Indium
Tên tiếng Việt: Indi · In
Indium (indi) là kim loại sau chuyển tiếp có ký hiệu In và số hiệu nguyên tử 49. Đây là kim loại mềm, dễ nóng chảy và có vai trò quan trọng trong công nghệ màn hình, bán dẫn và hợp kim nhiệt độ thấp. Indium ít phổ biến trong chương trình cơ bản nhưng gần gũi với đời sống qua thiết bị điện tử.
Tra cứu đồng vị
Số neutron bằng số khối A trừ số hiệu nguyên tử Z. Khối lượng của một đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn của nguyên tố.
| Đồng vị | Neutron | Khối lượng (u) | Tỉ phần nguyên tử (0–1) |
|---|---|---|---|
| In-113 | 64 | 112.90406184(91) | 0.042 81(52) |
| In-115 | 66 | 114.903878776(12) | 0.957 19(52) |
Nguồn: CIAAW 2024 (tỉ phần), NIST (khối lượng). Tỉ phần 0.01 tương ứng 1%. Số trong ngoặc thể hiện độ không đảm bảo ở các chữ số cuối; khoảng giá trị phản ánh biến thiên tự nhiên.
Tính số hạt
49 proton · 64 neutron · 49 electron
Bộ tính áp dụng e = Z − q. Mô hình 3D phía trên minh họa nguyên tử trung hòa.
Hoá trị, số oxi hoá và ion
Ba khái niệm này có cách dùng khác nhau. Các ví dụ dưới đây gắn với từng hợp chất, không phải danh sách đầy đủ cho mọi điều kiện.
Hoá trị trong ví dụ
Chưa có ví dụ hoá trị trong bảng tra này.
Số oxi hoá
Trong đơn chất: 0.
Ion đơn nguyên tử
Chưa chọn được ví dụ ion đơn nguyên tử phù hợp trong bảng tra này.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử Indium trung hoà có 49 proton và 49 electron. Cấu hình tham khảo: [Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p¹. Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 18, 3.
[Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p¹Tính chất vật lý
Indium là kim loại mềm, màu trắng bạc, có thể để lại vết trên giấy khi chà xát. Nó có nhiệt độ nóng chảy tương đối thấp và khá dẻo. Những tính chất này làm Indium hữu ích trong hợp kim đặc biệt và vật liệu điện tử.
Tính chất hoá học
Indium tạo oxide, muối và các hợp chất bán dẫn. ITO thường chỉ hệ oxide indium pha thiếc, khác hợp kim kim loại indium–thiếc. Khả năng dẫn điện trong suốt của lớp phủ còn phụ thuộc thành phần, cấu trúc và chế tạo.
Ứng dụng
ITO được dùng trong nhiều lớp điện cực dẫn điện trong suốt. Các hợp chất indium còn được dùng trong bán dẫn và quang điện; không phải mọi màn hình hoặc pin mặt trời đều sử dụng cùng vật liệu chứa indium. Hợp kim nóng chảy thấp là một nhóm ứng dụng khác.
Nguyên tử khối và đồng vị
Nguyên tử khối chuẩn: 114.818(1). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 49.
Phân bố trong tự nhiên
Indium thường đi cùng các nguồn quặng chứa kẽm và được thu hồi trong chuỗi tinh luyện. Vật liệu ITO hoặc bán dẫn sử dụng indium đã qua chế biến, không phải quặng nguyên khai.
Lịch sử phát hiện
Reich và Richter nhận diện indium năm 1863 qua nghiên cứu quang phổ của mẫu khoáng. Vạch phổ đặc trưng giúp phân biệt nguyên tố với các chất đang được tìm kiếm trong mẫu.
Lưu ý an toàn
Phơi nhiễm nghề nghiệp với các hợp chất chứa indium, trong đó có vật liệu ITO khi chế tạo, liên quan đến nguy cơ bệnh phổi. Không suy an toàn của màn hình hoàn chỉnh cho bụi phát sinh khi nghiền, mài hoặc chế tạo lớp phủ.
Hợp chất và phản ứng minh họa
Chưa có ví dụ hợp chất được chọn cho nguyên tố này.
Đọc thêm: Danh pháp hợp chất và phân loại phản ứng — OpenStax Chemistry 2e.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Indium |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Indi |
| Ký hiệu | In |
| Số hiệu nguyên tử | 49 |
| Nguyên tử khối chuẩn | 114.818(1) |
| Nhóm | 13 |
| Chu kỳ | 5 |
| Khối | p |
| Cấu hình electron tham khảo | [Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p¹ |
| Trạng thái ở 20 °C | Chất rắn |
| Nhiệt độ nóng chảy | 156.6 °C |
| Nhiệt độ sôi | 2027 °C |
Dữ liệu nguyên tử nâng cao
| Năng lượng ion hoá thứ nhất (eV) | 5.7863558 ± 0.0000005 |
|---|
Giá trị theo đánh giá dữ liệu NIST; xem ký hiệu và độ không đảm bảo trong nguồn. NIST Atomic Spectra Database.
| Độ âm điện (Pauling) | 1.78 |
|---|---|
| Khối lượng riêng (g/cm³) | 7.31 |
| Bán kính cộng hoá trị — Cordero (pm) | 142 |
| Bán kính van der Waals (pm) | 193 |
| Nhiệt dung mol (J/mol/K) | 26.74 |
| Độ dẫn nhiệt (W/m/K) | 81.8 |
| Enthalpy nóng chảy (kJ/mol) | 3.24 |
Đây là số liệu tổng hợp, không đồng nghĩa mọi giá trị đều đã được đo trực tiếp. Bán kính phụ thuộc cách định nghĩa. Khối lượng riêng của chất rắn/lỏng tham khảo gần nhiệt độ phòng; khí theo mô hình khí lý tưởng ở 25 °C và 101325 Pa. Nhiệt dung và độ dẫn nhiệt tham khảo ở 298.15 K; nhiệt dung theo mol chất tham chiếu, không mặc định theo mol nguyên tử. Cần kiểm tra pha, áp suất và chất tham chiếu trước khi tính toán chuyên sâu.
Nguồn và tài liệu gốc: Mendeleev — dữ liệu và trích dẫn. Điều kiện và tài liệu riêng của một số giá trị dẫn nhiệt, nóng chảy chưa được xác định đầy đủ.
Số electron lớp ngoài cùng được suy từ cấu hình tham khảo; hoá trị trong hợp chất cần xét riêng.
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.