Bỏ qua điều hướng
Kim loại sau chuyển tiếpNGUYÊN TỐ 050

Tin

Tên tiếng Việt: Thiếc · Sn

Tin (thiếc) là kim loại sau chuyển tiếp có ký hiệu Sn và số hiệu nguyên tử 50. Đây là nguyên tố quen thuộc trong hợp kim, mạ kim loại, hàn điện tử và đồ hộp. Thiếc có ý nghĩa thực tế cao vì vừa bền tương đối, vừa dễ tạo hợp kim hữu ích.

Chất rắnNhóm 14Chu kỳ 5
Hoá trị trong ví dụII, IVXem hợp chất cụ thể bên dưới
Số oxi hoá trong ví dụ+2, +4Trong đơn chất: 0
Ion đơn nguyên tửSn²⁺, Sn⁴⁺Điện tích khác với hoá trị
Nguyên tử khối chuẩn118.710(7)Nguyên tử khối chuẩn

Tra cứu đồng vị

Số neutron bằng số khối A trừ số hiệu nguyên tử Z. Khối lượng của một đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn của nguyên tố.

Thành phần đồng vị đại diện trong vật liệu tự nhiên trên Trái Đất
Đồng vịNeutronKhối lượng (u)Tỉ phần nguyên tử (0–1)
Sn-11262111.90482387(61)0.0097(1)
Sn-11464113.9027827(10)0.0066(1)
Sn-11565114.903344699(16)0.0034(1)
Sn-11666115.90174280(10)0.1454(9)
Sn-11767116.90295398(52)0.0768(7)
Sn-11868117.90160657(54)0.2422(9)
Sn-11969118.90331117(78)0.0859(4)
Sn-12070119.90220163(97)0.3258(9)
Sn-12272121.9034438(26)0.0463(3)
Sn-12474123.9052766(11)0.0579(5)

Nguồn: CIAAW 2024 (tỉ phần), NIST (khối lượng). Tỉ phần 0.01 tương ứng 1%. Số trong ngoặc thể hiện độ không đảm bảo ở các chữ số cuối; khoảng giá trị phản ánh biến thiên tự nhiên.

Tính số hạt

50 proton · 62 neutron · 50 electron

Bộ tính áp dụng e = Z − q. Mô hình 3D phía trên minh họa nguyên tử trung hòa.

Hoá trị, số oxi hoá và ion

Ba khái niệm này có cách dùng khác nhau. Các ví dụ dưới đây gắn với từng hợp chất, không phải danh sách đầy đủ cho mọi điều kiện.

Hoá trị trong ví dụ

II trong SnO

IV trong SnO₂

Số oxi hoá

Trong đơn chất: 0.

+2 trong SnO

+4 trong SnO₂

Ion đơn nguyên tử

Sn²⁺ · 48 electron

Sn⁴⁺ · 46 electron

Ký hiệu dùng trong mô hình ion; trong dung dịch, ion có thể hydrat hoá hoặc tạo phức.

Cấu tạo nguyên tử

Nguyên tử Thiếc trung hoà có 50 proton và 50 electron. Cấu hình tham khảo: [Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p². Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 18, 4.

50Proton
50Electron · nguyên tử trung hoà
5Lớp electron có electron
CẤU HÌNH ELECTRON[Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p²
K2electron
L8electron
M18electron
N18electron
O4electron

Tính chất vật lý

Thiếc có nhiều dạng thù hình, trong đó thiếc trắng là dạng kim loại thường được gặp. Tính chất thay đổi theo dạng và nhiệt độ; không dùng một mô tả độ dẻo hay độ dẫn cho mọi dạng thiếc. Lớp mạ thiếc trên thép là một hệ vật liệu khác kim loại thiếc khối.

Tính chất hoá học

Thiếc có thể tạo hợp chất Sn²⁺ và Sn⁴⁺, phản ứng với acid hoặc chất oxi hoá trong điều kiện phù hợp. Thiếc không bị oxi hoá nhanh trong không khí khô, tạo lợi thế trong lớp phủ bảo vệ. Hợp chất của Thiếc xuất hiện trong nhiều lĩnh vực vật liệu.

