Bỏ qua điều hướng
LanthanideNGUYÊN TỐ 064

Gadolinium

Tên tiếng Việt: Gadolini · Gd

Gadolinium (gadolini) là nguyên tố lanthanide có ký hiệu Gd và số hiệu nguyên tử 64. Nguyên tố này nổi bật nhờ tính chất từ và ứng dụng trong chụp cộng hưởng từ.

Chất rắnNhóm —Chu kỳ 6
Hoá trị trong ví dụChưa có ví dụXem hợp chất cụ thể bên dưới
Số oxi hoá trong ví dụChưa có ví dụTrong đơn chất: 0
Ion đơn nguyên tửChưa có ví dụĐiện tích khác với hoá trị
Nguyên tử khối chuẩn157.249(2)Nguyên tử khối chuẩn

Tra cứu đồng vị

Số neutron bằng số khối A trừ số hiệu nguyên tử Z. Khối lượng của một đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn của nguyên tố.

Thành phần đồng vị đại diện trong vật liệu tự nhiên trên Trái Đất
Đồng vịNeutronKhối lượng (u)Tỉ phần nguyên tử (0–1)
Gd-15288151.9197995(18)0.002 04(2)
Gd-15490153.9208741(17)0.021 87(9)
Gd-15591154.9226305(17)0.148 28(60)
Gd-15692155.9221312(17)0.204 93(22)
Gd-15793156.9239686(17)0.156 57(17)
Gd-15894157.9241123(17)0.248 20(20)
Gd-16096159.9270624(18)0.218 11(28)

Nguồn: CIAAW 2024 (tỉ phần), NIST (khối lượng). Tỉ phần 0.01 tương ứng 1%. Số trong ngoặc thể hiện độ không đảm bảo ở các chữ số cuối; khoảng giá trị phản ánh biến thiên tự nhiên.

Tính số hạt

64 proton · 88 neutron · 64 electron

Bộ tính áp dụng e = Z − q. Mô hình 3D phía trên minh họa nguyên tử trung hòa.

Hoá trị, số oxi hoá và ion

Ba khái niệm này có cách dùng khác nhau. Các ví dụ dưới đây gắn với từng hợp chất, không phải danh sách đầy đủ cho mọi điều kiện.

Hoá trị trong ví dụ

Chưa có ví dụ hoá trị trong bảng tra này.

Số oxi hoá

Trong đơn chất: 0.

Ion đơn nguyên tử

Chưa chọn được ví dụ ion đơn nguyên tử phù hợp trong bảng tra này.

Cấu tạo nguyên tử

Nguyên tử Gadolinium trung hoà có 64 proton và 64 electron. Cấu hình tham khảo: [Xe] 4f⁷ 5d¹ 6s². Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 25, 9, 2.

64Proton
64Electron · nguyên tử trung hoà
6Lớp electron có electron
CẤU HÌNH ELECTRON[Xe] 4f⁷ 5d¹ 6s²
K2electron
L8electron
M18electron
N25electron
O9electron
P2electron

Tính chất vật lý

Gadolinium là kim loại rắn, màu trắng bạc, có tính từ nổi bật. Nó có thể bị oxi hoá trong không khí và phản ứng chậm với nước trong điều kiện thường.

Tính chất hoá học

Gadolinium thường tạo hợp chất ở trạng thái +3. Ion Gd³⁺ có tính chất từ mạnh, được khai thác trong vật liệu từ và phức chất dùng cho chẩn đoán hình ảnh.

Ứng dụng

Các phức chất chứa gadolinium được dùng làm thuốc tương phản trong MRI theo chỉ định và quy trình y tế. Gadolinium cũng có ứng dụng trong vật liệu từ và một số vật liệu hấp thụ neutron. Phải xét hợp chất, đồng vị và thiết kế vật liệu; không dùng một mô tả chung cho mọi dạng gadolinium.

Nguyên tử khối và đồng vị

Nguyên tử khối chuẩn: 157.249(2). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 64.

Phân bố trong tự nhiên

Gadolinium đi cùng những nguyên tố đất hiếm khác trong monazite và bastnaesite. Tách hoá học và kiểm soát độ tinh khiết là bước cần thiết để tạo nguyên liệu cho từng vật liệu hoặc hợp chất.

Lịch sử phát hiện

Marignac nhận diện thành phần chứa gadolinium năm 1880; các nghiên cứu phân tách tiếp theo giúp làm rõ nguyên tố. Nhận diện qua hợp chất không đồng nghĩa ngay lúc đó đã có kim loại hoàn toàn tinh khiết.

Lưu ý an toàn

Chất tương phản MRI chứa gadolinium là các phức chất được thiết kế và quản lý như thuốc, không phải Gd kim loại hoặc ion tự do để tự dùng. Cơ quan quản lý có cảnh báo về lưu giữ gadolinium và nguy cơ theo chế phẩm, bệnh nhân; lựa chọn sử dụng thuộc chuyên môn y tế.

Hợp chất và phản ứng minh họa

Chưa có ví dụ hợp chất được chọn cho nguyên tố này.

Đọc thêm: Danh pháp hợp chất và phân loại phản ứng — OpenStax Chemistry 2e.

Bảng dữ liệu nguyên tố

Định danh và tính chất cơ bản
Tên quốc tếGadolinium
Tên tiếng ViệtGadolini
Ký hiệuGd
Số hiệu nguyên tử64
Nguyên tử khối chuẩn157.249(2)
NhómTrình bày theo họ nguyên tố
Chu kỳ6
Khốif
Cấu hình electron tham khảo[Xe] 4f⁷ 5d¹ 6s²
Trạng thái ở 20 °CChất rắn
Nhiệt độ nóng chảy1313 °C
Nhiệt độ sôi3273 °C
Dữ liệu nguyên tử nâng cao
Năng lượng ion hoá của nguyên tử trung hòa ở trạng thái cơ bản
Năng lượng ion hoá thứ nhất (eV)6.14980 ± 0.00004

Giá trị theo đánh giá dữ liệu NIST; xem ký hiệu và độ không đảm bảo trong nguồn. NIST Atomic Spectra Database.

Tính chất tham khảo theo bảng tổng hợp Mendeleev
Độ âm điện (Pauling)1.2
Khối lượng riêng (g/cm³)7.9
Bán kính cộng hoá trị — Cordero (pm)196
Bán kính van der Waals (pm)234
Nhiệt dung mol (J/mol/K)37.03
Độ dẫn nhiệt (W/m/K)Chưa có dữ liệu
Enthalpy nóng chảy (kJ/mol)Chưa có dữ liệu

Đây là số liệu tổng hợp, không đồng nghĩa mọi giá trị đều đã được đo trực tiếp. Bán kính phụ thuộc cách định nghĩa. Khối lượng riêng của chất rắn/lỏng tham khảo gần nhiệt độ phòng; khí theo mô hình khí lý tưởng ở 25 °C và 101325 Pa. Nhiệt dung và độ dẫn nhiệt tham khảo ở 298.15 K; nhiệt dung theo mol chất tham chiếu, không mặc định theo mol nguyên tử. Cần kiểm tra pha, áp suất và chất tham chiếu trước khi tính toán chuyên sâu.

Nguồn và tài liệu gốc: Mendeleev — dữ liệu và trích dẫn. Điều kiện và tài liệu riêng của một số giá trị dẫn nhiệt, nóng chảy chưa được xác định đầy đủ.

Electron lớp ngoài cùng không đủ để mô tả electron hoá trị; cần xét các phân lớp và chất cụ thể.

Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.

Tham khảo thêm

Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.