Bỏ qua điều hướng
Kim loại chuyển tiếpNGUYÊN TỐ 078

Platinum

Tên tiếng Việt: Platin · Pt

Platinum (platin) là kim loại quý có ký hiệu Pt và số hiệu nguyên tử 78. Đây là nguyên tố rất bền, có giá trị cao, được dùng trong trang sức, xúc tác, thiết bị y tế và công nghiệp hoá chất. Platinum là một trong những kim loại chuyển tiếp nổi bật nhất về khả năng xúc tác và chống ăn mòn.

Chất rắnNhóm 10Chu kỳ 6
Hoá trị trong ví dụChưa có ví dụXem hợp chất cụ thể bên dưới
Số oxi hoá trong ví dụChưa có ví dụTrong đơn chất: 0
Ion đơn nguyên tửChưa có ví dụĐiện tích khác với hoá trị
Nguyên tử khối chuẩn195.084(9)Nguyên tử khối chuẩn

Tra cứu đồng vị

Số neutron bằng số khối A trừ số hiệu nguyên tử Z. Khối lượng của một đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn của nguyên tố.

Thành phần đồng vị đại diện trong vật liệu tự nhiên trên Trái Đất
Đồng vịNeutronKhối lượng (u)Tỉ phần nguyên tử (0–1)
Pt-190112189.9599297(63)0.000 12(2)
Pt-192114191.9610387(32)0.007 82(24)
Pt-194116193.9626809(10)0.328 64(410)
Pt-195117194.9647917(10)0.337 75(240)
Pt-196118195.96495209(99)0.252 11(340)
Pt-198120197.9678949(23)0.073 56(130)

Nguồn: CIAAW 2024 (tỉ phần), NIST (khối lượng). Tỉ phần 0.01 tương ứng 1%. Số trong ngoặc thể hiện độ không đảm bảo ở các chữ số cuối; khoảng giá trị phản ánh biến thiên tự nhiên.

Tính số hạt

78 proton · 112 neutron · 78 electron

Bộ tính áp dụng e = Z − q. Mô hình 3D phía trên minh họa nguyên tử trung hòa.

Hoá trị, số oxi hoá và ion

Ba khái niệm này có cách dùng khác nhau. Các ví dụ dưới đây gắn với từng hợp chất, không phải danh sách đầy đủ cho mọi điều kiện.

Hoá trị trong ví dụ

Chưa có ví dụ hoá trị trong bảng tra này.

Số oxi hoá

Trong đơn chất: 0.

Ion đơn nguyên tử

Chưa chọn được ví dụ ion đơn nguyên tử phù hợp trong bảng tra này.

Cấu tạo nguyên tử

Nguyên tử Platinum trung hoà có 78 proton và 78 electron. Cấu hình tham khảo: [Xe] 4f¹⁴ 5d⁹ 6s¹. Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 32, 17, 1.

78Proton
78Electron · nguyên tử trung hoà
6Lớp electron có electron
CẤU HÌNH ELECTRON[Xe] 4f¹⁴ 5d⁹ 6s¹
K2electron
L8electron
M18electron
N32electron
O17electron
P1electron

Tính chất vật lý

Platinum là kim loại rắn, màu trắng bạc, có ánh kim, dẻo, dễ gia công và có khối lượng riêng lớn. Platinum có độ bền cao, chịu ăn mòn tốt và không dễ bị oxi hoá trong điều kiện thường. Những đặc điểm này làm Platinum phù hợp với trang sức cao cấp và thiết bị cần độ ổn định.

Tính chất hoá học

Platinum có hoạt tính hoá học thấp trong điều kiện thường nhưng lại có vai trò xúc tác rất quan trọng. Platinum có thể hấp phụ các chất phản ứng trên bề mặt, giúp tăng tốc nhiều phản ứng hoá học. Trong công nghiệp, Platinum được dùng trong bộ xúc tác khí thải ô tô, tổng hợp hoá chất và pin nhiên liệu. Khi học Platinum, cần phân biệt tính bền hoá học với vai trò xúc tác bề mặt.

