Bỏ qua điều hướng

Bảng nhận biết ion thường gặp: Thuốc thử, hiện tượng, kết tủa và phương trình ion

Minh hoạ Bảng nhận biết ion thường gặp: Thuốc thử, hiện tượng, kết tủa và phương trình ion

Bảng nhận biết ion ghép ion cần tìm với thuốc thử, hiện tượng đặc trưng, phương trình ion và các khả năng gây nhiễu. Trong phân tích định tính, một hiện tượng chỉ gợi ý ion; kết luận chắc chắn còn tùy loại mẫu và kết quả phép thử xác nhận.

Bảng nhận biết cation thông dụng

Cation Thuốc thử / dữ kiện Hiện tượng thường gặp Giới hạn
Cu2+ NaOH(aq) Cu(OH)2 xanh lam Cần xét thành phần mẫu
Fe2+ NaOH(aq) Fe(OH)2 xanh lục nhạt Dễ bị oxi hóa, chuyển nâu
Fe3+ NaOH(aq) Fe(OH)3 nâu đỏ Có thể quan sát dạng keo
Al3+ NaOH ít rồi dư Trắng, tan khi NaOH dư Phụ thuộc lượng dư và môi trường
NH4+ Kiềm, dữ kiện hóa học về NH3 Khí có tính base làm giấy đỏ ẩm hóa xanh Không dùng mùi, không tự điều chế

Phương trình minh họa: Cu2+ + 2OH− → Cu(OH)2, Fe3+ + 3OH− → Fe(OH)3. Với cùng một màu trắng, phải xét thêm khả năng hydroxide ít tan khác.

Bảng nhận biết anion thông dụng

Anion Thuốc thử thích hợp Dấu hiệu và phương trình ion rút gọn
Cl− Acid nitric loãng rồi AgNO3 AgCl trắng: Ag+ + Cl− → AgCl
Br− Acid nitric loãng rồi AgNO3 AgBr trắng kem: Ag+ + Br− → AgBr
I− Acid nitric loãng rồi AgNO3 AgI vàng: Ag+ + I− → AgI
SO42− Acid hóa phù hợp rồi muối Ba2+ BaSO4 trắng: Ba2+ + SO42− → BaSO4
CO32− Acid loãng phù hợp Có thể tạo CO2: CO32− + 2H+ → CO2 + H2O

Các phương trình mô tả đúng phản ứng hóa học; với nồng độ rất thấp hoặc hỗn hợp phức tạp, quan sát có thể không rõ. Một số ion cản trở có thể tạo kết tủa giống nhau.

Chọn môi trường acid phù hợp cho từng phép thử

Lựa chọn môi trường của phép thử được giải thích kỹ trong bảng thuốc thử hóa học. Thuốc thử không được tự đưa ion mục tiêu vào hệ. Điều này là nguồn sai lầm rất phổ biến khi thực hiện phép thử halide.

Không đưa ion cần thử vào bằng thuốc thử

Muốn thử chloride bằng AgNO3, không acid hóa mẫu bằng HCl: HCl bổ sung Cl− nên ngay cả mẫu không chứa chloride từ đầu cũng có thể cho AgCl trắng. Dùng HNO3 loãng theo quy trình thích hợp để giảm nhiễu từ carbonate, rồi xét sự có mặt halide.

Dùng phần mẫu riêng cho phép thử mới

Không dùng một phần mẫu đã thử với AgNO3 để suy tiếp ion sulfate bằng BaCl2 nếu chưa xét Cl− mới được đưa vào. Hãy dùng phần mẫu độc lập cho từng phép thử để truy nguyên chất và ion từ đâu đến.

Mẫu mới và phép thử xác nhận để loại nhiễu

Với sulfate, một kết tủa trắng từ Ba2+ có thể bị nhầm với carbonate nếu không xét acid hóa. Khi phân tích mẫu hỗn hợp hoặc chưa biết thành phần, nên đối chiếu kết quả sau phép thử giảm nhiễu và mẫu trắng đối chứng.

Kết tủa và bọt khí đều chỉ là bằng chứng gián tiếp. Ví dụ BaSO4 bền trong acid loãng còn nhiều carbonate bị acid phân hủy giải phóng CO2. Phần phương trình ion rút gọn giúp nhìn rõ hạt nào thực sự tạo chất mới.

Màu hydroxide sắt còn phụ thuộc thời gian tiếp xúc không khí; vì vậy cần phân biệt quan sát ban đầu với mẫu đã để lâu.

Phân tích một mẫu chỉ chứa một muối

Đề: Một mẫu đã biết là dung dịch chỉ chứa một muối, cation là Cu2+ hoặc Na+, anion là Cl− hoặc NO3−. Dữ kiện: phần mẫu A cho kết tủa xanh lam với NaOH; phần B acid hóa thích hợp rồi thêm AgNO3 cho kết tủa trắng.

  1. Dữ kiện xanh lam gợi ý Cu(OH)2, loại Na+ trong tập khả năng đề cho.
  2. Kết tủa trắng sau phép thử AgNO3 trong môi trường acid nitric phù hợp gợi ý AgCl, loại NO3−.
  3. Trong phạm vi chỉ có bốn loại ion được nêu, mẫu là CuCl2. Phương trình hai phép thử: Cu2+ + 2OH− → Cu(OH)2 và Ag+ + Cl− → AgCl.

Kiểm điện tích công thức: Cu2+ cần hai Cl−. Nếu không giới hạn số ion khả dĩ, hai hiện tượng này chưa đủ để suy duy nhất CuCl2.

Giới hạn suy luận khi mẫu có nhiều ion

Mẫu có thể có nhiều muối và ion khác nhau; một thuốc thử có thể tác dụng với nhiều thành phần. Khi đó, chọn mẫu trắng, đối chứng hoặc kỹ thuật phân tích khác và tránh kết luận duy nhất chỉ từ một kết tủa.

Bảng này chủ yếu áp dụng bài định tính vô cơ phổ thông. Với acid, base, muối trong cùng đề, có thể đối chiếu thêm bảng nhận biết acid, base, muối. Các chất độc hoặc ăn mòn chỉ nên được phân tích bằng dữ liệu học thuật; không nếm, ngửi hay tự thử trên mẫu không rõ.

Tài liệu tham khảo

Hồ sơ chuyên môn

Hồng Anh

Hồng Anh có bằng Cử nhân Sư phạm Hoá học và 5 năm kinh nghiệm giảng dạy Hoá học THPT tại các trung tâm gia sư. Từng theo học chuyên Hoá ở bậc phổ thông, Hồng Anh có nền tảng chuyên môn và kinh nghiệm hỗ trợ học sinh củng cố kiến thức, nhận diện lỗi thường gặp và luyện tập cách giải.

Hồ sơ này giới thiệu nền tảng chuyên môn của Hồng Anh. Thông tin về nguồn nội dung, việc sử dụng AI và phạm vi rà soát bài viết trên BTH được công bố tại trang Chính sách nội dung.

313 bài viết đã xuất bản