Rutherfordium
Tên tiếng Việt: Rutherfordi · Rf
Rutherfordium (rutherfordi) là nguyên tố siêu nặng có ký hiệu Rf và số hiệu nguyên tử 104. Đây là nguyên tố nhân tạo, phóng xạ, mở đầu nhóm nguyên tố transactinide sau Lawrencium. Rutherfordium thường được học như phần mở rộng của bảng tuần hoàn hiện đại.
Tra cứu đồng vị
Số neutron bằng số khối A trừ số hiệu nguyên tử Z. Khối lượng của một đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn của nguyên tố.
Không có thành phần đồng vị tự nhiên đại diện trong bảng CIAAW đang sử dụng. Điều này không có nghĩa nguyên tố không có đồng vị.
Hoá trị, số oxi hoá và ion
Ba khái niệm này có cách dùng khác nhau. Các ví dụ dưới đây gắn với từng hợp chất, không phải danh sách đầy đủ cho mọi điều kiện.
Hoá trị trong ví dụ
Chưa có ví dụ hoá trị trong bảng tra này.
Số oxi hoá
Trong đơn chất: 0.
Ion đơn nguyên tử
Chưa chọn được ví dụ ion đơn nguyên tử phù hợp trong bảng tra này.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử rutherfordium trung hoà có 104 proton và 104 electron. Cấu hình tham khảo: [Rn] 5f¹⁴ 6d² 7s². Phân bố electron theo lớp tương ứng: 2, 8, 18, 32, 32, 10, 2. Cách biểu diễn này không đồng nghĩa toàn bộ cấu trúc electron đã được đo trực tiếp.
[Rn] 5f¹⁴ 6d² 7s²Tính chất vật lý
Rutherfordium được tạo với lượng nguyên tử rất nhỏ; chưa có mẫu vĩ mô để đo đầy đủ màu sắc, độ cứng, khối lượng riêng và nhiệt độ chuyển pha như các kim loại quen thuộc. Những giá trị tính toán cho vật liệu khối là dự đoán lý thuyết. Các phép đo hạt nhân và thời gian sống của từng đồng vị là một loại bằng chứng riêng.
Tính chất hoá học
Hoá học rutherfordium đã được nghiên cứu thực nghiệm ở mức từng nguyên tử, bao gồm các phép tách trong dung dịch. Những nghiên cứu này cho phép so sánh hành vi của nguyên tố 104 với các nguyên tố nhóm 4. Kết quả phụ thuộc môi trường hoá học cụ thể; vị trí cùng nhóm không có nghĩa mọi phản ứng đều giống hafnium.
Ứng dụng
Rutherfordium có vai trò trong nghiên cứu hoá học từng nguyên tử và sự tương đồng trong nhóm 4. Lượng mẫu nhỏ và sự phân rã phóng xạ giới hạn việc khảo sát. Nguyên tố chưa có ứng dụng thương mại hoặc đời sống được xác lập.
Nguyên tử khối và đồng vị
Nguyên tử khối chuẩn: Không có nguyên tử khối chuẩn. Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 104. Các đồng vị được bảng CIAAW dựa trên NUBASE2020 liệt kê: Rf-267.
Phân bố trong tự nhiên
Rutherfordium được tổng hợp trong các thí nghiệm hạt nhân bằng máy gia tốc. Nguyên tố được nghiên cứu ở lượng rất nhỏ, thường thông qua việc nhận diện từng hạt nhân và khảo sát hoá học từng nguyên tử. Chưa có nguồn khoáng tự nhiên được xác nhận để khai thác rutherfordium.
Lịch sử phát hiện
Các nhóm tại Dubna và Berkeley có những đóng góp được đánh giá trong lịch sử phát hiện nguyên tố 104. Sau tranh luận về tên gọi, IUPAC chấp nhận tên rutherfordium trong khuyến nghị năm 1997, vinh danh Ernest Rutherford.
Lưu ý an toàn
Rutherfordium là nguyên tố phóng xạ, chỉ được nghiên cứu trong cơ sở chuyên dụng. Đánh giá an toàn gắn với đồng vị, hoạt độ và hệ thống tạo mẫu; lượng nguyên tử nhỏ không thay thế các biện pháp kiểm soát bức xạ.
Hợp chất và phản ứng minh họa
Chưa có ví dụ hợp chất được chọn cho nguyên tố này.
Đọc thêm: Danh pháp hợp chất và phân loại phản ứng — OpenStax Chemistry 2e.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Rutherfordium |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Rutherfordi |
| Ký hiệu | Rf |
| Số hiệu nguyên tử | 104 |
| Nguyên tử khối chuẩn | Không có nguyên tử khối chuẩn |
| Nhóm | 4 |
| Chu kỳ | 7 |
| Khối | d |
| Cấu hình electron tham khảo | [Rn] 5f¹⁴ 6d² 7s² |
| Trạng thái ở 20 °C | Chưa xác định thực nghiệm trên mẫu vĩ mô |
| Nhiệt độ nóng chảy | Chưa có giá trị cho điều kiện xác định |
| Nhiệt độ sôi | Chưa có giá trị cho điều kiện xác định |
Dữ liệu nguyên tử nâng cao
| Năng lượng ion hoá thứ nhất (eV) | 6.02 ± 0.04 |
|---|
Giá trị tính toán. NIST Atomic Spectra Database.
| Độ âm điện (Pauling) | Chưa có dữ liệu |
|---|---|
| Khối lượng riêng (g/cm³) | 23.3 · Dự đoán hoặc chưa được xác minh thực nghiệm |
| Bán kính cộng hoá trị — Cordero (pm) | Chưa có dữ liệu |
| Bán kính van der Waals (pm) | Chưa có dữ liệu |
| Nhiệt dung mol (J/mol/K) | Chưa có dữ liệu |
| Độ dẫn nhiệt (W/m/K) | Chưa có dữ liệu |
| Enthalpy nóng chảy (kJ/mol) | Chưa có dữ liệu |
Đây là số liệu tổng hợp, không đồng nghĩa mọi giá trị đều đã được đo trực tiếp. Bán kính phụ thuộc cách định nghĩa. Khối lượng riêng của chất rắn/lỏng tham khảo gần nhiệt độ phòng; khí theo mô hình khí lý tưởng ở 25 °C và 101325 Pa. Nhiệt dung và độ dẫn nhiệt tham khảo ở 298.15 K; nhiệt dung theo mol chất tham chiếu, không mặc định theo mol nguyên tử. Cần kiểm tra pha, áp suất và chất tham chiếu trước khi tính toán chuyên sâu.
Nguồn và tài liệu gốc: Mendeleev — dữ liệu và trích dẫn. Điều kiện và tài liệu riêng của một số giá trị dẫn nhiệt, nóng chảy chưa được xác định đầy đủ.
Electron lớp ngoài cùng không đủ để mô tả electron hoá trị; cần xét các phân lớp và chất cụ thể.
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.