Yttrium
Tên tiếng Việt: Ytri · Y
Yttrium (ytri) là kim loại chuyển tiếp có ký hiệu Y và số hiệu nguyên tử 39. Nguyên tố này thường được xếp gần nhóm đất hiếm do tính chất tương đồng với lanthanide. Yttrium có vai trò trong vật liệu phát quang, gốm kỹ thuật, hợp kim và công nghệ hiện đại.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử Yttrium trung hoà có 39 proton và 39 electron. Cấu hình tham khảo: [Kr] 4d¹ 5s². Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 9, 2.
[Kr] 4d¹ 5s²Tính chất vật lý
Yttrium là kim loại rắn, màu bạc, tương đối mềm và có ánh kim. Nó có tính chất gần với một số kim loại đất hiếm, dễ tạo oxide bền và hợp chất có giá trị vật liệu. Yttrium không phổ biến trong đời sống thường ngày nhưng quan trọng trong công nghệ.
Tính chất hoá học
Yttrium có tính kim loại, thường tạo hợp chất ở trạng thái oxi hoá +3. Oxide Y₂O₃ là hợp chất quan trọng, có độ bền cao và được dùng trong vật liệu phát quang, gốm kỹ thuật. Khi học Yttrium, cần nhớ Y³⁺ và liên hệ với nhóm đất hiếm.
Ứng dụng
Các hợp chất chứa yttrium có ứng dụng trong vật liệu phát quang, gốm và tinh thể quang học. YAG là yttrium aluminium garnet; một số hệ laser sử dụng tinh thể YAG pha tạp. Hoạt động laser phụ thuộc hệ tinh thể và chất pha tạp; tính siêu dẫn cũng chỉ xuất hiện ở những hệ vật liệu và điều kiện phù hợp.
Nguyên tử khối và đồng vị
Nguyên tử khối chuẩn: 88.905 838(2). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 39.
Phân bố trong tự nhiên
Yttrium có trong xenotime và những khoáng chứa đất hiếm như monazite. Nó thường đi cùng các nguyên tố có hoá học tương tự. Nhóm đất hiếm trong ứng dụng không đồng nhất hoàn toàn với riêng dãy lanthanide.
Lịch sử phát hiện
Gadolin nghiên cứu khoáng vật từ Ytterby và công bố thành phần đất mới năm 1794. Nhiều nguyên tố khác còn ẩn trong các mẫu ban đầu, khiến lịch sử tách và nhận diện kéo dài qua những nghiên cứu tiếp theo.
Lưu ý an toàn
Bụi kim loại và các hoá chất yttrium cần được sử dụng theo phiếu an toàn riêng. Những ứng dụng dùng đồng vị phóng xạ, chẳng hạn Y-90, không có cùng yêu cầu an toàn với yttrium bền. Không suy mức phơi nhiễm an toàn từ ứng dụng quang học.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Yttrium |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Ytri |
| Ký hiệu | Y |
| Số hiệu nguyên tử | 39 |
| Nguyên tử khối chuẩn | 88.905 838(2) |
| Nhóm | 3 |
| Chu kỳ | 5 |
| Khối | d |
| Cấu hình electron tham khảo | [Kr] 4d¹ 5s² |
| Trạng thái ở 20 °C | Chất rắn |
| Nhiệt độ nóng chảy | 1522 °C |
| Nhiệt độ sôi | 3345 °C |
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.