Molybdenum
Tên tiếng Việt: Molypden · Mo
Molybdenum (molypden) là kim loại chuyển tiếp có ký hiệu Mo và số hiệu nguyên tử 42. Đây là nguyên tố quan trọng trong thép hợp kim, xúc tác và một số enzyme sinh học. Molybdenum giúp tăng độ bền, độ cứng và khả năng chịu nhiệt của vật liệu.
Tra cứu đồng vị
Số neutron bằng số khối A trừ số hiệu nguyên tử Z. Khối lượng của một đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn của nguyên tố.
| Đồng vị | Neutron | Khối lượng (u) | Tỉ phần nguyên tử (0–1) |
|---|---|---|---|
| Mo-92 | 50 | 91.90680796(84) | 0.146 49(106) |
| Mo-94 | 52 | 93.90508490(48) | 0.091 87(33) |
| Mo-95 | 53 | 94.90583877(47) | 0.158 73(30) |
| Mo-96 | 54 | 95.90467612(47) | 0.166 73(8) |
| Mo-97 | 55 | 96.90601812(49) | 0.095 82(15) |
| Mo-98 | 56 | 97.90540482(49) | 0.242 92(80) |
| Mo-100 | 58 | 99.9074718(11) | 0.097 44(65) |
Nguồn: CIAAW 2024 (tỉ phần), NIST (khối lượng). Tỉ phần 0.01 tương ứng 1%. Số trong ngoặc thể hiện độ không đảm bảo ở các chữ số cuối; khoảng giá trị phản ánh biến thiên tự nhiên.
Tính số hạt
42 proton · 50 neutron · 42 electron
Bộ tính áp dụng e = Z − q. Mô hình 3D phía trên minh họa nguyên tử trung hòa.
Hoá trị, số oxi hoá và ion
Ba khái niệm này có cách dùng khác nhau. Các ví dụ dưới đây gắn với từng hợp chất, không phải danh sách đầy đủ cho mọi điều kiện.
Hoá trị trong ví dụ
Chưa có ví dụ hoá trị trong bảng tra này.
Số oxi hoá
Trong đơn chất: 0.
Ion đơn nguyên tử
Chưa chọn được ví dụ ion đơn nguyên tử phù hợp trong bảng tra này.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử Molybdenum trung hoà có 42 proton và 42 electron. Cấu hình tham khảo: [Kr] 4d⁵ 5s¹. Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 13, 1.
[Kr] 4d⁵ 5s¹Tính chất vật lý
Molybdenum là kim loại xám bạc có nhiệt độ nóng chảy cao. Tính chất kim loại nguyên chất khác thép có bổ sung molybdenum; độ bền và chống ăn mòn của thép còn phụ thuộc thành phần, cấu trúc và xử lý vật liệu.
Tính chất hoá học
Molybdenum có thể tạo nhiều hợp chất, đặc biệt là oxide MoO₃ và muối molybdat. Nó có vai trò xúc tác trong một số phản ứng công nghiệp. Trong sinh học, Molybdenum là nguyên tố vi lượng cần thiết trong một số enzyme, dù chỉ cần lượng rất nhỏ.
Ứng dụng
Molybdenum được dùng trong thép hợp kim, dụng cụ chịu nhiệt, xúc tác lọc dầu, điện cực và vật liệu đặc biệt. Việc thêm Molybdenum vào thép giúp cải thiện độ cứng, khả năng chống ăn mòn và chịu nhiệt. Đây là nguyên tố quan trọng trong luyện kim hiện đại.
Nguyên tử khối và đồng vị
Nguyên tử khối chuẩn: 95.95(1). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 42.
Phân bố trong tự nhiên
Molybdenite, chứa MoS₂, là quặng molybdenum quan trọng. Molybdenum còn có thể được thu hồi cùng quá trình xử lý nguồn kim loại khác như đồng. MoS₂, kim loại molybdenum và muối molybdat là các dạng hoá học khác nhau.
Lịch sử phát hiện
Scheele phân biệt molybdenite với graphite và các khoáng chì năm 1778. Hjelm điều chế kim loại vào năm 1781. Lịch sử này cho thấy vẻ ngoài tương tự của khoáng không đủ để xác định thành phần hoá học.
Lưu ý an toàn
Molybdenum có vai trò vi lượng nhưng không nên tự bổ sung hoặc sử dụng hoá chất công nghiệp theo thông tin chung về nguyên tố. Bụi, hợp chất và dạng sản phẩm cần được đánh giá riêng; vai trò trong enzyme không phải bảo đảm an toàn ở mọi mức phơi nhiễm.
Hợp chất và phản ứng minh họa
Chưa có ví dụ hợp chất được chọn cho nguyên tố này.
Đọc thêm: Danh pháp hợp chất và phân loại phản ứng — OpenStax Chemistry 2e.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Molybdenum |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Molypden |
| Ký hiệu | Mo |
| Số hiệu nguyên tử | 42 |
| Nguyên tử khối chuẩn | 95.95(1) |
| Nhóm | 6 |
| Chu kỳ | 5 |
| Khối | d |
| Cấu hình electron tham khảo | [Kr] 4d⁵ 5s¹ |
| Trạng thái ở 20 °C | Chất rắn |
| Nhiệt độ nóng chảy | 2622 °C |
| Nhiệt độ sôi | 4639 °C |
Dữ liệu nguyên tử nâng cao
| Năng lượng ion hoá thứ nhất (eV) | 7.09243 ± 0.00004 |
|---|
Giá trị theo đánh giá dữ liệu NIST; xem ký hiệu và độ không đảm bảo trong nguồn. NIST Atomic Spectra Database.
| Độ âm điện (Pauling) | 2.16 |
|---|---|
| Khối lượng riêng (g/cm³) | 10.2 |
| Bán kính cộng hoá trị — Cordero (pm) | 154 |
| Bán kính van der Waals (pm) | 217 |
| Nhiệt dung mol (J/mol/K) | 24.06 |
| Độ dẫn nhiệt (W/m/K) | Chưa có dữ liệu |
| Enthalpy nóng chảy (kJ/mol) | 28 |
Đây là số liệu tổng hợp, không đồng nghĩa mọi giá trị đều đã được đo trực tiếp. Bán kính phụ thuộc cách định nghĩa. Khối lượng riêng của chất rắn/lỏng tham khảo gần nhiệt độ phòng; khí theo mô hình khí lý tưởng ở 25 °C và 101325 Pa. Nhiệt dung và độ dẫn nhiệt tham khảo ở 298.15 K; nhiệt dung theo mol chất tham chiếu, không mặc định theo mol nguyên tử. Cần kiểm tra pha, áp suất và chất tham chiếu trước khi tính toán chuyên sâu.
Nguồn và tài liệu gốc: Mendeleev — dữ liệu và trích dẫn. Điều kiện và tài liệu riêng của một số giá trị dẫn nhiệt, nóng chảy chưa được xác định đầy đủ.
Electron lớp ngoài cùng không đủ để mô tả electron hoá trị; cần xét các phân lớp và chất cụ thể.
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.