Bảng quy đổi mol, gam, lít và số hạt giúp chọn đúng phép tính theo dữ kiện. Mol là mắt xích trung tâm: từ gam dùng khối lượng mol M; từ số hạt dùng NA; từ lít khí dùng thể tích mol Vm tại nhiệt độ, áp suất đã nêu. Không nhầm lít khí với lít dung dịch.
Sơ đồ quy đổi lấy mol làm trung tâm
| Từ | Sang mol | Từ mol sang |
|---|---|---|
| Khối lượng chất m (g) | n = m/M | m = nM (g) |
| Số thực thể N | n = N/NA | N = nNA |
| Thể tích khí V (L) | n = V/Vm | V = nVm ở cùng T,p |
| Dung dịch CM, Vdd | n = CMVdd | Vdd = n/CM (L) |
Mỗi mũi tên chỉ hợp lệ khi đơn vị nhất quán. Sơ đồ chữ dễ nhớ: gam ⇄ mol ⇄ số hạt và lít khí (T,p) ⇄ mol; lít dung dịch cần thêm CM. Xem các công thức tính số mol để biết cách chọn đường chuyển đổi trong bài nhiều bước.
Bảng gam ↔ mol qua M
| Dữ kiện | Đổi sang n | Kiểm ngược |
|---|---|---|
| 9 g H2O, M = 18 g/mol | n = 9/18 = 0,50 mol | 0,50 × 18 = 9 g |
| 5,6 g Fe, M = 56 g/mol | n = 5,6/56 = 0,10 mol | 0,10 × 56 = 5,6 g |
| 0,10 mol CO2 | m = 0,10 × 44 = 4,4 g | 4,4/44 = 0,10 mol |
Khối lượng mol và khối lượng nguyên tử tương đối có thể gần bằng về trị số nhưng M phải có đơn vị g/mol; nếu dùng m bằng kg cần đổi M sang kg/mol trước khi tính.
Bảng số hạt ↔ mol qua NA
| Từ | Công thức | Ví dụ |
|---|---|---|
| Mol sang phân tử/ion/nguyên tử | N = nNA | 0,50 mol H2O ≈ 3,011 × 1023 phân tử |
| Số hạt sang mol | n = N/NA | 6,022 × 1023 phân tử ≈ 1 mol |
Ở bài tập nhanh, NA ≈ 6,022 × 1023 mol−1. Giá trị SI chính xác là 6,02214076 × 1023 mol−1. Khi tính tổng nguyên tử của phân tử, cần nhân tiếp với số nguyên tử tương ứng trong mỗi phân tử.
Bảng lít khí ↔ mol theo T,p
| Điều kiện khí lý tưởng | Vm xấp xỉ | Ví dụ 0,20 mol khí |
|---|---|---|
| 0°C; 1 atm | 22,414 L/mol | 4,483 L |
| 0°C; 1 bar | 22,711 L/mol | 4,542 L |
| 25°C; 1 bar | 24,790 L/mol | 4,958 L |
Các giá trị lấy từ Vm = RT/p theo mô hình khí lý tưởng, nên dùng gần đúng; khí thực có sai lệch tùy điều kiện. Không ghi “ở đktc” mà không nêu cụ thể T và p.
Quy đổi nhiều bước và số nguyên tử trong phân tử
Ví dụ CO2: cho 22,0 g CO2, M = 44 g/mol. Bước 1: n = 22/44 = 0,50 mol CO2. Bước 2: số phân tử CO2 ≈ 0,50 × 6,022 × 1023 = 3,011 × 1023. Bước 3: mỗi phân tử có 2 O nên số nguyên tử O ≈ 6,022 × 1023, tức 1 mol nguyên tử O.
Kiểm ngược n = Nphân tử/NA ≈ 0,50 mol; m = 0,50 × 44 = 22 g. Ví dụ cho thấy có thể đổi gam sang số hạt qua mol mà không cần biết thể tích khí.
Lỗi nhầm lít khí với lít dung dịch
Lít khí là thể tích khí chịu ảnh hưởng của T và p; đổi sang mol cần Vm cùng điều kiện. Lít dung dịch là thể tích của cả dung dịch; đổi sang mol chất tan cần CM và dùng n = CMVdd.
Ví dụ 0,20 L dung dịch NaOH 0,50 mol/L có n(NaOH) = 0,10 mol. Không thể dùng 0,20/24,79 để tính NaOH trong dung dịch. Bài nồng độ mol trình bày đầy đủ ý nghĩa của CM và thể tích dung dịch.



