinh nghiệm hỗ trợ học sinh củng cố kiến thức, nhận diện lỗi thường gặp và luyện tập cách giải.

Hồ sơ này giới thiệu nền tảng chuyên môn của Hồng Anh. Thông tin về nguồn nội dung, việc sử dụng AI và phạm vi rà soát bài viết trên BTH được công bố tại trang Chính sách nội dung.

313 bài viết đã xuất bản