Bỏ qua điều hướng

Acid là gì?

Minh hoạ Acid là gì?

Acid là chất có thể cho proton (H+) theo Brønsted–Lowry; trong dung dịch nước, nhiều acid làm tăng sự hiện diện của ion hydronium H3O+. Ví dụ, HCl là acid mạnh trong nước, còn CH3COOH (acid acetic trong giấm) là acid yếu. Không nhận biết acid bằng cách nếm hay ngửi.

Acid tạo ion gì trong nước

Trong môi trường nước, acid thường khiến dung dịch có tính acid do H3O+ nhiều hơn so với nước trung tính cùng nhiệt độ. Viết H+(aq) là cách rút gọn của proton đã được solvat hóa; cách thể hiện quen thuộc hơn là H3O+.

Ví dụ: HCl + H2O → H3O+ + Cl−. Với acid yếu CH3COOH, cân bằng CH3COOH + H2O ⇌ H3O+ + CH3COO− chỉ chuyển hóa một phần. Không được suy mức điện li từ vị chua hoặc mùi.

Từ Arrhenius đến cách nhìn cho proton

Acid tạo H3O+ trong nước

Theo Arrhenius ở mức phổ thông, acid là chất làm tăng nồng độ H3O+ khi tan trong nước. Định nghĩa này thích hợp với HCl(aq), HNO3(aq), nhưng lấy nước làm môi trường nên không bao quát mọi phản ứng acid–base.

Acid cho proton theo Brønsted–Lowry

Trong phản ứng CH3COOH + H2O ⇌ H3O+ + CH3COO−, CH3COOH cho proton còn nước nhận proton. Sau khi cho proton, acid tạo ra base liên hợp CH3COO−. NH4+ cũng có thể là acid khi cho proton vào nước; vì thế không nhất thiết acid phải bắt đầu bằng chữ H trong công thức.

Đọc công thức và số proton có thể phân li

Trong HCl và HNO3, mỗi phân tử có thể cho một proton theo sơ đồ phổ thông. H2SO4 và H3PO4 có thể cho proton nhiều nấc, không có nghĩa các nấc đều điện li mạnh như nhau.

Với CH3COOH, chỉ hydrogen trong nhóm –COOH là proton acid thông thường; ba H trong –CH3 không được đếm thành các nấc phân li của acid acetic trong nước. Xem bảng acid thường gặp để so công thức, tên và số proton có thể cho theo mô hình đang xét.

Các phản ứng đặc trưng có điều kiện

Acid có thể đổi màu chất chỉ thị; phản ứng trung hòa với base, chẳng hạn HCl + NaOH → NaCl + H2O. Với oxide base thích hợp: 2HCl + CuO → CuCl2 + H2O. Một số kim loại đứng trước hydrogen trong dãy hoạt động có thể đẩy H2 khỏi acid không có tính oxi hóa mạnh ở điều kiện thích hợp, ví dụ Zn + 2HCl → ZnCl2 + H2↑.

Không áp quy tắc kim loại + acid → H2 cho mọi acid: HNO3 và H2SO4 đặc thường là các acid có tính oxi hóa, sản phẩm phụ thuộc chất phản ứng và điều kiện. Chỉ giải thích phương trình dưới sự hướng dẫn thí nghiệm an toàn, không thử phản ứng bằng hóa chất gia dụng.

Acid mạnh khác acid đậm đặc

Độ mạnh cho biết xu hướng cho proton/điện li trong dung môi và điều kiện xác định; nồng độ cho biết lượng acid trong dung dịch. Một dung dịch HCl 0,001 mol/L vừa là acid mạnh vừa loãng; giấm chứa CH3COOH là acid yếu dù dung dịch có thể đậm đặc hơn dung dịch HCl rất loãng.

Phân biệt kỹ trong bảng acid mạnh và acid yếu: không kết luận acid có pH thấp hơn trong một tình huống bất kỳ sẽ mạnh hơn, nếu nồng độ và điều kiện khác nhau.

Acid trong giấm khác dung dịch acid dùng thí nghiệm

Giấm ăn là thực phẩm có thành phần acid acetic loãng được sản xuất và kiểm soát phù hợp cho thực phẩm; điều đó không biến acid acetic nguyên chất hay thuốc thử acid thành chất có thể uống. Dung dịch acid dùng trong phòng thí nghiệm có thể ăn mòn và có tạp chất; tuyệt đối không nếm, chạm trực tiếp hay ngửi sát miệng bình.

Nếu đề chỉ cho “dung dịch acid”, trước hết xác định công thức, nồng độ, nhiệt độ và chất phản ứng thay vì suy tính chất chỉ từ tên gọi. Khi thực hành, dùng bảo hộ và quy trình của giáo viên hoặc cán bộ phụ trách.

Tài liệu tham khảo

Hồ sơ chuyên môn

Hồng Anh

Hồng Anh có bằng Cử nhân Sư phạm Hoá học và 5 năm kinh nghiệm giảng dạy Hoá học THPT tại các trung tâm gia sư. Từng theo học chuyên Hoá ở bậc phổ thông, Hồng Anh có nền tảng chuyên môn và kinh nghiệm hỗ trợ học sinh củng cố kiến thức, nhận diện lỗi thường gặp và luyện tập cách giải.

Hồ sơ này giới thiệu nền tảng chuyên môn của Hồng Anh. Thông tin về nguồn nội dung, việc sử dụng AI và phạm vi rà soát bài viết trên BTH được công bố tại trang Chính sách nội dung.

313 bài viết đã xuất bản