Gốc acid là cách gọi phổ thông cho anion thu được khi xem một acid mất một hay nhiều proton H+. Bảng gốc acid giúp viết đúng công thức muối, gọi tên anion và cân điện tích giữa các ion. Cần phân biệt điện tích ion với cách ghi hóa trị không dấu trong một số bài học phổ thông.
Bảng gốc acid đơn nguyên tử và đa nguyên tử
| Acid liên hệ | Anion (gốc acid) | Tên | Điện tích |
|---|---|---|---|
| HCl | Cl− | Chloride | −1 |
| HBr | Br− | Bromide | −1 |
| HNO3 | NO3− | Nitrate | −1 |
| HNO2 | NO2− | Nitrite | −1 |
| H2SO4 | SO42− | Sulfate | −2 |
| H2SO3 (quy ước) | SO32− | Sulfite | −2 |
| H2CO3 | CO32− | Carbonate | −2 |
| H3PO4 | PO43− | Phosphate | −3 |
SO42− là anion đa nguyên tử; Cl− là anion đơn nguyên tử. Ví dụ các anion này xuất hiện trong bảng muối thường gặp như NaCl, CuSO4 và CaCO3.
Điện tích ion khác cách ghi hoá trị của nhóm
Điện tích thể hiện dấu và độ lớn, chẳng hạn SO42− mang hai điện tích âm. Trong một số quy tắc viết công thức ở cấp phổ thông, nhóm sulfate được gọi “hóa trị II”. Đó là cách đếm độ lớn dùng trong bài lập công thức; không có nghĩa ion mang điện tích +2.
Ví dụ, Ca2+ và SO42− ghép 1 : 1 tạo CaSO4. Với Na+, phải cần hai ion Na+ để bù một sulfate tạo Na2SO4. Đừng tự gắn dấu từ hóa trị nếu không biết điện tích ion thực tế.
Anion có hydrogen: HCO3− và HSO4−
Acid nhiều nấc có thể tạo anion vẫn còn hydrogen. H2CO3 có thể liên hệ với HCO3− (hydrogencarbonate) và CO32− (carbonate); H2SO4 liên hệ với HSO4− (hydrogensulfate) và SO42−.
NaHCO3 chứa anion HCO3− nên thuộc loại muối acid theo thành phần. Việc còn H trong anion không đủ kết luận dung dịch sẽ có pH nhỏ hơn 7; HCO3− còn có tính lưỡng tính acid–base.
Ghép cation với anion để gọi tên muối
Ví dụ 1: Ca2+ + NO3− → cần hai nitrate cho một calcium, công thức Ca(NO3)2, tên calcium nitrate. Ví dụ 2: Al3+ và SO42− → bội chung nhỏ nhất của 3 và 2 là 6: hai Al3+, ba sulfate; công thức Al2(SO4)3, tên aluminum sulfate.
Với FeCl2 và FeCl3, số ion chloride lần lượt cân điện tích Fe2+ và Fe3+, do đó tên là iron(II) chloride và iron(III) chloride. Bài lập công thức muối hướng dẫn đầy đủ bước cân điện tích và rút gọn tỉ lệ.
Kiểm dấu ngoặc và chỉ số trong công thức
Đặt ngoặc khi có nhiều ion đa nguyên tử giống nhau: Ca(NO3)2 có hai nhóm nitrate; Al2(SO4)3 có ba nhóm sulfate. Không viết CaNO32 hay Al2SO43 vì sẽ làm sai cách nhóm nguyên tử.
Kiểm ngược công thức Al2(SO4)3: tổng điện tích dương = 2 × (+3) = +6; tổng điện tích âm = 3 × (−2) = −6; tổng bằng 0. Với NaHCO3, +1 và −1 cũng triệt tiêu. Đây là cách kiểm đáng tin cậy hơn việc chỉ học thuộc “đổi chéo hóa trị”.



