Technetium
Tên tiếng Việt: Tecneti · Tc
Technetium (tecneti) là kim loại chuyển tiếp có ký hiệu Tc và số hiệu nguyên tử 43. Đây là nguyên tố đặc biệt vì không có đồng vị bền, thường được nhắc đến trong vật lý hạt nhân và y học hạt nhân. Technetium là ví dụ quan trọng để hiểu rằng không phải mọi nguyên tố trong bảng tuần hoàn đều có dạng bền trong tự nhiên.
Tra cứu đồng vị
Số neutron bằng số khối A trừ số hiệu nguyên tử Z. Khối lượng của một đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn của nguyên tố.
Không có thành phần đồng vị tự nhiên đại diện trong bảng CIAAW đang sử dụng. Điều này không có nghĩa nguyên tố không có đồng vị.
Hoá trị, số oxi hoá và ion
Ba khái niệm này có cách dùng khác nhau. Các ví dụ dưới đây gắn với từng hợp chất, không phải danh sách đầy đủ cho mọi điều kiện.
Hoá trị trong ví dụ
Chưa có ví dụ hoá trị trong bảng tra này.
Số oxi hoá
Trong đơn chất: 0.
Ion đơn nguyên tử
Chưa chọn được ví dụ ion đơn nguyên tử phù hợp trong bảng tra này.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử Technetium trung hoà có 43 proton và 43 electron. Cấu hình tham khảo: [Kr] 4d⁵ 5s². Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 13, 2.
[Kr] 4d⁵ 5s²Tính chất vật lý
Technetium là kim loại rắn, màu xám bạc, có tính phóng xạ. Vì không có đồng vị bền, Technetium không được dùng như kim loại thông thường trong đời sống. Các mẫu Technetium cần được xử lý trong điều kiện kiểm soát phóng xạ.
Tính chất hoá học
Technetium có nhiều số oxi hoá trong hợp chất; các dạng hoá học khác nhau ảnh hưởng tính tan, phân bố và ứng dụng. Ký hiệu 99m chỉ trạng thái kích thích sống tương đối lâu của hạt nhân, không phải một số oxi hoá hoặc cấu hình electron khác của nguyên tố.
Ứng dụng
Dược chất đánh dấu bằng Tc-99m được dùng trong chẩn đoán hình ảnh y học hạt nhân. Chu kỳ bán rã vật lý của Tc-99m khoảng 6 giờ, khác với Tc-99 sống lâu hơn nhiều. Sự phân bố trong cơ thể phụ thuộc dược chất, không chỉ tên đồng vị; không nên khẳng định mọi dạng Tc-99m được thải trừ giống nhau.
Nguyên tử khối và đồng vị
Nguyên tử khối chuẩn: Không có nguyên tử khối chuẩn. Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 43. Các đồng vị được bảng CIAAW dựa trên NUBASE2020 liệt kê: Tc-97, Tc-98.
Phân bố trong tự nhiên
Technetium có thể hình thành với lượng vết trong tự nhiên qua các quá trình hạt nhân, đồng thời được tạo ra trong các hệ thống nhân tạo. Không có đồng vị bền không có nghĩa không một nguyên tử technetium nào tồn tại tự nhiên. Các nguồn dùng trong nghiên cứu và y học cần quy trình sản xuất, kiểm soát riêng.
Lịch sử phát hiện
Perrier và Segrè nhận diện technetium năm 1937 khi nghiên cứu vật liệu molybdenum đã được chiếu xạ. Phát hiện góp phần xác định nguyên tố còn thiếu ở vị trí 43. Các tuyên bố trước đó không được coi tương đương với nhận diện đã được chấp nhận.
Lưu ý an toàn
Mọi đồng vị technetium đều phóng xạ. Yêu cầu kiểm soát phụ thuộc đồng vị, hoạt độ, dạng hoá học và đường phơi nhiễm. Việc sử dụng dược chất chứa Tc-99m phải do cơ sở y học hạt nhân thực hiện, không phải cách dùng kim loại hoặc muối technetium thông thường.
Hợp chất và phản ứng minh họa
Chưa có ví dụ hợp chất được chọn cho nguyên tố này.
Đọc thêm: Danh pháp hợp chất và phân loại phản ứng — OpenStax Chemistry 2e.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Technetium |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Tecneti |
| Ký hiệu | Tc |
| Số hiệu nguyên tử | 43 |
| Nguyên tử khối chuẩn | Không có nguyên tử khối chuẩn |
| Nhóm | 7 |
| Chu kỳ | 5 |
| Khối | d |
| Cấu hình electron tham khảo | [Kr] 4d⁵ 5s² |
| Trạng thái ở 20 °C | Chất rắn |
| Nhiệt độ nóng chảy | 2157 °C |
| Nhiệt độ sôi | 4262 °C |
Dữ liệu nguyên tử nâng cao
| Năng lượng ion hoá thứ nhất (eV) | 7.11938 ± 0.00003 |
|---|
Giá trị theo đánh giá dữ liệu NIST; xem ký hiệu và độ không đảm bảo trong nguồn. NIST Atomic Spectra Database.
| Độ âm điện (Pauling) | 2.1 |
|---|---|
| Khối lượng riêng (g/cm³) | 11 |
| Bán kính cộng hoá trị — Cordero (pm) | 147 |
| Bán kính van der Waals (pm) | 216 |
| Nhiệt dung mol (J/mol/K) | Chưa có dữ liệu |
| Độ dẫn nhiệt (W/m/K) | 50.6 |
| Enthalpy nóng chảy (kJ/mol) | 23.8 |
Đây là số liệu tổng hợp, không đồng nghĩa mọi giá trị đều đã được đo trực tiếp. Bán kính phụ thuộc cách định nghĩa. Khối lượng riêng của chất rắn/lỏng tham khảo gần nhiệt độ phòng; khí theo mô hình khí lý tưởng ở 25 °C và 101325 Pa. Nhiệt dung và độ dẫn nhiệt tham khảo ở 298.15 K; nhiệt dung theo mol chất tham chiếu, không mặc định theo mol nguyên tử. Cần kiểm tra pha, áp suất và chất tham chiếu trước khi tính toán chuyên sâu.
Nguồn và tài liệu gốc: Mendeleev — dữ liệu và trích dẫn. Điều kiện và tài liệu riêng của một số giá trị dẫn nhiệt, nóng chảy chưa được xác định đầy đủ.
Electron lớp ngoài cùng không đủ để mô tả electron hoá trị; cần xét các phân lớp và chất cụ thể.
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.