Bỏ qua điều hướng

Chất khử là gì?

Minh hoạ Chất khử là gì?

Chất khử là chất làm chất khác bị khử, đồng thời bản thân bị oxi hóa. Theo cách mô tả electron, chất khử nhường electron; khi xét bằng số oxi hóa, nguyên tố trong chất khử có số oxi hóa tăng sau phản ứng. Chất khử có thể là kim loại hoặc một số phân tử, hợp chất không phải kim loại.

Nhường electron và sự tăng số oxi hoá

Xét phản ứng Zn + Cu2+ → Zn2+ + Cu. Zn nhường electron theo bán phản ứng:

Zn → Zn2+ + 2e−.

Zn từ 0 lên +2, nên Zn là chất khử dù chính Zn “bị oxi hóa”. Ion đồng(II) nhận electron và là chất oxi hóa. Cách gọi “chất khử” nói về kết quả đối với đối tác, không phải trạng thái cuối cùng của nó.

Nhận diện chất khử trong ba phương trình

Ví dụ 1 — Kim loại và muối đồng(II)

Zn + CuSO4 → ZnSO4 + Cu.

Zn: 0 → +2 nên Zn là chất khử; Cu2+: +2 → 0 nên là chất oxi hóa tương ứng.

Ví dụ 2 — Magie cháy

2Mg + O2 → 2MgO.

Mg: 0 → +2, là chất khử; O2: 0 → −2, là chất oxi hóa.

Ví dụ 3 — Hydrogen khử copper(II) oxide

CuO + H2 → Cu + H2O (khi gia nhiệt thích hợp).

H trong H2 từ 0 lên +1 nên H2 là chất khử; Cu trong CuO từ +2 về 0, vì vậy CuO là chất oxi hóa. Cả ba phương trình có số nguyên tử các nguyên tố cân bằng.

Chất khử không nhất thiết là kim loại

Kim loại Zn, Mg, Fe thường nhường electron trong các phản ứng phù hợp, nhưng H2, CO và carbon cũng có thể đóng vai chất khử.

Chất khử Ví dụ Nguyên tố có số oxi hóa tăng
H2 CuO + H2 → Cu + H2O H: 0 → +1
CO Fe2O3 + 3CO → 2Fe + 3CO2 (nhiệt độ cao) C: +2 → +4
C C + O2 → CO2 C: 0 → +4

Trong các phản ứng cộng hóa trị, số oxi hóa được suy theo quy ước phân chia electron; không nên hình dung mọi phân tử CO hay C đều phóng ra electron tự do vào môi trường.

Chất vừa oxi hoá vừa khử trong bối cảnh khác nhau

Không thể phân loại mọi hóa chất thành một nhóm cố định trong mọi tình huống. Với H2O2, oxygen có số oxi hóa −1.

H2O2 + 2I− + 2H+ → I2 + 2H2O.

Ở phương trình ion trong acid này, O từ −1 xuống −2 nên peroxide đóng vai chất oxi hóa.

2MnO4− + 5H2O2 + 6H+ → 2Mn2+ + 5O2 + 8H2O.

Ở phương trình ion trong acid thứ hai, O của H2O2 từ −1 lên 0 nên peroxide đóng vai chất khử. Đây là ví dụ lý thuyết để phân biệt vai trò, không phải chỉ dẫn thực hành.

Từ CO khử oxide đến ứng dụng luyện kim

Trong luyện kim, carbon monoxide có thể khử oxide sắt ở nhiệt độ cao:

Fe2O3 + 3CO → 2Fe + 3CO2 (nhiệt độ cao).

Fe trong Fe2O3 từ +3 về 0; C trong CO từ +2 lên +4. Do đó CO là chất khử, còn Fe2O3 là chất oxi hóa trong phương trình đã viết. Đây là một ví dụ ứng dụng phản ứng oxi hóa–khử trong luyện kim, không có nghĩa CO khử được mọi oxide ở mọi nhiệt độ.

CO là khí độc, tuyệt đối không thử tạo hoặc sử dụng CO tại nhà. Khi học bài, nên luyện bằng cách gán số oxi hóa và kiểm phương trình trên giấy.

Tài liệu tham khảo

Hồ sơ chuyên môn

Hồng Anh

Hồng Anh có bằng Cử nhân Sư phạm Hoá học và 5 năm kinh nghiệm giảng dạy Hoá học THPT tại các trung tâm gia sư. Từng theo học chuyên Hoá ở bậc phổ thông, Hồng Anh có nền tảng chuyên môn và kinh nghiệm hỗ trợ học sinh củng cố kiến thức, nhận diện lỗi thường gặp và luyện tập cách giải.

Hồ sơ này giới thiệu nền tảng chuyên môn của Hồng Anh. Thông tin về nguồn nội dung, việc sử dụng AI và phạm vi rà soát bài viết trên BTH được công bố tại trang Chính sách nội dung.

313 bài viết đã xuất bản