Bỏ qua điều hướng
LanthanideNGUYÊN TỐ 059

Praseodymium

Tên tiếng Việt: Praseodymi · Pr

Praseodymium (praseodymi) là nguyên tố lanthanide có ký hiệu Pr và số hiệu nguyên tử 59. Đây là nguyên tố đất hiếm thường gặp trong vật liệu màu, thủy tinh, gốm và hợp kim nam châm.

Chất rắnNhóm —Chu kỳ 6
Hoá trị trong ví dụChưa có ví dụXem hợp chất cụ thể bên dưới
Số oxi hoá trong ví dụChưa có ví dụTrong đơn chất: 0
Ion đơn nguyên tửChưa có ví dụĐiện tích khác với hoá trị
Nguyên tử khối chuẩn140.907 66(1)Nguyên tử khối chuẩn

Tra cứu đồng vị

Số neutron bằng số khối A trừ số hiệu nguyên tử Z. Khối lượng của một đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn của nguyên tố.

Thành phần đồng vị đại diện trong vật liệu tự nhiên trên Trái Đất
Đồng vịNeutronKhối lượng (u)Tỉ phần nguyên tử (0–1)
Pr-14182140.9076576(23)1

Nguồn: CIAAW 2024 (tỉ phần), NIST (khối lượng). Tỉ phần 0.01 tương ứng 1%. Số trong ngoặc thể hiện độ không đảm bảo ở các chữ số cuối; khoảng giá trị phản ánh biến thiên tự nhiên.

Tính số hạt

59 proton · 82 neutron · 59 electron

Bộ tính áp dụng e = Z − q. Mô hình 3D phía trên minh họa nguyên tử trung hòa.

Hoá trị, số oxi hoá và ion

Ba khái niệm này có cách dùng khác nhau. Các ví dụ dưới đây gắn với từng hợp chất, không phải danh sách đầy đủ cho mọi điều kiện.

Hoá trị trong ví dụ

Chưa có ví dụ hoá trị trong bảng tra này.

Số oxi hoá

Trong đơn chất: 0.

Ion đơn nguyên tử

Chưa chọn được ví dụ ion đơn nguyên tử phù hợp trong bảng tra này.

Cấu tạo nguyên tử

Nguyên tử Praseodymium trung hoà có 59 proton và 59 electron. Cấu hình tham khảo: [Xe] 4f³ 6s². Phân bố electron theo lớp: 2, 8, 18, 21, 8, 2.

59Proton
59Electron · nguyên tử trung hoà
6Lớp electron có electron
CẤU HÌNH ELECTRON[Xe] 4f³ 6s²
K2electron
L8electron
M18electron
N21electron
O8electron
P2electron

Tính chất vật lý

Praseodymium là kim loại rắn, màu bạc, tương đối mềm và có thể bị xỉn màu trong không khí. Một số hợp chất của Praseodymium có màu đặc trưng, vì vậy nguyên tố này được dùng trong vật liệu màu.

Tính chất hoá học

Praseodymium có tính kim loại, dễ tạo hợp chất ở trạng thái +3, phản ứng với oxygen, acid và halogen trong điều kiện phù hợp. Tính chất hoá học của nó đại diện cho nhiều lanthanide nhẹ.

Ứng dụng

Praseodymium được dùng trong kính màu, gốm, hợp kim nam châm và một số vật liệu quang học. Các hợp chất của Praseodymium có thể tạo màu vàng xanh cho thủy tinh và gốm.

Nguyên tử khối và đồng vị

Nguyên tử khối chuẩn: 140.907 66(1). Số neutron phụ thuộc vào đồng vị; với số khối A, số neutron bằng A − 59.

Phân bố trong tự nhiên

Praseodymium đi cùng những lanthanide khác trong monazite và bastnaesite. Tách và tinh chế giúp tạo nguyên liệu có thành phần phù hợp cho kính, vật liệu từ và các ứng dụng khác.

Lịch sử phát hiện

Auer von Welsbach tách didymium thành các thành phần praseodymium và neodymium năm 1885. Didymium trước đó từng được coi là nguyên tố nhưng thực chất là hỗn hợp.

Lưu ý an toàn

Tránh hít bụi và tiếp xúc không kiểm soát với kim loại hoặc hợp chất praseodymium. Tính chất của kính màu chứa nguyên tố không phải bằng chứng mọi muối hoặc bột nguyên liệu đều an toàn khi sử dụng tuỳ ý.

Hợp chất và phản ứng minh họa

Chưa có ví dụ hợp chất được chọn cho nguyên tố này.

Đọc thêm: Danh pháp hợp chất và phân loại phản ứng — OpenStax Chemistry 2e.

Bảng dữ liệu nguyên tố

Định danh và tính chất cơ bản
Tên quốc tếPraseodymium
Tên tiếng ViệtPraseodymi
Ký hiệuPr
Số hiệu nguyên tử59
Nguyên tử khối chuẩn140.907 66(1)
NhómTrình bày theo họ nguyên tố
Chu kỳ6
Khốif
Cấu hình electron tham khảo[Xe] 4f³ 6s²
Trạng thái ở 20 °CChất rắn
Nhiệt độ nóng chảy931 °C
Nhiệt độ sôi3520 °C
Dữ liệu nguyên tử nâng cao
Năng lượng ion hoá của nguyên tử trung hòa ở trạng thái cơ bản
Năng lượng ion hoá thứ nhất (eV)5.4702 ± 0.0004

Giá trị bán thực nghiệm. NIST Atomic Spectra Database.

Tính chất tham khảo theo bảng tổng hợp Mendeleev
Độ âm điện (Pauling)1.13
Khối lượng riêng (g/cm³)6.773
Bán kính cộng hoá trị — Cordero (pm)203
Bán kính van der Waals (pm)240
Nhiệt dung mol (J/mol/K)27.2
Độ dẫn nhiệt (W/m/K)12.5
Enthalpy nóng chảy (kJ/mol)11.3

Đây là số liệu tổng hợp, không đồng nghĩa mọi giá trị đều đã được đo trực tiếp. Bán kính phụ thuộc cách định nghĩa. Khối lượng riêng của chất rắn/lỏng tham khảo gần nhiệt độ phòng; khí theo mô hình khí lý tưởng ở 25 °C và 101325 Pa. Nhiệt dung và độ dẫn nhiệt tham khảo ở 298.15 K; nhiệt dung theo mol chất tham chiếu, không mặc định theo mol nguyên tử. Cần kiểm tra pha, áp suất và chất tham chiếu trước khi tính toán chuyên sâu.

Nguồn và tài liệu gốc: Mendeleev — dữ liệu và trích dẫn. Điều kiện và tài liệu riêng của một số giá trị dẫn nhiệt, nóng chảy chưa được xác định đầy đủ.

Electron lớp ngoài cùng không đủ để mô tả electron hoá trị; cần xét các phân lớp và chất cụ thể.

Số khối đồng vị khác với nguyên tử khối chuẩn. Các tính chất còn là dự đoán được ghi rõ trong nội dung; điều kiện đo cần được xem cùng tài liệu nguồn.

Tham khảo thêm

Bạn có thể đọc thêm các tài liệu nguồn dưới đây để tìm hiểu sâu hơn về nguyên tố và bối cảnh của các số liệu.