Germanium
Tên tiếng Việt: Gecmani · Ge
Germanium (gecmani) là á kim có ký hiệu Ge, số hiệu nguyên tử 32. Đây là nguyên tố có tính chất bán dẫn, nằm gần Silicon trong bảng tuần hoàn và từng có vai trò lớn trong lịch sử phát triển linh kiện điện tử.
Tra cứu đồng vị
Số neutron bằng số khối A trừ số hiệu nguyên tử Z. Khối lượng của một đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn của nguyên tố.
| Đồng vị | Neutron | Khối lượng (u) | Tỉ phần nguyên tử (0–1) |
|---|---|---|---|
| Ge-70 | 38 | 69.92424875(90) | 0.2052(19) |
| Ge-72 | 40 | 71.922075826(81) | 0.2745(15) |
| Ge-73 | 41 | 72.923458956(61) | 0.0776(8) |
| Ge-74 | 42 | 73.921177761(13) | 0.3652(12) |
| Ge-76 | 44 | 75.921402726(19) | 0.0775(12) |
Nguồn: CIAAW 2024 (tỉ phần), NIST (khối lượng). Tỉ phần 0.01 tương ứng 1%. Số trong ngoặc thể hiện độ không đảm bảo ở các chữ số cuối; khoảng giá trị phản ánh biến thiên tự nhiên.
Tính số hạt
32 proton · 38 neutron · 32 electron
Bộ tính áp dụng e = Z − q. Mô hình 3D phía trên minh họa nguyên tử trung hòa.
Hoá trị, số oxi hoá và ion
Ba khái niệm này có cách dùng khác nhau. Các ví dụ dưới đây gắn với từng hợp chất, không phải danh sách đầy đủ cho mọi điều kiện.
Hoá trị trong ví dụ
IV trong GeO₂
Số oxi hoá
Trong đơn chất: 0.
+4 trong GeO₂
Ion đơn nguyên tử
Chưa chọn được ví dụ ion đơn nguyên tử phù hợp trong bảng tra này.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử Germanium trung hoà có 32 proton và 32 electron. Cấu hình tham khảo: [Ar] 3d¹⁰ 4s² 4p². Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 4.
[Ar] 3d¹⁰ 4s² 4p²Tính chất vật lý
Germanium là chất rắn màu xám trắng, giòn, có ánh kim nhẹ và có tính bán dẫn. Nó dẫn điện kém hơn kim loại nhưng tốt hơn nhiều phi kim thông thường trong những điều kiện nhất định. Tính chất này làm Germanium có vai trò đặc biệt trong vật liệu điện tử.
Tính chất hoá học
Germanium tạo các hợp chất với oxygen và halogen, trong đó GeO₂ là một ví dụ quan trọng. Nhiều liên kết có tính cộng hoá trị. Phân loại á kim không phải một thang định lượng để kết luận Germanium “á kim hơn” Silicon trong mọi tính chất.
Ứng dụng
Germanium được dùng trong vật liệu bán dẫn, sợi quang, thấu kính hồng ngoại, detector và một số hợp kim. Dù Silicon phổ biến hơn trong chip điện tử, Germanium vẫn quan trọng trong các thiết bị quang học và điện tử chuyên dụng.
Nguyên tử khối và đồng vị
Nguyên tử khối chuẩn: 72.630(8). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 32.
Phân bố trong tự nhiên
Germanium có trong khoáng như germanite và argyrodite, đồng thời có thể đi cùng nguồn quặng kẽm. Một số nguồn than cũng chứa germanium có thể thu hồi. Dạng quặng và sản phẩm tinh chế phục vụ điện tử không có cùng tính chất.
Lịch sử phát hiện
Clemens Winkler nhận diện germanium năm 1886 khi phân tích argyrodite. Nguyên tố này góp phần kiểm chứng dự đoán về nguyên tố còn thiếu dưới silicon trong bảng tuần hoàn.
Lưu ý an toàn
FDA cảnh báo tổn thương thận liên quan đến sử dụng kéo dài sản phẩm bổ sung chứa germanium. Không suy lợi ích sức khoẻ từ ứng dụng điện tử hoặc quảng cáo sản phẩm. Việc dùng vật liệu bán dẫn và sử dụng đường uống là các tình huống hoàn toàn khác nhau.
Hợp chất và phản ứng minh họa
Germanium dioxide
Đọc thêm: Danh pháp hợp chất và phân loại phản ứng — OpenStax Chemistry 2e.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Germanium |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Gecmani |
| Ký hiệu | Ge |
| Số hiệu nguyên tử | 32 |
| Nguyên tử khối chuẩn | 72.630(8) |
| Nhóm | 14 |
| Chu kỳ | 4 |
| Khối | p |
| Cấu hình electron tham khảo | [Ar] 3d¹⁰ 4s² 4p² |
| Trạng thái ở 20 °C | Chất rắn |
| Nhiệt độ nóng chảy | 938.25 °C |
| Nhiệt độ sôi | 2833 °C |
Dữ liệu nguyên tử nâng cao
| Năng lượng ion hoá thứ nhất (eV) | 7.899435 ± 0.000012 |
|---|
Giá trị theo đánh giá dữ liệu NIST; xem ký hiệu và độ không đảm bảo trong nguồn. NIST Atomic Spectra Database.
| Độ âm điện (Pauling) | 2.01 |
|---|---|
| Khối lượng riêng (g/cm³) | 5.3234 |
| Bán kính cộng hoá trị — Cordero (pm) | 120 |
| Bán kính van der Waals (pm) | 211 |
| Nhiệt dung mol (J/mol/K) | 23.222 |
| Độ dẫn nhiệt (W/m/K) | 60.2 |
| Enthalpy nóng chảy (kJ/mol) | 36.8 |
Đây là số liệu tổng hợp, không đồng nghĩa mọi giá trị đều đã được đo trực tiếp. Bán kính phụ thuộc cách định nghĩa. Khối lượng riêng của chất rắn/lỏng tham khảo gần nhiệt độ phòng; khí theo mô hình khí lý tưởng ở 25 °C và 101325 Pa. Nhiệt dung và độ dẫn nhiệt tham khảo ở 298.15 K; nhiệt dung theo mol chất tham chiếu, không mặc định theo mol nguyên tử. Cần kiểm tra pha, áp suất và chất tham chiếu trước khi tính toán chuyên sâu.
Nguồn và tài liệu gốc: Mendeleev — dữ liệu và trích dẫn. Điều kiện và tài liệu riêng của một số giá trị dẫn nhiệt, nóng chảy chưa được xác định đầy đủ.
Số electron lớp ngoài cùng được suy từ cấu hình tham khảo; hoá trị trong hợp chất cần xét riêng.
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.