Neodymium
Tên tiếng Việt: Neodymi · Nd
Neodymium (neodymi) là nguyên tố lanthanide có ký hiệu Nd và số hiệu nguyên tử 60. Đây là một trong những nguyên tố đất hiếm nổi tiếng nhất vì dùng trong nam châm neodymium rất mạnh.
Tra cứu đồng vị
Số neutron bằng số khối A trừ số hiệu nguyên tử Z. Khối lượng của một đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn của nguyên tố.
| Đồng vị | Neutron | Khối lượng (u) | Tỉ phần nguyên tử (0–1) |
|---|---|---|---|
| Nd-142 | 82 | 141.9077290(20) | 0.271 52(40) |
| Nd-143 | 83 | 142.9098200(20) | 0.121 74(26) |
| Nd-144 | 84 | 143.9100930(20) | 0.237 98(19) |
| Nd-145 | 85 | 144.9125793(20) | 0.082 93(12) |
| Nd-146 | 86 | 145.9131226(20) | 0.171 89(32) |
| Nd-148 | 88 | 147.9168993(26) | 0.057 56(21) |
| Nd-150 | 90 | 149.9209022(18) | 0.056 38(28) |
Nguồn: CIAAW 2024 (tỉ phần), NIST (khối lượng). Tỉ phần 0.01 tương ứng 1%. Số trong ngoặc thể hiện độ không đảm bảo ở các chữ số cuối; khoảng giá trị phản ánh biến thiên tự nhiên.
Tính số hạt
60 proton · 82 neutron · 60 electron
Bộ tính áp dụng e = Z − q. Mô hình 3D phía trên minh họa nguyên tử trung hòa.
Hoá trị, số oxi hoá và ion
Ba khái niệm này có cách dùng khác nhau. Các ví dụ dưới đây gắn với từng hợp chất, không phải danh sách đầy đủ cho mọi điều kiện.
Hoá trị trong ví dụ
Chưa có ví dụ hoá trị trong bảng tra này.
Số oxi hoá
Trong đơn chất: 0.
Ion đơn nguyên tử
Chưa chọn được ví dụ ion đơn nguyên tử phù hợp trong bảng tra này.
Cấu tạo nguyên tử
Nguyên tử Neodymium trung hoà có 60 proton và 60 electron. Cấu hình tham khảo: [Xe] 4f⁴ 6s². Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 22, 8, 2.
[Xe] 4f⁴ 6s²Tính chất vật lý
Neodymium là kim loại rắn, màu bạc, tương đối mềm và dễ bị oxi hoá. Điểm nổi bật nhất không phải kim loại đơn chất mà là khả năng tạo nam châm rất mạnh khi kết hợp với Sắt và Bo.
Tính chất hoá học
Neodymium thường tạo hợp chất ở trạng thái +3, phản ứng với oxygen và acid để tạo oxide hoặc muối. Các electron 4f giúp Neodymium có tính chất từ quan trọng trong vật liệu.
Ứng dụng
Nam châm neodymium thường là hệ vật liệu Nd–Fe–B, không phải neodymium kim loại nguyên chất. Chúng được dùng trong nhiều loa, động cơ và thiết bị cần nam châm mạnh, nhưng không phải mọi thiết kế đều dùng cùng hệ vật liệu. Một số laser sử dụng tinh thể pha tạp ion Nd³⁺.
Nguyên tử khối và đồng vị
Nguyên tử khối chuẩn: 144.242(3). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 60.
Phân bố trong tự nhiên
Neodymium có trong các khoáng đất hiếm như monazite và bastnaesite. Vật liệu nam châm đòi hỏi thành phần, chế tạo và xử lý phù hợp; không phải khoáng chứa neodymium hoặc kim loại nguyên chất đều là nam châm thành phẩm.
Lịch sử phát hiện
Neodymium được nhận diện năm 1885 trong quá trình Auer von Welsbach phân tách didymium. Kết quả giúp giải thích vì sao mẫu didymium từ các nguồn khác nhau có đặc tính không giống một nguyên tố tinh khiết.
Lưu ý an toàn
Nam châm mạnh có thể gây kẹp, va đập và nguy hiểm nghiêm trọng khi bị nuốt. Không để nam châm nhỏ gần trẻ em. Bụi nguyên liệu và kim loại neodymium cần đánh giá riêng; an toàn của đồ vật chứa nam châm không đại diện cho quá trình sản xuất.
Hợp chất và phản ứng minh họa
Chưa có ví dụ hợp chất được chọn cho nguyên tố này.
Đọc thêm: Danh pháp hợp chất và phân loại phản ứng — OpenStax Chemistry 2e.
Bảng dữ liệu nguyên tố
| Tên quốc tế | Neodymium |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Neodymi |
| Ký hiệu | Nd |
| Số hiệu nguyên tử | 60 |
| Nguyên tử khối chuẩn | 144.242(3) |
| Nhóm | Trình bày theo họ nguyên tố |
| Chu kỳ | 6 |
| Khối | f |
| Cấu hình electron tham khảo | [Xe] 4f⁴ 6s² |
| Trạng thái ở 20 °C | Chất rắn |
| Nhiệt độ nóng chảy | 1016 °C |
| Nhiệt độ sôi | 3074 °C |
Dữ liệu nguyên tử nâng cao
| Năng lượng ion hoá thứ nhất (eV) | 5.52475 ± 0.00005 |
|---|
Giá trị theo đánh giá dữ liệu NIST; xem ký hiệu và độ không đảm bảo trong nguồn. NIST Atomic Spectra Database.
| Độ âm điện (Pauling) | 1.14 |
|---|---|
| Khối lượng riêng (g/cm³) | 7.01 |
| Bán kính cộng hoá trị — Cordero (pm) | 201 |
| Bán kính van der Waals (pm) | 239 |
| Nhiệt dung mol (J/mol/K) | 27.45 |
| Độ dẫn nhiệt (W/m/K) | Chưa có dữ liệu |
| Enthalpy nóng chảy (kJ/mol) | 7.1 |
Đây là số liệu tổng hợp, không đồng nghĩa mọi giá trị đều đã được đo trực tiếp. Bán kính phụ thuộc cách định nghĩa. Khối lượng riêng của chất rắn/lỏng tham khảo gần nhiệt độ phòng; khí theo mô hình khí lý tưởng ở 25 °C và 101325 Pa. Nhiệt dung và độ dẫn nhiệt tham khảo ở 298.15 K; nhiệt dung theo mol chất tham chiếu, không mặc định theo mol nguyên tử. Cần kiểm tra pha, áp suất và chất tham chiếu trước khi tính toán chuyên sâu.
Nguồn và tài liệu gốc: Mendeleev — dữ liệu và trích dẫn. Điều kiện và tài liệu riêng của một số giá trị dẫn nhiệt, nóng chảy chưa được xác định đầy đủ.
Electron lớp ngoài cùng không đủ để mô tả electron hoá trị; cần xét các phân lớp và chất cụ thể.
Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.
Tham khảo thêm
Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.