Bỏ qua điều hướng
LanthanideNGUYÊN TỐ 060

Neodymium

Tên tiếng Việt: Neodymi · Nd

Neodymium (neodymi) là nguyên tố lanthanide có ký hiệu Nd và số hiệu nguyên tử 60. Đây là một trong những nguyên tố đất hiếm nổi tiếng nhất vì dùng trong nam châm neodymium rất mạnh.

Chất rắnNhóm —Chu kỳ 6
Hoá trị trong ví dụChưa có ví dụXem hợp chất cụ thể bên dưới
Số oxi hoá trong ví dụChưa có ví dụTrong đơn chất: 0
Ion đơn nguyên tửChưa có ví dụĐiện tích khác với hoá trị
Nguyên tử khối chuẩn144.242(3)Nguyên tử khối chuẩn

Tra cứu đồng vị

Số neutron bằng số khối A trừ số hiệu nguyên tử Z. Khối lượng của một đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn của nguyên tố.

Thành phần đồng vị đại diện trong vật liệu tự nhiên trên Trái Đất
Đồng vịNeutronKhối lượng (u)Tỉ phần nguyên tử (0–1)
Nd-14282141.9077290(20)0.271 52(40)
Nd-14383142.9098200(20)0.121 74(26)
Nd-14484143.9100930(20)0.237 98(19)
Nd-14585144.9125793(20)0.082 93(12)
Nd-14686145.9131226(20)0.171 89(32)
Nd-14888147.9168993(26)0.057 56(21)
Nd-15090149.9209022(18)0.056 38(28)

Nguồn: CIAAW 2024 (tỉ phần), NIST (khối lượng). Tỉ phần 0.01 tương ứng 1%. Số trong ngoặc thể hiện độ không đảm bảo ở các chữ số cuối; khoảng giá trị phản ánh biến thiên tự nhiên.

Tính số hạt

60 proton · 82 neutron · 60 electron

Bộ tính áp dụng e = Z − q. Mô hình 3D phía trên minh họa nguyên tử trung hòa.

Hoá trị, số oxi hoá và ion

Ba khái niệm này có cách dùng khác nhau. Các ví dụ dưới đây gắn với từng hợp chất, không phải danh sách đầy đủ cho mọi điều kiện.

Hoá trị trong ví dụ

Chưa có ví dụ hoá trị trong bảng tra này.

Số oxi hoá

Trong đơn chất: 0.

Ion đơn nguyên tử

Chưa chọn được ví dụ ion đơn nguyên tử phù hợp trong bảng tra này.

Cấu tạo nguyên tử

Nguyên tử Neodymium trung hoà có 60 proton và 60 electron. Cấu hình tham khảo: [Xe] 4f⁴ 6s². Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 22, 8, 2.

60Proton
60Electron · nguyên tử trung hoà
6Lớp electron có electron
CẤU HÌNH ELECTRON[Xe] 4f⁴ 6s²
K2electron
L8electron
M18electron
N22electron
O8electron
P2electron

Tính chất vật lý

Neodymium là kim loại rắn, màu bạc, tương đối mềm và dễ bị oxi hoá. Điểm nổi bật nhất không phải kim loại đơn chất mà là khả năng tạo nam châm rất mạnh khi kết hợp với Sắt và Bo.

Tính chất hoá học

Neodymium thường tạo hợp chất ở trạng thái +3, phản ứng với oxygen và acid để tạo oxide hoặc muối. Các electron 4f giúp Neodymium có tính chất từ quan trọng trong vật liệu.

Ứng dụng

Nam châm neodymium thường là hệ vật liệu Nd–Fe–B, không phải neodymium kim loại nguyên chất. Chúng được dùng trong nhiều loa, động cơ và thiết bị cần nam châm mạnh, nhưng không phải mọi thiết kế đều dùng cùng hệ vật liệu. Một số laser sử dụng tinh thể pha tạp ion Nd³⁺.

Nguyên tử khối và đồng vị

Nguyên tử khối chuẩn: 144.242(3). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 60.

Phân bố trong tự nhiên

Neodymium có trong các khoáng đất hiếm như monazite và bastnaesite. Vật liệu nam châm đòi hỏi thành phần, chế tạo và xử lý phù hợp; không phải khoáng chứa neodymium hoặc kim loại nguyên chất đều là nam châm thành phẩm.

Lịch sử phát hiện

Neodymium được nhận diện năm 1885 trong quá trình Auer von Welsbach phân tách didymium. Kết quả giúp giải thích vì sao mẫu didymium từ các nguồn khác nhau có đặc tính không giống một nguyên tố tinh khiết.

Lưu ý an toàn

Nam châm mạnh có thể gây kẹp, va đập và nguy hiểm nghiêm trọng khi bị nuốt. Không để nam châm nhỏ gần trẻ em. Bụi nguyên liệu và kim loại neodymium cần đánh giá riêng; an toàn của đồ vật chứa nam châm không đại diện cho quá trình sản xuất.

Hợp chất và phản ứng minh họa

Chưa có ví dụ hợp chất được chọn cho nguyên tố này.

Đọc thêm: Danh pháp hợp chất và phân loại phản ứng — OpenStax Chemistry 2e.

Bảng dữ liệu nguyên tố

Định danh và tính chất cơ bản
Tên quốc tếNeodymium
Tên tiếng ViệtNeodymi
Ký hiệuNd
Số hiệu nguyên tử60
Nguyên tử khối chuẩn144.242(3)
NhómTrình bày theo họ nguyên tố
Chu kỳ6
Khốif
Cấu hình electron tham khảo[Xe] 4f⁴ 6s²
Trạng thái ở 20 °CChất rắn
Nhiệt độ nóng chảy1016 °C
Nhiệt độ sôi3074 °C
Dữ liệu nguyên tử nâng cao
Năng lượng ion hoá của nguyên tử trung hòa ở trạng thái cơ bản
Năng lượng ion hoá thứ nhất (eV)5.52475 ± 0.00005

Giá trị theo đánh giá dữ liệu NIST; xem ký hiệu và độ không đảm bảo trong nguồn. NIST Atomic Spectra Database.

Tính chất tham khảo theo bảng tổng hợp Mendeleev
Độ âm điện (Pauling)1.14
Khối lượng riêng (g/cm³)7.01
Bán kính cộng hoá trị — Cordero (pm)201
Bán kính van der Waals (pm)239
Nhiệt dung mol (J/mol/K)27.45
Độ dẫn nhiệt (W/m/K)Chưa có dữ liệu
Enthalpy nóng chảy (kJ/mol)7.1

Đây là số liệu tổng hợp, không đồng nghĩa mọi giá trị đều đã được đo trực tiếp. Bán kính phụ thuộc cách định nghĩa. Khối lượng riêng của chất rắn/lỏng tham khảo gần nhiệt độ phòng; khí theo mô hình khí lý tưởng ở 25 °C và 101325 Pa. Nhiệt dung và độ dẫn nhiệt tham khảo ở 298.15 K; nhiệt dung theo mol chất tham chiếu, không mặc định theo mol nguyên tử. Cần kiểm tra pha, áp suất và chất tham chiếu trước khi tính toán chuyên sâu.

Nguồn và tài liệu gốc: Mendeleev — dữ liệu và trích dẫn. Điều kiện và tài liệu riêng của một số giá trị dẫn nhiệt, nóng chảy chưa được xác định đầy đủ.

Electron lớp ngoài cùng không đủ để mô tả electron hoá trị; cần xét các phân lớp và chất cụ thể.

Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.

Tham khảo thêm

Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.