Ứng dụng

Platinum được dùng trong trang sức, điện cực và nhiều hệ xúc tác. Một số thuốc như cisplatin chứa phức chất platinum có cấu trúc riêng; không phải platinum kim loại để điều trị. Tác dụng, chỉ định và nguy cơ của thuốc thuộc thực hành chuyên khoa.

Nguyên tử khối và đồng vị

Nguyên tử khối chuẩn: 195.084(9). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 78.

Phân bố trong tự nhiên

Platinum có thể có ở dạng tự sinh và trong khoáng như cooperite. Chế biến nguồn quặng nhóm platinum có thể đồng thời thu hồi nhiều kim loại; sản phẩm tinh chế và chất xúc tác hoàn chỉnh không đồng nhất với quặng.

Lịch sử phát hiện

Platinum đã được sử dụng trong đồ vật cổ ở nhiều khu vực trước khi được nghiên cứu có hệ thống tại châu Âu. Không nên rút lịch sử nhận biết vật liệu thành một khẳng định một người duy nhất đã phát hiện mọi dạng platinum.

Lưu ý an toàn

Ứng dụng trang sức không chứng minh mọi muối platinum an toàn. Thuốc chứa platinum như cisplatin là hợp chất có chỉ định và độc tính cần quản lý y tế, không phải kim loại platinum để tự sử dụng.

Hợp chất và phản ứng minh họa

Chưa có ví dụ hợp chất được chọn cho nguyên tố này.

Đọc thêm: Danh pháp hợp chất và phân loại phản ứng — OpenStax Chemistry 2e.

Bảng dữ liệu nguyên tố

Định danh và tính chất cơ bản
Tên quốc tếPlatinum
Tên tiếng ViệtPlatin
Ký hiệuPt
Số hiệu nguyên tử78
Nguyên tử khối chuẩn195.084(9)
Nhóm10
Chu kỳ6
Khốid
Cấu hình electron tham khảo[Xe] 4f¹⁴ 5d⁹ 6s¹
Trạng thái ở 20 °CChất rắn
Nhiệt độ nóng chảy1768.2 °C
Nhiệt độ sôi3825 °C
Dữ liệu nguyên tử nâng cao
Năng lượng ion hoá của nguyên tử trung hòa ở trạng thái cơ bản
Năng lượng ion hoá thứ nhất (eV)8.95883 ± 0.00010

Giá trị theo đánh giá dữ liệu NIST; xem ký hiệu và độ không đảm bảo trong nguồn. NIST Atomic Spectra Database.

Tính chất tham khảo theo bảng tổng hợp Mendeleev
Độ âm điện (Pauling)2.2
Khối lượng riêng (g/cm³)21.5
Bán kính cộng hoá trị — Cordero (pm)136
Bán kính van der Waals (pm)213
Nhiệt dung mol (J/mol/K)25.86
Độ dẫn nhiệt (W/m/K)71.6
Enthalpy nóng chảy (kJ/mol)21.76

Đây là số liệu tổng hợp, không đồng nghĩa mọi giá trị đều đã được đo trực tiếp. Bán kính phụ thuộc cách định nghĩa. Khối lượng riêng của chất rắn/lỏng tham khảo gần nhiệt độ phòng; khí theo mô hình khí lý tưởng ở 25 °C và 101325 Pa. Nhiệt dung và độ dẫn nhiệt tham khảo ở 298.15 K; nhiệt dung theo mol chất tham chiếu, không mặc định theo mol nguyên tử. Cần kiểm tra pha, áp suất và chất tham chiếu trước khi tính toán chuyên sâu.

Nguồn và tài liệu gốc: Mendeleev — dữ liệu và trích dẫn. Điều kiện và tài liệu riêng của một số giá trị dẫn nhiệt, nóng chảy chưa được xác định đầy đủ.

Electron lớp ngoài cùng không đủ để mô tả electron hoá trị; cần xét các phân lớp và chất cụ thể.

Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.

Tham khảo thêm

Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.