Muối là hợp chất ion gồm các cation và anion; trong hóa học phổ thông, cation thường là ion kim loại hoặc ammonium (NH4+), còn anion thường là gốc acid. Ví dụ, NaCl chứa Na+ và Cl−; NH4Cl chứa NH4+ và Cl−. “Muối” trong hóa học rộng hơn muối ăn và không có nghĩa dung dịch của chất đó luôn trung tính.
Cation và anion tạo hợp chất muối
Cation mang điện dương và anion mang điện âm hút nhau tạo thành mạng ion. Công thức muối biểu thị tỉ lệ tối giản giữa các ion, sao cho tổng điện tích bằng 0; đó không nhất thiết là công thức của một phân tử riêng lẻ. NaCl có tỉ lệ Na+ : Cl− bằng 1 : 1; CaCl2 có 1 Ca2+ và 2 Cl−.
Với CaCO3, một ion Ca2+ đi cùng một ion carbonate CO32−. Các anion đa nguyên tử như sulfate, nitrate và carbonate được trình bày trong bảng gốc acid và tên muối, giúp đọc đúng cả điện tích lẫn chỉ số công thức.
Muối có thể chứa NH4+ thay cation kim loại
Không phải muối nào cũng chứa cation kim loại. Ion ammonium NH4+ cũng kết hợp được với các anion: NH4Cl là ammonium chloride; (NH4)2SO4 là ammonium sulfate. Số 2 bên ngoài ngoặc của công thức sulfate cho biết có hai ion NH4+ để bù điện tích −2 của SO42−.
Đừng nhầm NH4+ với phân tử NH3: NH3 không mang điện còn NH4+ mang điện dương. Cũng không nên suy rằng mọi muối ammonium đều có cùng tính tan hoặc cùng pH.
Muối trung hoà, muối acid và ý nghĩa cách gọi
Trong cách phân loại phổ thông, muối trung hòa là muối mà anion không còn hydrogen có thể tách dưới dạng H+ từ acid ban đầu, chẳng hạn Na2CO3 hoặc Na2SO4. Muối acid còn hydrogen trong gốc acid có thể tiếp tục tham gia cân bằng acid–base, ví dụ NaHCO3 và NaHSO4.
Các tên gọi này mô tả thành phần anion, không kết luận môi trường dung dịch. Na2CO3 thuộc loại muối trung hòa về thành phần nhưng dung dịch nước có tính base; NaHCO3 là muối acid về thành phần nhưng dung dịch loãng thường có tính base. Cần phân biệt “muối trung hòa” với “dung dịch trung tính”.
Tính tan và phản ứng của muối trong dung dịch
Nhiều muối tan trong nước và cho ion tự do di chuyển; nhiều muối khác chỉ tan ít. Chẳng hạn NaNO3 tan tốt còn AgCl rất ít tan trong nước. Sự hình thành chất kết tủa có thể tạo điều kiện cho phản ứng trao đổi:
AgNO3(aq) + NaCl(aq) → AgCl(s)↓ + NaNO3(aq).
Phương trình ion rút gọn là Ag+(aq) + Cl−(aq) → AgCl(s). Không được kết luận muối nào cũng tan, hay cứ trộn hai dung dịch muối là có phản ứng; cần xét các ion thực tế, độ tan và điều kiện dung dịch. Không thử nhận biết muối bằng nếm hoặc ngửi.
Vì sao dung dịch muối không luôn có pH7
Khi tan, ion trong muối có thể tương tác với nước làm dung dịch có tính acid hoặc base. Trong dung dịch NH4Cl, NH4+ có thể cho proton cho nước nên môi trường có xu hướng acid; trong dung dịch Na2CO3, CO32− nhận proton của nước và tạo OH−, khiến môi trường có tính base. Với NaCl loãng trong nước tinh khiết, pH gần trung tính ở điều kiện phù hợp.
Giá trị pH cụ thể còn phụ thuộc nồng độ, nhiệt độ và thành phần dung dịch. Có thể xem bảng pH dung dịch thường gặp để biết cách hiểu đúng các ví dụ có điều kiện đo, thay vì suy môi trường chỉ theo chữ “muối”.



