Bảng oxide thường gặp giúp nhận diện nhanh công thức, tên gọi và nhóm oxide acid, base, lưỡng tính, trung tính. Dùng bảng như công cụ tra cứu ban đầu; khi giải phương trình phản ứng vẫn phải xét môi trường, nhiệt độ và ngoại lệ. Peroxide như Na2O2 được tra riêng, không xếp máy móc vào bốn nhóm này.
Bảng oxide acid theo nguyên tố tạo oxide
| Công thức | Tên thường dùng | Gợi ý tính chất |
|---|---|---|
| CO2 | Carbon dioxide | Phản ứng với base; tạo carbonate/hydrogencarbonate theo tỉ lệ |
| SO2 | Sulfur dioxide | Oxide acid, có phản ứng oxi hóa–khử khác |
| SO3 | Sulfur trioxide | Phản ứng mạnh với nước tạo sulfuric acid |
| P4O10 | Phosphorus(V) oxide | Thường ghi công thức đơn giản nhất P2O5 |
| SiO2 | Silicon dioxide | Không phản ứng trực tiếp với nước điều kiện thường |
| CrO3 | Chromium(VI) oxide | Oxide có tính acid dù chứa kim loại |
“Acid tương ứng” là cách liên hệ hữu ích với vài oxide, không phải cam kết mọi chất phản ứng với nước tạo acid theo phương trình đơn giản.
Bảng oxide base và oxide lưỡng tính
| Nhóm | Công thức | Tên |
|---|---|---|
| Base | Na2O | Sodium oxide |
| Base | CaO | Calcium oxide |
| Base | MgO | Magnesium oxide |
| Base | CuO | Copper(II) oxide |
| Base (mức phổ thông) | FeO | Iron(II) oxide |
| Base (mức phổ thông) | Fe2O3 | Iron(III) oxide |
| Lưỡng tính | Al2O3 | Aluminum oxide |
| Lưỡng tính | ZnO | Zinc oxide |
CaO có phản ứng với nước, CuO không tạo dung dịch hydroxide chỉ bằng khuấy nước. Al2O3 và ZnO có phản ứng với acid và với kiềm mạnh, cần ghi điều kiện.
Oxide trung tính thường gặp
| Công thức | Tên gọi | Lưu ý |
|---|---|---|
| CO | Carbon monoxide | Khí độc; có khả năng khử oxide kim loại |
| NO | Nitrogen monoxide | Có thể bị oxi hóa trong không khí |
| N2O | Dinitrogen monoxide | Phân loại trung tính không có nghĩa trơ |
Không dùng việc “có oxygen” hoặc “do phi kim tạo ra” để suy tất cả đều acid: CO và CO2 khác nhau rõ về hành vi acid–base.
Đọc tên oxide khi nguyên tố nhiều số oxi hoá
Với nguyên tố có nhiều số oxi hóa, phải đọc đúng chỉ số. FeO chứa Fe ở mức +2 nên là iron(II) oxide; Fe2O3 chứa Fe ở mức +3 nên là iron(III) oxide. CO là carbon monoxide, CO2 là carbon dioxide. Đừng gán tên hai chất là một chỉ vì có cùng nguyên tố.
Để kiểm lại khi gặp ngoại lệ CrO3, Al2O3 hoặc SiO2, sử dụng phân loại oxide theo tính chất thay vì mẹo chỉ nhìn ký hiệu kim loại–phi kim.
Tra phân loại rồi chọn bài phản ứng phù hợp
Sau khi tra bảng, xác định kiểu phản ứng đang xét: oxide base với acid, oxide acid với kiềm, oxide lưỡng tính với cả hai trong điều kiện phù hợp; oxide trung tính có thể tham gia phản ứng khác như oxi hóa–khử. Ví dụ CuO + 2HCl → CuCl2 + H2O và CO2 + Ca(OH)2 → CaCO3 + H2O theo tỉ lệ thích hợp.
Muốn tra phương trình có điều kiện phản ứng và sản phẩm phù hợp, xem bảng phản ứng oxide. Không suy từ bảng phân loại rằng mọi cặp chất đều phản ứng trong mọi môi trường.



