Quỳ tím là hỗn hợp chất màu dùng làm chỉ thị acid–base. Trong dung dịch nước, quỳ tím thường chuyển đỏ với môi trường acid, xanh với môi trường base và ít đổi màu ở gần trung tính. Chỉ thị này giúp nhận định môi trường, không xác định chính xác chất nào có trong mẫu hoặc pH bằng bao nhiêu.
Quỳ tím báo môi trường dung dịch thế nào
Với HCl loãng, giấy quỳ tím chuyển đỏ; với NaOH loãng, chuyển xanh; với dung dịch NaCl gần trung tính thông thường, màu không thay đổi rõ. Sự đổi màu diễn ra trong một vùng pH, phụ thuộc vật liệu chỉ thị và cách quan sát.
Khi kết quả không đổi màu, chỉ nên nói “chưa quan sát thấy môi trường acid/base đủ rõ với loại quỳ dùng”, không kết luận chắc chắn mẫu là NaCl hoặc nước tinh khiết. Các chỉ thị khác và phép thử ion có thể giúp kiểm chứng.
Quỳ đỏ, quỳ xanh và trạng thái giấy ẩm
Giấy quỳ có thể có màu ban đầu tím, đỏ hoặc xanh. Giấy quỳ xanh thường chuyển đỏ với môi trường acid; giấy quỳ đỏ thường chuyển xanh với môi trường base. Nếu chất cần kiểm là khí, giấy quỳ ẩm cung cấp lớp nước mỏng để khí hòa tan và tạo môi trường acid/base.
Ví dụ khí NH3 làm giấy quỳ đỏ ẩm chuyển xanh bởi NH3 + H2O ⇌ NH4+ + OH−. Giấy khô có thể cho kết quả yếu hoặc không rõ, nên không dùng kết quả âm tính trên giấy khô để kết luận không có NH3. Không tự tạo hay hít khí thử.
Đọc kết quả acid, base và không đổi màu
Đọc theo thứ tự: xác định màu giấy trước khi thử, quan sát màu sau tiếp xúc trong điều kiện an toàn, so với mẫu đối chứng và cuối cùng ghi “acid”, “base” hoặc “không đổi rõ”. Ba dung dịch không nhãn HCl, NaOH, NaCl khi biết trước chỉ có ba chất này có thể phân biệt bằng quỳ tím: đỏ = HCl; xanh = NaOH; không đổi = NaCl.
Nếu tập chất thay đổi thì kết luận phải thay đổi. Xem chất chỉ thị acid–base để so quỳ với các chỉ thị có khoảng chuyển màu xác định; không suy lượng acid chỉ từ độ đậm màu trên giấy.
Những dung dịch muối cũng có thể đổi màu quỳ
Muối không mặc nhiên cho pH trung tính: NH4Cl tạo môi trường acid do NH4+ có thể cho proton; CH3COONa hoặc Na2CO3 thường tạo môi trường base do anion nhận proton từ nước. NaCl thường gần trung tính trong dung dịch nước loãng vì Na+, Cl− ít thủy phân.
Vì thế “làm quỳ xanh” không chứng minh dung dịch chứa NaOH; và “không đổi màu” không chứng minh đó là muối trung tính duy nhất. Khi cần so loại mẫu cụ thể, tra pH của các dung dịch thường gặp nhưng phải nhớ dữ liệu pH phụ thuộc điều kiện.
Khí làm đổi màu và khí tẩy màu là hai hiện tượng khác
Một khí có thể tác dụng với lớp nước trên giấy để tạo môi trường acid/base, nhưng chất oxi hóa có thể tẩy màu thuốc nhuộm. Khí chlorine có thể làm quỳ ẩm đỏ ban đầu rồi mất màu do tác dụng tẩy; đó không phải dấu hiệu khí có tính base. Không hít hoặc dùng khứu giác thử khí chlorine hay ammonia.
Quan sát nhanh một màu cuối cùng không luôn phân biệt được đổi pH và tẩy màu. Với khí nguy hiểm chỉ dùng kiến thức hiện tượng trong bài và quy trình thí nghiệm do người có chuyên môn thực hiện.



