Bỏ qua điều hướng

Liên kết ion là gì?

Minh hoạ Liên kết ion là gì?

Liên kết ion là lực hút tĩnh điện giữa ion mang điện tích trái dấu, thường tạo nên mạng tinh thể ion. Với muối ăn NaCl, hạt cấu tạo chủ yếu là Na+ và Cl−, không phải các phân tử NaCl riêng rẽ. Tính dẫn điện của chất ion phụ thuộc vào việc các ion có di chuyển được hay không: NaCl rắn khô không dẫn điện đáng kể, còn NaCl nóng chảy và dung dịch NaCl dẫn điện.

Từ nguyên tử trung hoà đến cation và anion

Nguyên tử trung hoà có số proton dương bằng số electron âm. Khi mất electron, nguyên tử trở thành cation mang điện tích dương; khi nhận electron, nó thành anion mang điện tích âm. Hạt nhân không đổi trong quá trình tạo ion thông thường.

Ví dụ trong mô hình hình thành NaCl: Na → Na+ + e−; Cl + e− → Cl−. Ion Na+ có 11 proton nhưng 10 electron; Cl− có 17 proton và 18 electron. Hai hạt trái dấu hút nhau khi ở gần. Không nên xem hai bán bước này là phép mô tả đầy đủ mọi điều kiện năng lượng của một phản ứng thực tế.

Những nguyên tử nhóm 1, nhóm 2 thường dễ mất electron; nhiều nguyên tử phi kim dễ nhận electron hoặc dùng chung electron. Nhưng không phải mọi ion đều chỉ gồm một nguyên tử.

Lực hút tĩnh điện giữ mạng tinh thể NaCl

Trong tinh thể NaCl, các ion Na+ và Cl− sắp xếp lặp lại theo không gian; mỗi ion chịu lực hút từ nhiều ion ngược dấu ở xung quanh. Vì vậy, liên kết ion là tương tác trong toàn mạng, không phải một “sợi dây” nối duy nhất một Na với một Cl.

Lực hút mạnh trong mạng giúp giải thích tại sao nhiều chất ion là chất rắn có nhiệt độ nóng chảy cao và thường giòn. Khi bị tác động khiến những lớp ion cùng dấu tiến sát, lực đẩy tăng có thể làm tinh thể nứt vỡ. Cần nói “nhiều” chứ không phải “mọi” hợp chất ion có cùng đặc tính, vì cấu trúc, điện tích và kích thước ion thay đổi rất nhiều.

Công thức ion biểu thị tỉ lệ hạt

Công thức NaCl cho biết tỉ lệ số ion Na+ và Cl− là 1 : 1, sao cho tổng điện tích bằng không. Với MgCl2, một Mg2+ kết hợp theo tỉ lệ với hai Cl−: (+2) + 2 × (−1) = 0. Chữ số 2 ở Cl2 trong công thức MgCl2 là chỉ số, không phải số phân tử chlorine.

Để lập công thức, hãy ghi đúng điện tích ion rồi chọn tỉ lệ nguyên nhỏ nhất sao cho tổng điện tích bằng 0. Bài cách lập công thức hoá học hướng dẫn đầy đủ bước này cho nhiều cặp ion.

Lưu ý: đơn vị công thức (formula unit) không đồng nghĩa với phân tử độc lập. Trong khối muối ion thực tế không tồn tại những cặp MgCl2 tách biệt như một phân tử H2O.

Dẫn điện ở trạng thái rắn, nóng chảy và dung dịch

Trạng thái của NaCl Ion di chuyển được? Kết luận về dẫn điện
Rắn khô Không tự do di chuyển qua toàn mạng Không dẫn điện đáng kể trong điều kiện thông thường
Nóng chảy Có Dẫn điện nhờ ion chuyển động
Dung dịch nước Có Na+ và Cl− linh động Dẫn điện

Ví dụ: nếu đặt hai điện cực trong một khối NaCl khô ở nhiệt độ phòng, dòng điện không chạy như trong dây đồng. Khi NaCl được hòa tan trong nước thành dung dịch có đủ nồng độ, các ion có thể mang điện tích đi qua dung dịch. Không áp dụng quy tắc “hợp chất ion dẫn điện” mà quên trạng thái.

Không phải mọi hợp chất ion đều tan nhiều trong nước. Trường hợp muối ít tan phải xét lượng ion thực sự có mặt trong dung dịch; việc chất mang liên kết ion không tự bảo đảm dung dịch dẫn điện mạnh.

Ví dụ MgCl2 và trường hợp hợp chất chứa ion đa nguyên tử

MgCl2: Mg tạo ion Mg2+, Cl tạo ion Cl−. Ta cân bằng điện tích: một Mg2+ cần hai Cl−, do đó công thức MgCl2. Số nguyên tử trong đơn vị công thức không xác định hình dạng một phân tử riêng.

NH4Cl: chất rắn gồm ion ammonium NH4+ và chloride Cl− hút nhau bằng tương tác ion. Nhưng bên trong ion NH4+, các liên kết N–H có bản chất cộng hoá trị. Một chất vì vậy có thể đồng thời chứa liên kết ion giữa các ion và liên kết cộng hoá trị bên trong ion đa nguyên tử.

Để tự kiểm, hãy nêu rõ loại hạt, điện tích, tỉ lệ ion và trạng thái đang xét. Không gọi NH4Cl hay NaCl rắn là phân tử nhỏ chỉ vì công thức có ít kí hiệu nguyên tố.

Tài liệu tham khảo

Hồ sơ chuyên môn

Hồng Anh

Hồng Anh có bằng Cử nhân Sư phạm Hoá học và 5 năm kinh nghiệm giảng dạy Hoá học THPT tại các trung tâm gia sư. Từng theo học chuyên Hoá ở bậc phổ thông, Hồng Anh có nền tảng chuyên môn và kinh nghiệm hỗ trợ học sinh củng cố kiến thức, nhận diện lỗi thường gặp và luyện tập cách giải.

Hồ sơ này giới thiệu nền tảng chuyên môn của Hồng Anh. Thông tin về nguồn nội dung, việc sử dụng AI và phạm vi rà soát bài viết trên BTH được công bố tại trang Chính sách nội dung.

313 bài viết đã xuất bản