Tin
Tên tiếng Việt: Thiếc · Sn
Tin (thiếc) là kim loại sau chuyển tiếp có ký hiệu Sn và số hiệu nguyên tử 50. Đây là nguyên tố quen thuộc trong hợp kim, mạ kim loại, hàn điện tử và đồ hộp. Thiếc có ý nghĩa thực tế cao vì vừa bền tương đối, vừa dễ tạo hợp kim hữu ích.
Tra cứu đồng vị
Số neutron bằng số khối A trừ số hiệu nguyên tử Z. Khối lượng của một đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn của nguyên tố.
| Đồng vị | Neutron | Khối lượng (u) | Tỉ phần nguyên tử (0–1) |
|---|---|---|---|
| Sn-112 | 62 | 111.90482387(61) | 0.0097(1) |
| Sn-114 | 64 | 113.9027827(10) | 0.0066(1) |
| Sn-115 | 65 | 114.903344699(16) | 0.0034(1) |
| Sn-116 | 66 | 115.90174280(10) | 0.1454(9) |
| Sn-117 | 67 | 116.90295398(52) | 0.0768(7) |
| Sn-118 | 68 | 117.90160657(54) | 0.2422(9) |
| Sn-119 | 69 | 118.90331117(78) | 0.0859(4) |
| Sn-120 | 70 | 119.90220163(97) | 0.3258(9) |
| Sn-122 | 72 | 121.9034438(26) | 0.0463(3) |
| Sn-124 | 74 | 123.9052766(11) | 0.0579(5) |
Nguồn: CIAAW 2024 (tỉ phần), NIST (khối lượng). Tỉ phần 0.01 tương ứng 1%. Số trong ngoặc thể hiện độ không đảm bảo ở các chữ số cuối; khoảng giá trị phản ánh biến thiên tự nhiên.
Tính số hạt
50 proton · 62 neutron · 50 electron
Bộ tính áp dụng e = Z − q. Mô hình 3D phía trên minh họa nguyên tử trung hòa.
Hoá trị, số oxi hoá và ion
Ba khái niệm này có cách dùng khác nhau. Các ví dụ dưới đây gắn với từng hợp chất, không phải danh sách đầy đủ cho mọi điều kiện.
Hoá trị trong ví dụ
II trong SnO
IV trong SnO₂
Số oxi hoá
Trong đơn chất: 0.
+2 trong SnO
+4 trong SnO₂
Ion đơn nguyên tử
Sn²⁺ · 48 electron
Sn⁴⁺ · 46 electron
Ký hiệu dùng trong mô hình ion; trong dung dịch, ion có thể hydrat hoá hoặc tạo phức.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử Thiếc trung hoà có 50 proton và 50 electron. Cấu hình tham khảo: [Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p². Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 18, 4.
[Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p²Tính chất vật lý
Thiếc có nhiều dạng thù hình, trong đó thiếc trắng là dạng kim loại thường được gặp. Tính chất thay đổi theo dạng và nhiệt độ; không dùng một mô tả độ dẻo hay độ dẫn cho mọi dạng thiếc. Lớp mạ thiếc trên thép là một hệ vật liệu khác kim loại thiếc khối.
Tính chất hoá học
Thiếc có thể tạo hợp chất Sn²⁺ và Sn⁴⁺, phản ứng với acid hoặc chất oxi hoá trong điều kiện phù hợp. Thiếc không bị oxi hoá nhanh trong không khí khô, tạo lợi thế trong lớp phủ bảo vệ. Hợp chất của Thiếc xuất hiện trong nhiều lĩnh vực vật liệu.
Ứng dụng
Thiếc được dùng để mạ hộp thiếc, sản xuất hợp kim hàn, đồng thiếc, vật liệu điện tử và lớp phủ chống ăn mòn. Hợp kim đồng-thiếc là đồng thanh, từng có vai trò lịch sử rất lớn. Trong đời sống, Thiếc thường liên quan đến đồ hộp và hàn điện tử.
Nguyên tử khối và đồng vị
Nguyên tử khối chuẩn: 118.710(7). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 50.
Phân bố trong tự nhiên
Cassiterite, chứa SnO₂, là quặng thiếc quan trọng. Luyện quặng và sản xuất hợp kim tạo ra các vật liệu khác nhau. Một hộp thép mạ thiếc không phải một khối thiếc nguyên chất.
Lịch sử phát hiện
Thiếc đã được sử dụng từ thời cổ đại, đặc biệt trong hợp kim đồng–thiếc. Lịch sử thời đại đồ đồng phản ánh sự phát triển vật liệu và kỹ thuật, không phải một mốc phát hiện nguyên tố hiện đại duy nhất.
Lưu ý an toàn
Thiếc kim loại, hợp chất vô cơ và hợp chất hữu cơ của thiếc có nguy cơ khác nhau. Chì hoặc thành phần khác trong một hợp kim hàn cũng cần được xét riêng. Không dùng ứng dụng mạ thực phẩm làm bằng chứng mọi hợp chất thiếc đều an toàn.
Hợp chất và phản ứng minh họa
Tin(II) oxide
Tin(IV) oxide
Đọc thêm: Danh pháp hợp chất và phân loại phản ứng — OpenStax Chemistry 2e.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Tin |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Thiếc |
| Ký hiệu | Sn |
| Số hiệu nguyên tử | 50 |
| Nguyên tử khối chuẩn | 118.710(7) |
| Nhóm | 14 |
| Chu kỳ | 5 |
| Khối | p |
| Cấu hình electron tham khảo | [Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p² |
| Trạng thái ở 20 °C | Chất rắn |
| Nhiệt độ nóng chảy | 231.928 °C |
| Nhiệt độ sôi | 2586 °C |
Dữ liệu nguyên tử nâng cao
| Năng lượng ion hoá thứ nhất (eV) | 7.343918 ± 0.000012 |
|---|
Giá trị theo đánh giá dữ liệu NIST; xem ký hiệu và độ không đảm bảo trong nguồn. NIST Atomic Spectra Database.
| Độ âm điện (Pauling) | 1.96 |
|---|---|
| Khối lượng riêng (g/cm³) | 7.287 |
| Bán kính cộng hoá trị — Cordero (pm) | 139 |
| Bán kính van der Waals (pm) | 217 |
| Nhiệt dung mol (J/mol/K) | 26.99 |
| Độ dẫn nhiệt (W/m/K) | 66.8 |
| Enthalpy nóng chảy (kJ/mol) | 7.07 |
Đây là số liệu tổng hợp, không đồng nghĩa mọi giá trị đều đã được đo trực tiếp. Bán kính phụ thuộc cách định nghĩa. Khối lượng riêng của chất rắn/lỏng tham khảo gần nhiệt độ phòng; khí theo mô hình khí lý tưởng ở 25 °C và 101325 Pa. Nhiệt dung và độ dẫn nhiệt tham khảo ở 298.15 K; nhiệt dung theo mol chất tham chiếu, không mặc định theo mol nguyên tử. Cần kiểm tra pha, áp suất và chất tham chiếu trước khi tính toán chuyên sâu.
Nguồn và tài liệu gốc: Mendeleev — dữ liệu và trích dẫn. Điều kiện và tài liệu riêng của một số giá trị dẫn nhiệt, nóng chảy chưa được xác định đầy đủ.
Số electron lớp ngoài cùng được suy từ cấu hình tham khảo; hoá trị trong hợp chất cần xét riêng.
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.