Khối lượng mol (ký hiệu M) là khối lượng của một mol thực thể đang xét. Đơn vị thường dùng là g/mol, và công thức cơ bản là M = m/n. Muốn tính đúng, trước hết phải xác định đang nói đến nguyên tử O, phân tử O2, hay một đơn vị công thức như NaCl.
Một mol chất có khối lượng bao nhiêu
Một mol chứa cùng số thực thể, nhưng khối lượng của một mol mỗi chất không giống nhau. Với nguyên tử khối làm tròn O = 16, 1 mol nguyên tử O có khối lượng khoảng 16 g; trong khi 1 mol phân tử O2 có khối lượng khoảng 32 g vì mỗi phân tử gồm hai nguyên tử O.
Ví dụ tương tự: 1 mol phân tử H2O có khối lượng xấp xỉ 18 g khi lấy H = 1 và O = 16. Số thực thể trong mỗi mol bằng nhau; khối lượng khác nhau là do bản chất của thực thể.
Đơn vị g/mol và kg/mol
Trong bài tập phổ thông, viết M(H2O) = 18 g/mol. Nếu dùng đơn vị SI cho khối lượng là kilogram, ta có 18 g/mol = 0,018 kg/mol. Phải đổi nhất quán đơn vị trước khi tính:
M = m/n, với m là khối lượng mẫu chất, n là lượng chất tính bằng mol. Ví dụ, mẫu gồm 0,25 mol H2O có khối lượng 4,5 g thì M = 4,5/0,25 = 18 g/mol.
Không viết 18 g khi đề hỏi khối lượng mol, vì 18 g là khối lượng của một mẫu cụ thể chứ không phải khối lượng tính trên mỗi mol.
Đọc M của nguyên tử, phân tử và ion
Khối lượng mol của nguyên tử O gần bằng 16 g/mol, trong khi M(O2) gần bằng 32 g/mol. Với muối ion NaCl, công thức biểu thị tỉ lệ Na+ : Cl− = 1 : 1 trong mạng tinh thể, không phải một phân tử NaCl riêng lẻ. Ta vẫn tính M(NaCl) ≈ 23 + 35,5 = 58,5 g/mol cho một mol đơn vị công thức NaCl.
Với ion đa nguyên tử, chẳng hạn SO42−, khối lượng mol xấp xỉ 32 + 4 × 16 = 96 g/mol khi bỏ qua sai khác rất nhỏ do khối lượng electron. Cần gọi đúng đối tượng đang đếm để tránh đổi sai hệ số.
Liên hệ với khối lượng tương đối mà không nhầm đơn vị
Nguyên tử khối tương đối và phân tử khối tương đối là các số không có đơn vị; khối lượng của một nguyên tử hay phân tử riêng lẻ có thể ghi bằng u; còn khối lượng mol ghi bằng g/mol. Những đại lượng này có thể gần bằng nhau về trị số nhưng không được dùng thay tên hoặc thay đơn vị.
Ví dụ, phân tử H2O có khối lượng tương đối gần 18, khối lượng một phân tử gần 18 u và M(H2O) gần 18 g/mol. Điều này không có nghĩa một phân tử nước nặng 18 g.
Dùng M chuyển đổi giữa gam và mol
Hai công thức chuyển đổi là m = nM và n = m/M. Ví dụ 0,50 mol CO2, lấy M = 44 g/mol, có khối lượng m = 0,50 × 44 = 22 g; kiểm lại n = 22/44 = 0,50 mol.
Nếu chưa rõ cách nhận dạng hạt và đơn vị mol, có thể xem khái niệm mol; để thực hành tìm M từ công thức có ngoặc hoặc từ m và n, chuyển sang cách tính khối lượng mol.



