Titanium
Tên tiếng Việt: Titan · Ti
Titanium (titan) là kim loại chuyển tiếp có ký hiệu Ti, số hiệu nguyên tử 22. Nguyên tố này nổi bật vì nhẹ hơn nhiều kim loại kỹ thuật khác nhưng vẫn có độ bền cao, khả năng chống ăn mòn tốt và được ứng dụng rộng rãi trong hàng không, y sinh, hợp kim và vật liệu cao cấp.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử Titanium trung hoà có 22 proton và 22 electron. Cấu hình tham khảo: [Ar] 3d² 4s². Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 10, 2.
[Ar] 3d² 4s²Tính chất vật lý
Titanium là kim loại rắn, màu trắng bạc, có khối lượng riêng tương đối thấp so với nhiều kim loại chuyển tiếp nhưng lại có độ bền cơ học cao. Titanium chịu ăn mòn tốt nhờ lớp oxide bền trên bề mặt. Đặc điểm nhẹ, bền và khó bị ăn mòn làm Titanium trở thành vật liệu có giá trị trong các môi trường cần độ bền cao.
Tính chất hoá học
Titanium có khả năng tạo lớp oxide bảo vệ bề mặt nên khá bền trong nhiều môi trường. Khi ở nhiệt độ cao hoặc trong điều kiện phản ứng phù hợp, Titanium có thể phản ứng với oxygen, nitơ, halogen và một số acid mạnh. Oxide TiO₂ là hợp chất rất quan trọng, bền, ít tan và được dùng nhiều trong công nghiệp.
Ứng dụng
Titanium và các hợp kim được dùng trong hàng không, thiết bị chống ăn mòn và một số thiết bị y sinh. Vật liệu y sinh phải đáp ứng yêu cầu riêng về thành phần, bề mặt và chế tạo. TiO₂ là một hợp chất dùng làm sắc tố trắng; tính chất sắc tố không phải tính chất của titanium kim loại.
Nguyên tử khối và đồng vị
Nguyên tử khối chuẩn: 47.867(1). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 22.
Phân bố trong tự nhiên
Titanium có trong các khoáng ilmenite và rutile. Sản xuất titanium kim loại khác với sản xuất sắc tố TiO₂. Việc có titanium trong một khoáng không có nghĩa có thể dùng trực tiếp khoáng đó thay kim loại hoặc vật liệu y sinh.
Lịch sử phát hiện
William Gregor nhận diện thành phần chứa nguyên tố mới năm 1791. Klaproth nghiên cứu và đặt tên titanium năm 1795. Kim loại tinh khiết chỉ được tạo ra về sau; phát hiện nguyên tố và phát triển công nghệ vật liệu là các mốc khác nhau.
Lưu ý an toàn
Titanium khối ở điều kiện thường và bột titanium không có cùng nguy cơ cháy. Bụi, phoi và mảnh nhỏ có thể bắt cháy; quá trình gia công cần kiểm soát thích hợp. Không suy an toàn của một implant hoàn chỉnh cho bột titanium hoặc TiO₂.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Titanium |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Titan |
| Ký hiệu | Ti |
| Số hiệu nguyên tử | 22 |
| Nguyên tử khối chuẩn | 47.867(1) |
| Nhóm | 4 |
| Chu kỳ | 4 |
| Khối | d |
| Cấu hình electron tham khảo | [Ar] 3d² 4s² |
| Trạng thái ở 20 °C | Chất rắn |
| Nhiệt độ nóng chảy | 1670 °C |
| Nhiệt độ sôi | 3287 °C |
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.