Ứng dụng

Thiếc được dùng để mạ hộp thiếc, sản xuất hợp kim hàn, đồng thiếc, vật liệu điện tử và lớp phủ chống ăn mòn. Hợp kim đồng-thiếc là đồng thanh, từng có vai trò lịch sử rất lớn. Trong đời sống, Thiếc thường liên quan đến đồ hộp và hàn điện tử.

Nguyên tử khối và đồng vị

Nguyên tử khối chuẩn: 118.710(7). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 50.

Phân bố trong tự nhiên

Cassiterite, chứa SnO₂, là quặng thiếc quan trọng. Luyện quặng và sản xuất hợp kim tạo ra các vật liệu khác nhau. Một hộp thép mạ thiếc không phải một khối thiếc nguyên chất.

Lịch sử phát hiện

Thiếc đã được sử dụng từ thời cổ đại, đặc biệt trong hợp kim đồng–thiếc. Lịch sử thời đại đồ đồng phản ánh sự phát triển vật liệu và kỹ thuật, không phải một mốc phát hiện nguyên tố hiện đại duy nhất.

Lưu ý an toàn

Thiếc kim loại, hợp chất vô cơ và hợp chất hữu cơ của thiếc có nguy cơ khác nhau. Chì hoặc thành phần khác trong một hợp kim hàn cũng cần được xét riêng. Không dùng ứng dụng mạ thực phẩm làm bằng chứng mọi hợp chất thiếc đều an toàn.

Hợp chất và phản ứng minh họa

SnO

Tin(II) oxide

SnO₂

Tin(IV) oxide

Đọc thêm: Danh pháp hợp chất và phân loại phản ứng — OpenStax Chemistry 2e.

Bảng dữ liệu nguyên tố

Định danh và tính chất cơ bản
Tên quốc tếTin
Tên tiếng ViệtThiếc
Ký hiệuSn
Số hiệu nguyên tử50
Nguyên tử khối chuẩn118.710(7)
Nhóm14
Chu kỳ5
Khốip
Cấu hình electron tham khảo[Kr] 4d¹⁰ 5s² 5p²
Trạng thái ở 20 °CChất rắn
Nhiệt độ nóng chảy231.928 °C
Nhiệt độ sôi2586 °C
Dữ liệu nguyên tử nâng cao
Năng lượng ion hoá của nguyên tử trung hòa ở trạng thái cơ bản
Năng lượng ion hoá thứ nhất (eV)7.343918 ± 0.000012

Giá trị theo đánh giá dữ liệu NIST; xem ký hiệu và độ không đảm bảo trong nguồn. NIST Atomic Spectra Database.

Tính chất tham khảo theo bảng tổng hợp Mendeleev
Độ âm điện (Pauling)1.96
Khối lượng riêng (g/cm³)7.287
Bán kính cộng hoá trị — Cordero (pm)139
Bán kính van der Waals (pm)217
Nhiệt dung mol (J/mol/K)26.99
Độ dẫn nhiệt (W/m/K)66.8
Enthalpy nóng chảy (kJ/mol)7.07

Đây là số liệu tổng hợp, không đồng nghĩa mọi giá trị đều đã được đo trực tiếp. Bán kính phụ thuộc cách định nghĩa. Khối lượng riêng của chất rắn/lỏng tham khảo gần nhiệt độ phòng; khí theo mô hình khí lý tưởng ở 25 °C và 101325 Pa. Nhiệt dung và độ dẫn nhiệt tham khảo ở 298.15 K; nhiệt dung theo mol chất tham chiếu, không mặc định theo mol nguyên tử. Cần kiểm tra pha, áp suất và chất tham chiếu trước khi tính toán chuyên sâu.

Nguồn và tài liệu gốc: Mendeleev — dữ liệu và trích dẫn. Điều kiện và tài liệu riêng của một số giá trị dẫn nhiệt, nóng chảy chưa được xác định đầy đủ.

Số electron lớp ngoài cùng được suy từ cấu hình tham khảo; hoá trị trong hợp chất cần xét riêng.

Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.

Tham khảo thêm

Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.