Dysprosium
Tên tiếng Việt: Dysprosi · Dy
Dysprosium (dysprosi) là nguyên tố lanthanide có ký hiệu Dy và số hiệu nguyên tử 66. Nguyên tố này có giá trị lớn trong nam châm hiệu suất cao và vật liệu từ.
Tra cứu đồng vị
Số neutron bằng số khối A trừ số hiệu nguyên tử Z. Khối lượng của một đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn của nguyên tố.
| Đồng vị | Neutron | Khối lượng (u) | Tỉ phần nguyên tử (0–1) |
|---|---|---|---|
| Dy-156 | 90 | 155.9242847(17) | 0.000 56(3) |
| Dy-158 | 92 | 157.9244159(31) | 0.000 95(3) |
| Dy-160 | 94 | 159.9252046(20) | 0.023 29(18) |
| Dy-161 | 95 | 160.9269405(20) | 0.188 89(42) |
| Dy-162 | 96 | 161.9268056(20) | 0.254 75(36) |
| Dy-163 | 97 | 162.9287383(20) | 0.248 96(42) |
| Dy-164 | 98 | 163.9291819(20) | 0.282 60(54) |
Nguồn: CIAAW 2024 (tỉ phần), NIST (khối lượng). Tỉ phần 0.01 tương ứng 1%. Số trong ngoặc thể hiện độ không đảm bảo ở các chữ số cuối; khoảng giá trị phản ánh biến thiên tự nhiên.
Tính số hạt
66 proton · 90 neutron · 66 electron
Bộ tính áp dụng e = Z − q. Mô hình 3D phía trên minh họa nguyên tử trung hòa.
Hoá trị, số oxi hoá và ion
Ba khái niệm này có cách dùng khác nhau. Các ví dụ dưới đây gắn với từng hợp chất, không phải danh sách đầy đủ cho mọi điều kiện.
Hoá trị trong ví dụ
Chưa có ví dụ hoá trị trong bảng tra này.
Số oxi hoá
Trong đơn chất: 0.
Ion đơn nguyên tử
Chưa chọn được ví dụ ion đơn nguyên tử phù hợp trong bảng tra này.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử Dysprosium trung hoà có 66 proton và 66 electron. Cấu hình tham khảo: [Xe] 4f¹⁰ 6s². Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 28, 8, 2.
[Xe] 4f¹⁰ 6s²Tính chất vật lý
Dysprosium là kim loại rắn, màu bạc, tương đối mềm và có tính từ đáng chú ý. Nó có thể giúp cải thiện độ ổn định nhiệt của nam châm mạnh.
Tính chất hoá học
Dysprosium có tính kim loại, tạo ion Dy³⁺ và phản ứng với oxygen, acid, halogen. Tính chất từ của hợp chất Dysprosium làm nguyên tố này quan trọng trong vật liệu.
Ứng dụng
Dysprosium được bổ sung trong một số hệ nam châm đất hiếm để điều chỉnh khả năng làm việc, nhất là khi cần chịu nhiệt. Thành phần tối ưu phụ thuộc thiết kế và công nghệ; không phải mọi động cơ điện, xe điện hay turbine gió đều có nam châm chứa dysprosium.
Nguyên tử khối và đồng vị
Nguyên tử khối chuẩn: 162.500(1). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 66.
Phân bố trong tự nhiên
Dysprosium đi cùng các lanthanide khác trong nhiều khoáng, bao gồm xenotime và một số nguồn monazite. Tách và tinh chế quyết định khả năng sử dụng trong nam châm hoặc vật liệu chuyên dụng.
Lịch sử phát hiện
Lecoq de Boisbaudran nhận diện dysprosium năm 1886 từ nghiên cứu các phần đất hiếm. Các phương pháp tách về sau giúp thu được mẫu tinh khiết hơn và nghiên cứu tính chất đáng tin cậy hơn.
Lưu ý an toàn
Nam châm chứa dysprosium có nguy cơ cơ học của toàn vật liệu; bụi và hoá chất chế tạo cần kiểm soát riêng. Không suy tính an toàn của hợp kim thành phẩm cho kim loại hoặc muối của nguyên tố.
Hợp chất và phản ứng minh họa
Chưa có ví dụ hợp chất được chọn cho nguyên tố này.
Đọc thêm: Danh pháp hợp chất và phân loại phản ứng — OpenStax Chemistry 2e.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Dysprosium |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Dysprosi |
| Ký hiệu | Dy |
| Số hiệu nguyên tử | 66 |
| Nguyên tử khối chuẩn | 162.500(1) |
| Nhóm | Trình bày theo họ nguyên tố |
| Chu kỳ | 6 |
| Khối | f |
| Cấu hình electron tham khảo | [Xe] 4f¹⁰ 6s² |
| Trạng thái ở 20 °C | Chất rắn |
| Nhiệt độ nóng chảy | 1412 °C |
| Nhiệt độ sôi | 2567 °C |
Dữ liệu nguyên tử nâng cao
| Năng lượng ion hoá thứ nhất (eV) | 5.939061 ± 0.000006 |
|---|
Giá trị theo đánh giá dữ liệu NIST; xem ký hiệu và độ không đảm bảo trong nguồn. NIST Atomic Spectra Database.
| Độ âm điện (Pauling) | 1.22 |
|---|---|
| Khối lượng riêng (g/cm³) | 8.55 |
| Bán kính cộng hoá trị — Cordero (pm) | 192 |
| Bán kính van der Waals (pm) | 231 |
| Nhiệt dung mol (J/mol/K) | 28.16 |
| Độ dẫn nhiệt (W/m/K) | 10.7 |
| Enthalpy nóng chảy (kJ/mol) | Chưa có dữ liệu |
Đây là số liệu tổng hợp, không đồng nghĩa mọi giá trị đều đã được đo trực tiếp. Bán kính phụ thuộc cách định nghĩa. Khối lượng riêng của chất rắn/lỏng tham khảo gần nhiệt độ phòng; khí theo mô hình khí lý tưởng ở 25 °C và 101325 Pa. Nhiệt dung và độ dẫn nhiệt tham khảo ở 298.15 K; nhiệt dung theo mol chất tham chiếu, không mặc định theo mol nguyên tử. Cần kiểm tra pha, áp suất và chất tham chiếu trước khi tính toán chuyên sâu.
Nguồn và tài liệu gốc: Mendeleev — dữ liệu và trích dẫn. Điều kiện và tài liệu riêng của một số giá trị dẫn nhiệt, nóng chảy chưa được xác định đầy đủ.
Electron lớp ngoài cùng không đủ để mô tả electron hoá trị; cần xét các phân lớp và chất cụ thể.
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.