Boron
Tên tiếng Việt: Bo · B
Boron (bo) là á kim có ký hiệu B và số hiệu nguyên tử 5. Nguyên tố này nằm giữa kim loại và phi kim về tính chất, thường được học khi tìm hiểu ranh giới phân loại trong bảng tuần hoàn. Bo có vai trò quan trọng trong vật liệu, thủy tinh borosilicate, chất bán dẫn và hợp chất borat.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử Bo trung hoà có 5 proton và 5 electron. Cấu hình tham khảo: [He] 2s² 2p¹. Phân bố electron theo lớp: 2, 3.
[He] 2s² 2p¹Tính chất vật lý
Bo thường tồn tại ở dạng rắn, cứng và có nhiệt độ nóng chảy cao. Khác với kim loại điển hình, Bo không có tính dẫn điện tốt ở điều kiện thường, nhưng một số dạng hoặc hợp chất của Bo có tính chất bán dẫn. Tính cứng và bền nhiệt khiến Bo quan trọng trong vật liệu kỹ thuật.
Tính chất hoá học
Bo có xu hướng tạo liên kết cộng hoá trị. Các hợp chất quen thuộc gồm acid boric, borat và cacbua bo. Phân loại á kim mô tả một tập hợp tính chất; không có nghĩa mọi hợp chất bo đều có tính chất trung gian giữa kim loại và phi kim.
Ứng dụng
Bo được dùng trong thủy tinh chịu nhiệt, gốm, chất tẩy rửa, vật liệu siêu cứng và công nghệ bán dẫn. Thủy tinh borosilicate là ứng dụng quen thuộc vì chịu sốc nhiệt tốt. Một số hợp chất của Bo cũng được dùng trong nông nghiệp và vật liệu bảo vệ.
Nguyên tử khối và đồng vị
Nguyên tử khối chuẩn: [10.806, 10.821]. Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 5.
Phân bố trong tự nhiên
Bo thường gặp trong các hợp chất borat, chẳng hạn borax và colemanite. Các khoáng này là nguồn nguyên liệu cho nhiều hoá chất chứa bo. Bo nguyên tố và borat là các chất khác nhau, có tính chất và cách sử dụng khác nhau.
Lịch sử phát hiện
Năm 1808, Gay-Lussac, Thénard và Davy thu được vật liệu chứa bo bằng các công trình độc lập. Những mẫu đầu tiên chưa phải bo tinh khiết; việc tinh chế về sau giúp làm rõ tính chất của nguyên tố.
Lưu ý an toàn
Không suy an toàn của bo nguyên tố từ một sản phẩm chứa borat hoặc ngược lại. Cần đọc phiếu an toàn đúng hợp chất, tránh hít bụi và không dùng hoá chất bo công nghiệp trong thực phẩm hoặc tự điều trị.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Boron |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Bo |
| Ký hiệu | B |
| Số hiệu nguyên tử | 5 |
| Nguyên tử khối chuẩn | [10.806, 10.821] |
| Nhóm | 13 |
| Chu kỳ | 2 |
| Khối | p |
| Cấu hình electron tham khảo | [He] 2s² 2p¹ |
| Trạng thái ở 20 °C | Chất rắn |
| Nhiệt độ nóng chảy | 2077 °C |
| Nhiệt độ sôi | 4000 °C |
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.