Strontium
Tên tiếng Việt: Stronti · Sr
Strontium (stronti) là kim loại kiềm thổ có ký hiệu Sr và số hiệu nguyên tử 38. Nguyên tố này thường được nhắc đến trong pháo hoa, vật liệu phát quang và hợp chất có màu đỏ đặc trưng. Strontium giúp người học hiểu rõ hơn tính chất của nhóm 2 bên cạnh Magnesium, Calcium và Barium.
Tra cứu đồng vị
Số neutron bằng số khối A trừ số hiệu nguyên tử Z. Khối lượng của một đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn của nguyên tố.
| Đồng vị | Neutron | Khối lượng (u) | Tỉ phần nguyên tử (0–1) |
|---|---|---|---|
| Sr-84 | 46 | 83.9134191(13) | 0.0056(2) |
| Sr-86 | 48 | 85.9092606(12) | 0.0986(20) |
| Sr-87 | 49 | 86.9088775(12) | 0.0700(20) |
| Sr-88 | 50 | 87.9056125(12) | 0.8258(35) |
Nguồn: CIAAW 2024 (tỉ phần), NIST (khối lượng). Tỉ phần 0.01 tương ứng 1%. Số trong ngoặc thể hiện độ không đảm bảo ở các chữ số cuối; khoảng giá trị phản ánh biến thiên tự nhiên.
Tính số hạt
38 proton · 46 neutron · 38 electron
Bộ tính áp dụng e = Z − q. Mô hình 3D phía trên minh họa nguyên tử trung hòa.
Hoá trị, số oxi hoá và ion
Ba khái niệm này có cách dùng khác nhau. Các ví dụ dưới đây gắn với từng hợp chất, không phải danh sách đầy đủ cho mọi điều kiện.
Hoá trị trong ví dụ
II trong SrCl₂
Số oxi hoá
Trong đơn chất: 0.
+2 trong SrCl₂
Ion đơn nguyên tử
Sr²⁺ · 36 electron
Ký hiệu dùng trong mô hình ion; trong dung dịch, ion có thể hydrat hoá hoặc tạo phức.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử Strontium trung hoà có 38 proton và 38 electron. Cấu hình tham khảo: [Kr] 5s². Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 8, 2.
[Kr] 5s²Tính chất vật lý
Strontium là kim loại rắn màu bạc, tương đối mềm. Sự tạo màu đỏ của một số muối trong ngọn lửa liên quan đến phát xạ khi bị kích thích, không có nghĩa kim loại khối tự có màu đỏ. Thao tác đốt thử cần điều kiện an toàn chuyên môn.
Tính chất hoá học
Strontium thường có số oxi hoá +2 trong hợp chất. Kim loại phản ứng với nước tạo hydroxide và hydrogen; có thể phản ứng với oxygen hoặc acid phù hợp. Không đồng nhất số oxi hoá trong một hợp chất với tất cả cách dùng thuật ngữ hoá trị.
Ứng dụng
Một số muối strontium tạo màu đỏ trong pháo hoa và tín hiệu. Hợp chất strontium còn có ứng dụng trong vật liệu gốm, phát quang và các lĩnh vực chuyên dụng. Khi nói về sử dụng đồng vị trong y học hoặc công nghiệp phải chỉ rõ đồng vị; Sr-90 không đại diện cho mọi dạng strontium.
Nguyên tử khối và đồng vị
Nguyên tử khối chuẩn: 87.62(1). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 38.
Phân bố trong tự nhiên
Strontium có trong celestite và strontianite. Nguồn khoáng tự nhiên thường chứa các đồng vị bền; không nên đồng nhất mọi strontium với Sr-90 phóng xạ. Muối strontium và strontium kim loại cũng có tính chất khác nhau.
Lịch sử phát hiện
Nghiên cứu khoáng vật từ Strontian ở Scotland vào cuối thế kỷ XVIII giúp nhận diện nguyên tố mới. Davy phân lập kim loại năm 1808. Tên địa danh được giữ trong tên nguyên tố.
Lưu ý an toàn
Kim loại strontium phản ứng với nước và cần kiểm soát phù hợp. Sr-90 là đồng vị phóng xạ có nguy cơ riêng; tính chất phóng xạ này không được gán cho tất cả các đồng vị strontium. Không dùng ứng dụng của một đồng vị làm hướng dẫn tự sử dụng hoá chất.
Hợp chất và phản ứng minh họa
Strontium chloride
Đọc thêm: Danh pháp hợp chất và phân loại phản ứng — OpenStax Chemistry 2e.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Strontium |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Stronti |
| Ký hiệu | Sr |
| Số hiệu nguyên tử | 38 |
| Nguyên tử khối chuẩn | 87.62(1) |
| Nhóm | 2 |
| Chu kỳ | 5 |
| Khối | s |
| Cấu hình electron tham khảo | [Kr] 5s² |
| Trạng thái ở 20 °C | Chất rắn |
| Nhiệt độ nóng chảy | 777 °C |
| Nhiệt độ sôi | 1377 °C |
Dữ liệu nguyên tử nâng cao
| Năng lượng ion hoá thứ nhất (eV) | 5.69486745 ± 0.00000012 |
|---|
Giá trị theo đánh giá dữ liệu NIST; xem ký hiệu và độ không đảm bảo trong nguồn. NIST Atomic Spectra Database.
| Độ âm điện (Pauling) | 0.95 |
|---|---|
| Khối lượng riêng (g/cm³) | 2.64 |
| Bán kính cộng hoá trị — Cordero (pm) | 195 |
| Bán kính van der Waals (pm) | 249 |
| Nhiệt dung mol (J/mol/K) | 26.79 |
| Độ dẫn nhiệt (W/m/K) | Chưa có dữ liệu |
| Enthalpy nóng chảy (kJ/mol) | 9.2 |
Đây là số liệu tổng hợp, không đồng nghĩa mọi giá trị đều đã được đo trực tiếp. Bán kính phụ thuộc cách định nghĩa. Khối lượng riêng của chất rắn/lỏng tham khảo gần nhiệt độ phòng; khí theo mô hình khí lý tưởng ở 25 °C và 101325 Pa. Nhiệt dung và độ dẫn nhiệt tham khảo ở 298.15 K; nhiệt dung theo mol chất tham chiếu, không mặc định theo mol nguyên tử. Cần kiểm tra pha, áp suất và chất tham chiếu trước khi tính toán chuyên sâu.
Nguồn và tài liệu gốc: Mendeleev — dữ liệu và trích dẫn. Điều kiện và tài liệu riêng của một số giá trị dẫn nhiệt, nóng chảy chưa được xác định đầy đủ.
Số electron lớp ngoài cùng được suy từ cấu hình tham khảo; hoá trị trong hợp chất cần xét riêng.
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.