Bỏ qua điều hướng
LanthanideNGUYÊN TỐ 066

Dysprosium

Tên tiếng Việt: Dysprosi · Dy

Dysprosium (dysprosi) là nguyên tố lanthanide có ký hiệu Dy và số hiệu nguyên tử 66. Nguyên tố này có giá trị lớn trong nam châm hiệu suất cao và vật liệu từ.

Chất rắnNhóm —Chu kỳ 6
Hoá trị trong ví dụChưa có ví dụXem hợp chất cụ thể bên dưới
Số oxi hoá trong ví dụChưa có ví dụTrong đơn chất: 0
Ion đơn nguyên tửChưa có ví dụĐiện tích khác với hoá trị
Nguyên tử khối chuẩn162.500(1)Nguyên tử khối chuẩn

Tra cứu đồng vị

Số neutron bằng số khối A trừ số hiệu nguyên tử Z. Khối lượng của một đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn của nguyên tố.

Thành phần đồng vị đại diện trong vật liệu tự nhiên trên Trái Đất
Đồng vịNeutronKhối lượng (u)Tỉ phần nguyên tử (0–1)
Dy-15690155.9242847(17)0.000 56(3)
Dy-15892157.9244159(31)0.000 95(3)
Dy-16094159.9252046(20)0.023 29(18)
Dy-16195160.9269405(20)0.188 89(42)
Dy-16296161.9268056(20)0.254 75(36)
Dy-16397162.9287383(20)0.248 96(42)
Dy-16498163.9291819(20)0.282 60(54)

Nguồn: CIAAW 2024 (tỉ phần), NIST (khối lượng). Tỉ phần 0.01 tương ứng 1%. Số trong ngoặc thể hiện độ không đảm bảo ở các chữ số cuối; khoảng giá trị phản ánh biến thiên tự nhiên.

Tính số hạt

66 proton · 90 neutron · 66 electron

Bộ tính áp dụng e = Z − q. Mô hình 3D phía trên minh họa nguyên tử trung hòa.

Hoá trị, số oxi hoá và ion

Ba khái niệm này có cách dùng khác nhau. Các ví dụ dưới đây gắn với từng hợp chất, không phải danh sách đầy đủ cho mọi điều kiện.

Hoá trị trong ví dụ

Chưa có ví dụ hoá trị trong bảng tra này.

Số oxi hoá

Trong đơn chất: 0.

Ion đơn nguyên tử

Chưa chọn được ví dụ ion đơn nguyên tử phù hợp trong bảng tra này.

Cấu tạo nguyên tử

Nguyên tử Dysprosium trung hoà có 66 proton và 66 electron. Cấu hình tham khảo: [Xe] 4f¹⁰ 6s². Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 28, 8, 2.

66Proton
66Electron · nguyên tử trung hoà
6Lớp electron có electron
CẤU HÌNH ELECTRON[Xe] 4f¹⁰ 6s²
K2electron
L8electron
M18electron
N28electron
O8electron
P2electron

Tính chất vật lý

Dysprosium là kim loại rắn, màu bạc, tương đối mềm và có tính từ đáng chú ý. Nó có thể giúp cải thiện độ ổn định nhiệt của nam châm mạnh.

Tính chất hoá học

Dysprosium có tính kim loại, tạo ion Dy³⁺ và phản ứng với oxygen, acid, halogen. Tính chất từ của hợp chất Dysprosium làm nguyên tố này quan trọng trong vật liệu.

Ứng dụng

Dysprosium được bổ sung trong một số hệ nam châm đất hiếm để điều chỉnh khả năng làm việc, nhất là khi cần chịu nhiệt. Thành phần tối ưu phụ thuộc thiết kế và công nghệ; không phải mọi động cơ điện, xe điện hay turbine gió đều có nam châm chứa dysprosium.

Nguyên tử khối và đồng vị

Nguyên tử khối chuẩn: 162.500(1). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 66.

Phân bố trong tự nhiên

Dysprosium đi cùng các lanthanide khác trong nhiều khoáng, bao gồm xenotime và một số nguồn monazite. Tách và tinh chế quyết định khả năng sử dụng trong nam châm hoặc vật liệu chuyên dụng.

Lịch sử phát hiện

Lecoq de Boisbaudran nhận diện dysprosium năm 1886 từ nghiên cứu các phần đất hiếm. Các phương pháp tách về sau giúp thu được mẫu tinh khiết hơn và nghiên cứu tính chất đáng tin cậy hơn.

Lưu ý an toàn

Nam châm chứa dysprosium có nguy cơ cơ học của toàn vật liệu; bụi và hoá chất chế tạo cần kiểm soát riêng. Không suy tính an toàn của hợp kim thành phẩm cho kim loại hoặc muối của nguyên tố.

Hợp chất và phản ứng minh họa

Chưa có ví dụ hợp chất được chọn cho nguyên tố này.

Đọc thêm: Danh pháp hợp chất và phân loại phản ứng — OpenStax Chemistry 2e.

Bảng dữ liệu nguyên tố

Định danh và tính chất cơ bản
Tên quốc tếDysprosium
Tên tiếng ViệtDysprosi
Ký hiệuDy
Số hiệu nguyên tử66
Nguyên tử khối chuẩn162.500(1)
NhómTrình bày theo họ nguyên tố
Chu kỳ6
Khốif
Cấu hình electron tham khảo[Xe] 4f¹⁰ 6s²
Trạng thái ở 20 °CChất rắn
Nhiệt độ nóng chảy1412 °C
Nhiệt độ sôi2567 °C
Dữ liệu nguyên tử nâng cao
Năng lượng ion hoá của nguyên tử trung hòa ở trạng thái cơ bản
Năng lượng ion hoá thứ nhất (eV)5.939061 ± 0.000006

Giá trị theo đánh giá dữ liệu NIST; xem ký hiệu và độ không đảm bảo trong nguồn. NIST Atomic Spectra Database.

Tính chất tham khảo theo bảng tổng hợp Mendeleev
Độ âm điện (Pauling)1.22
Khối lượng riêng (g/cm³)8.55
Bán kính cộng hoá trị — Cordero (pm)192
Bán kính van der Waals (pm)231
Nhiệt dung mol (J/mol/K)28.16
Độ dẫn nhiệt (W/m/K)10.7
Enthalpy nóng chảy (kJ/mol)Chưa có dữ liệu

Đây là số liệu tổng hợp, không đồng nghĩa mọi giá trị đều đã được đo trực tiếp. Bán kính phụ thuộc cách định nghĩa. Khối lượng riêng của chất rắn/lỏng tham khảo gần nhiệt độ phòng; khí theo mô hình khí lý tưởng ở 25 °C và 101325 Pa. Nhiệt dung và độ dẫn nhiệt tham khảo ở 298.15 K; nhiệt dung theo mol chất tham chiếu, không mặc định theo mol nguyên tử. Cần kiểm tra pha, áp suất và chất tham chiếu trước khi tính toán chuyên sâu.

Nguồn và tài liệu gốc: Mendeleev — dữ liệu và trích dẫn. Điều kiện và tài liệu riêng của một số giá trị dẫn nhiệt, nóng chảy chưa được xác định đầy đủ.

Electron lớp ngoài cùng không đủ để mô tả electron hoá trị; cần xét các phân lớp và chất cụ thể.

Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.

Tham khảo thêm

Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.