Bỏ qua điều hướng
Á kimNGUYÊN TỐ 032

Germanium

Tên tiếng Việt: Gecmani · Ge

Germanium (gecmani) là á kim có ký hiệu Ge, số hiệu nguyên tử 32. Đây là nguyên tố có tính chất bán dẫn, nằm gần Silicon trong bảng tuần hoàn và từng có vai trò lớn trong lịch sử phát triển linh kiện điện tử.

Chất rắnNhóm 14Chu kỳ 4
Hoá trị trong ví dụIVXem hợp chất cụ thể bên dưới
Số oxi hoá trong ví dụ+4Trong đơn chất: 0
Ion đơn nguyên tửChưa có ví dụĐiện tích khác với hoá trị
Nguyên tử khối chuẩn72.630(8)Nguyên tử khối chuẩn

Tra cứu đồng vị

Số neutron bằng số khối A trừ số hiệu nguyên tử Z. Khối lượng của một đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn của nguyên tố.

Thành phần đồng vị đại diện trong vật liệu tự nhiên trên Trái Đất
Đồng vịNeutronKhối lượng (u)Tỉ phần nguyên tử (0–1)
Ge-703869.92424875(90)0.2052(19)
Ge-724071.922075826(81)0.2745(15)
Ge-734172.923458956(61)0.0776(8)
Ge-744273.921177761(13)0.3652(12)
Ge-764475.921402726(19)0.0775(12)

Nguồn: CIAAW 2024 (tỉ phần), NIST (khối lượng). Tỉ phần 0.01 tương ứng 1%. Số trong ngoặc thể hiện độ không đảm bảo ở các chữ số cuối; khoảng giá trị phản ánh biến thiên tự nhiên.

Tính số hạt

32 proton · 38 neutron · 32 electron

Bộ tính áp dụng e = Z − q. Mô hình 3D phía trên minh họa nguyên tử trung hòa.

Hoá trị, số oxi hoá và ion

Ba khái niệm này có cách dùng khác nhau. Các ví dụ dưới đây gắn với từng hợp chất, không phải danh sách đầy đủ cho mọi điều kiện.

Hoá trị trong ví dụ

IV trong GeO₂

Số oxi hoá

Trong đơn chất: 0.

+4 trong GeO₂

Ion đơn nguyên tử

Chưa chọn được ví dụ ion đơn nguyên tử phù hợp trong bảng tra này.

Cấu tạo nguyên tử

Nguyên tử Germanium trung hoà có 32 proton và 32 electron. Cấu hình tham khảo: [Ar] 3d¹⁰ 4s² 4p². Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 4.

32Proton
32Electron · nguyên tử trung hoà
4Lớp electron có electron
CẤU HÌNH ELECTRON[Ar] 3d¹⁰ 4s² 4p²
K2electron
L8electron
M18electron
N4electron

Tính chất vật lý

Germanium là chất rắn màu xám trắng, giòn, có ánh kim nhẹ và có tính bán dẫn. Nó dẫn điện kém hơn kim loại nhưng tốt hơn nhiều phi kim thông thường trong những điều kiện nhất định. Tính chất này làm Germanium có vai trò đặc biệt trong vật liệu điện tử.

Tính chất hoá học

Germanium tạo các hợp chất với oxygen và halogen, trong đó GeO₂ là một ví dụ quan trọng. Nhiều liên kết có tính cộng hoá trị. Phân loại á kim không phải một thang định lượng để kết luận Germanium “á kim hơn” Silicon trong mọi tính chất.

Ứng dụng

Germanium được dùng trong vật liệu bán dẫn, sợi quang, thấu kính hồng ngoại, detector và một số hợp kim. Dù Silicon phổ biến hơn trong chip điện tử, Germanium vẫn quan trọng trong các thiết bị quang học và điện tử chuyên dụng.

Nguyên tử khối và đồng vị

Nguyên tử khối chuẩn: 72.630(8). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 32.

Phân bố trong tự nhiên

Germanium có trong khoáng như germanite và argyrodite, đồng thời có thể đi cùng nguồn quặng kẽm. Một số nguồn than cũng chứa germanium có thể thu hồi. Dạng quặng và sản phẩm tinh chế phục vụ điện tử không có cùng tính chất.

Lịch sử phát hiện

Clemens Winkler nhận diện germanium năm 1886 khi phân tích argyrodite. Nguyên tố này góp phần kiểm chứng dự đoán về nguyên tố còn thiếu dưới silicon trong bảng tuần hoàn.

Lưu ý an toàn

FDA cảnh báo tổn thương thận liên quan đến sử dụng kéo dài sản phẩm bổ sung chứa germanium. Không suy lợi ích sức khoẻ từ ứng dụng điện tử hoặc quảng cáo sản phẩm. Việc dùng vật liệu bán dẫn và sử dụng đường uống là các tình huống hoàn toàn khác nhau.

Hợp chất và phản ứng minh họa

GeO₂

Germanium dioxide

Đọc thêm: Danh pháp hợp chất và phân loại phản ứng — OpenStax Chemistry 2e.

Bảng dữ liệu nguyên tố

Định danh và tính chất cơ bản
Tên quốc tếGermanium
Tên tiếng ViệtGecmani
Ký hiệuGe
Số hiệu nguyên tử32
Nguyên tử khối chuẩn72.630(8)
Nhóm14
Chu kỳ4
Khốip
Cấu hình electron tham khảo[Ar] 3d¹⁰ 4s² 4p²
Trạng thái ở 20 °CChất rắn
Nhiệt độ nóng chảy938.25 °C
Nhiệt độ sôi2833 °C
Dữ liệu nguyên tử nâng cao
Năng lượng ion hoá của nguyên tử trung hòa ở trạng thái cơ bản
Năng lượng ion hoá thứ nhất (eV)7.899435 ± 0.000012

Giá trị theo đánh giá dữ liệu NIST; xem ký hiệu và độ không đảm bảo trong nguồn. NIST Atomic Spectra Database.

Tính chất tham khảo theo bảng tổng hợp Mendeleev
Độ âm điện (Pauling)2.01
Khối lượng riêng (g/cm³)5.3234
Bán kính cộng hoá trị — Cordero (pm)120
Bán kính van der Waals (pm)211
Nhiệt dung mol (J/mol/K)23.222
Độ dẫn nhiệt (W/m/K)60.2
Enthalpy nóng chảy (kJ/mol)36.8

Đây là số liệu tổng hợp, không đồng nghĩa mọi giá trị đều đã được đo trực tiếp. Bán kính phụ thuộc cách định nghĩa. Khối lượng riêng của chất rắn/lỏng tham khảo gần nhiệt độ phòng; khí theo mô hình khí lý tưởng ở 25 °C và 101325 Pa. Nhiệt dung và độ dẫn nhiệt tham khảo ở 298.15 K; nhiệt dung theo mol chất tham chiếu, không mặc định theo mol nguyên tử. Cần kiểm tra pha, áp suất và chất tham chiếu trước khi tính toán chuyên sâu.

Nguồn và tài liệu gốc: Mendeleev — dữ liệu và trích dẫn. Điều kiện và tài liệu riêng của một số giá trị dẫn nhiệt, nóng chảy chưa được xác định đầy đủ.

Số electron lớp ngoài cùng được suy từ cấu hình tham khảo; hoá trị trong hợp chất cần xét riêng.

Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.

Tham khảo thêm

Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.