Lanthanum
Tên tiếng Việt: Lantan · La
Lanthanum (lantan) là nguyên tố mở đầu dãy lanthanide, có ký hiệu La và số hiệu nguyên tử 57. Lanthanum thường được xếp cùng nhóm các nguyên tố đất hiếm, có vai trò quan trọng trong vật liệu quang học, hợp kim và một số công nghệ hiện đại. Khi học Lanthanum, nên hiểu đây là cầu nối giữa kim loại chuyển tiếp nhóm 3 và dãy lanthanide.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử Lanthanum trung hoà có 57 proton và 57 electron. Cấu hình tham khảo: [Xe] 5d¹ 6s². Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 18, 9, 2.
[Xe] 5d¹ 6s²Tính chất vật lý
Lanthanum là kim loại rắn, màu trắng bạc, mềm và có ánh kim. Giống nhiều nguyên tố đất hiếm khác, Lanthanum dễ bị oxi hoá trên bề mặt khi tiếp xúc với không khí. Dù tên gọi “đất hiếm” dễ gây hiểu nhầm, nhiều nguyên tố trong nhóm này không hẳn quá hiếm mà thường khó tách riêng do tính chất hoá học gần nhau.
Tính chất hoá học
Lanthanum thường có số oxi hoá +3 trong hợp chất. Kim loại có thể phản ứng với oxygen và acid phù hợp. Các điểm giống lanthanide khác không có nghĩa mọi hợp chất có cùng độ tan hoặc mức hoạt động. Lanthanum được trình bày trong họ La–Lu; việc bố trí nhóm 3 cần quy ước riêng.
Ứng dụng
Lanthanum được dùng trong sản xuất thủy tinh quang học, hợp kim, vật liệu điện cực và một số hệ xúc tác. Các hợp chất của Lanthanum cũng xuất hiện trong vật liệu gốm, pin và công nghệ hiện đại. Trong học tập, Lanthanum giúp người học hiểu cấu trúc đặc biệt của bảng tuần hoàn và vị trí của dãy lanthanide.
Nguyên tử khối và đồng vị
Nguyên tử khối chuẩn: 138.905 47(7). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 57.
Phân bố trong tự nhiên
Lanthanum đi cùng các nguyên tố đất hiếm trong monazite, bastnaesite và những nguồn khoáng khác. Tách các nguyên tố có tính chất gần nhau là một công đoạn quan trọng trước khi sản xuất vật liệu đặc thù.
Lịch sử phát hiện
Mosander nhận diện lanthanum năm 1839 từ nghiên cứu mẫu chứa cerium. Những mẫu đất hiếm ban đầu thường chứa nhiều nguyên tố, nên việc phân tích và tách tiếp tục qua nhiều công trình.
Lưu ý an toàn
Kim loại lanthanum, oxide, muối và hợp kim có điều kiện phơi nhiễm khác nhau. Tránh bụi và thao tác hoá chất ngoài quy trình chuyên môn. Không suy an toàn của nguyên tố tự do từ một ứng dụng quang học hoặc một sản phẩm đã hoàn thiện.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Lanthanum |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Lantan |
| Ký hiệu | La |
| Số hiệu nguyên tử | 57 |
| Nguyên tử khối chuẩn | 138.905 47(7) |
| Nhóm | Trình bày theo họ nguyên tố |
| Chu kỳ | 6 |
| Khối | d |
| Cấu hình electron tham khảo | [Xe] 5d¹ 6s² |
| Trạng thái ở 20 °C | Chất rắn |
| Nhiệt độ nóng chảy | 920 °C |
| Nhiệt độ sôi | 3464 °C |
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.