Iridium
Tên tiếng Việt: Iridi · Ir
Iridium (iridi) là kim loại chuyển tiếp có ký hiệu Ir và số hiệu nguyên tử 77. Đây là kim loại rất bền, chống ăn mòn tốt và thuộc nhóm kim loại quý. Iridium được biết đến trong vật liệu chịu nhiệt, điện cực, hợp kim đặc biệt và một số ứng dụng khoa học.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử Iridium trung hoà có 77 proton và 77 electron. Cấu hình tham khảo: [Xe] 4f¹⁴ 5d⁷ 6s². Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 32, 15, 2.
[Xe] 4f¹⁴ 5d⁷ 6s²Tính chất vật lý
Iridium là kim loại rắn, màu trắng bạc, rất cứng, giòn và có khả năng chống ăn mòn xuất sắc. Iridium cũng có nhiệt độ nóng chảy cao và độ bền trong môi trường khắc nghiệt. Những tính chất vật lý này khiến Iridium phù hợp với vật liệu cần độ bền đặc biệt.
Tính chất hoá học
Iridium rất bền về mặt hoá học, khó bị ăn mòn trong nhiều môi trường thông thường. Tuy nhiên, trong điều kiện đặc biệt, Iridium vẫn có thể tạo hợp chất với halogen, oxygen hoặc phối tử tạo phức. Khi học Iridium, cần xem tính bền và chống ăn mòn là đặc điểm trung tâm.
Ứng dụng
Iridium có ứng dụng trong một số điện cực, vật liệu chịu nhiệt và hợp kim chuyên dụng. Ir-192 được dùng như nguồn bức xạ trong các thiết bị có kiểm soát; ứng dụng đồng vị này khác ứng dụng cơ học của kim loại. Không khẳng định mọi sản phẩm có iridium đều phát bức xạ theo cùng mức.
Nguyên tử khối và đồng vị
Nguyên tử khối chuẩn: 192.217(2). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 77.
Phân bố trong tự nhiên
Iridium có thể gặp cùng kim loại nhóm platinum trong các nguồn khoáng và được thu hồi như sản phẩm phụ. Một số lớp địa chất giàu iridium có ý nghĩa nghiên cứu, không phải bằng chứng mọi lớp đất giàu iridium đều là mỏ khai thác.
Lịch sử phát hiện
Tennant phát hiện iridium năm 1803 trong nghiên cứu cùng dẫn đến nhận diện osmium. Màu sắc hợp chất góp phần hình thành tên gọi nguyên tố; kim loại và các hợp chất đó có tính chất khác nhau.
Lưu ý an toàn
Iridium kim loại, bột, hợp chất và các nguồn đồng vị không có cùng điều kiện phơi nhiễm. Nếu sử dụng nguồn phóng xạ như Ir-192, cần kiểm soát bức xạ chuyên biệt; không tự tháo thiết bị công nghiệp để thu hồi vật liệu.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Iridium |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Iridi |
| Ký hiệu | Ir |
| Số hiệu nguyên tử | 77 |
| Nguyên tử khối chuẩn | 192.217(2) |
| Nhóm | 9 |
| Chu kỳ | 6 |
| Khối | d |
| Cấu hình electron tham khảo | [Xe] 4f¹⁴ 5d⁷ 6s² |
| Trạng thái ở 20 °C | Chất rắn |
| Nhiệt độ nóng chảy | 2446 °C |
| Nhiệt độ sôi | 4428 °C |
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.