Beryllium
Tên tiếng Việt: Beri · Be
Beryllium (beri) là kim loại kiềm thổ có ký hiệu Be và số hiệu nguyên tử 4. Đây là nguyên tố nhẹ, cứng hơn nhiều kim loại kiềm và có một số tính chất khác biệt so với các nguyên tố còn lại trong nhóm 2. Khi học Beryllium, cần chú ý nó thường tạo ion Be²⁺ nhưng phản ứng không giống hoàn toàn Magnesium hay Calcium.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử Beryllium trung hoà có 4 proton và 4 electron. Cấu hình tham khảo: [He] 2s². Phân bố electron theo lớp: 2, 2.
[He] 2s²Tính chất vật lý
Beryllium là kim loại rắn, màu xám thép, nhẹ nhưng khá cứng. Beryllium có nhiệt độ nóng chảy tương đối cao so với nhiều kim loại nhẹ và có khả năng tạo hợp kim đặc biệt. Tuy nhiên, bụi và hợp chất của Beryllium có thể độc, vì vậy cần thận trọng khi nhắc đến ứng dụng thực tế.
Tính chất hoá học
Beryllium thường có số oxi hoá +2 trong hợp chất. Màng oxide bảo vệ bề mặt góp phần làm kim loại kém phản ứng hơn điều có thể suy ra chỉ từ vị trí nhóm 2. BeO có tính lưỡng tính: có thể phản ứng với acid hoặc base trong điều kiện phù hợp. Không suy rằng beryllium phản ứng với nước giống calcium.
Ứng dụng
Beryllium được dùng trong hợp kim nhẹ, vật liệu hàng không, thiết bị hạt nhân và các ứng dụng cần độ cứng, độ nhẹ, độ ổn định cao. Hợp kim đồng-beryllium có độ bền tốt và được dùng trong dụng cụ, lò xo, tiếp điểm điện. Do độc tính, các ứng dụng của Beryllium đòi hỏi kiểm soát an toàn nghiêm ngặt.
Nguyên tử khối và đồng vị
Nguyên tử khối chuẩn: 9.012 1831(5). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 4.
Phân bố trong tự nhiên
Beryllium có trong các khoáng vật như beryl và bertrandite. Emerald và aquamarine là những dạng đá quý thuộc beryl. Nguyên tố nằm trong cấu trúc khoáng vật, không phải các mảnh kim loại beryllium tự do.
Lịch sử phát hiện
Louis Nicolas Vauquelin nhận ra nguyên tố mới khi phân tích beryl năm 1798. Friedrich Wöhler và Antoine Bussy độc lập điều chế kim loại năm 1828. Cần phân biệt thời điểm nhận diện nguyên tố trong hợp chất với thời điểm thu được kim loại.
Lưu ý an toàn
Bụi, khói và những dạng phơi nhiễm nghề nghiệp của beryllium có thể gây mẫn cảm, bệnh beryllium mạn tính và ung thư phổi. Không tự mài, cắt hoặc gia nhiệt vật liệu chứa beryllium. Tính hữu ích trong hợp kim không làm mất yêu cầu kiểm soát phơi nhiễm.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Beryllium |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Beri |
| Ký hiệu | Be |
| Số hiệu nguyên tử | 4 |
| Nguyên tử khối chuẩn | 9.012 1831(5) |
| Nhóm | 2 |
| Chu kỳ | 2 |
| Khối | s |
| Cấu hình electron tham khảo | [He] 2s² |
| Trạng thái ở 20 °C | Chất rắn |
| Nhiệt độ nóng chảy | 1287 °C |
| Nhiệt độ sôi | 2468 °C |
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.